Soomaaliya oo wajahaysa xiisado siyaasadeed iyo amni oo sii xoogaysanaya, iyadoo ciidamada shisheeye qorshaynayaan dib-u-dejin
MUQDISHO — Soomaaliya waxay gelaysaa xilli ay suuragal tahay inuu noqdo mid qalalaase leh, iyadoo ciidamada shisheeye ay isu diyaarinayaan inay ka baxaan goobo muhiim ah oo ku yaalla Shabeellaha Hoose. Tani waxay sii kordhinaysaa cabsi laga qabo in kooxaha mintidiintu ka faa’iidaystaan farqiga amni, xilli khilaafaadka siyaasadeed ee Muqdisho ay sii xoogaysanayaan.
- Advertisement -
Hawlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya (AUSSOM), oo ay ku jiraan cutubyo Uganda ah, ayaa isu diyaarinaya inay ka baxaan dhowr goobood oo ku yaalla Shabeellaha Hoose, isla markaana ciidamadooda isugu geeyaan agagaarka xerada Halane ee Muqdisho, sida lagu sheegay warbixin ku salaysan waraaqo diblomaasiyadeed.
Warqad loo diray safaaradaha reer Galbeedka ayaa ka digaysa horumarro amni oo suuragal ah 120-ka maalmood ee soo socda, waxayna faahfaahin ka bixinaysaa diyaar-garowga lagu dhimayo joogitaanka caalamiga ah ee ka baxsan caasimadda. Qiimaynta la soo wariyey waxay ka tarjumaysaa walaaca sii kordhaya ee laga qabo awoodda Soomaaliya ay u leedahay inay sugto amniga xilli ciidamada shisheeye ay yareynayaan ciidamadooda.
Uganda waa mid ka mid ah dalalka ugu waaweyn ee ciidamo ku biiriya AUSSOM. Hawlgalku wuxuu taageeraa ciidamada amniga Soomaaliya ee ka hawlgala dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab iyo dadaallada lagu xasilinayo deegaannada laga qabsaday kooxda mintidiinta ah.
Dib-u-dejinta la qorsheeyay waxay ku soo beegmaysaa iska horimaad siyaasadeed oo muddo dheer socday, kaas oo u dhexeeya maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud‘s iyo kooxaha mucaaradka, kuna saabsan wax-ka-beddellada dastuurka iyo geeddi-socodka doorashada ee horseedaya doorashooyinka 2027.
Xiisadahaasi waxay sii xoogaysteen iyadoo madaxweynuhu doonayo inuu adkeeyo taageerada uu ka haysto dhinacyada siyaasadda iyo dhaqanka. Isla markaana, xubnaha Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ee uu hoggaamiyo mucaaradku waxay weli ka soo horjeedaan qorshayaasha doorasho ee ay dowladdu soo jeedisay.
Warbixintu waxay sheegtay in Xasan uu laba sarkaal oo sare oo ka kala socday hay’adaha amniga iyo garsoorka u diray inay la kulmaan siyaasiyiin mucaarad ah oo dowladda la wadaaga hanaanka awood-qaybsiga. Waxaa la sheegay inuu uga digay in raacista qaab-dhismeed siyaasadeed oo loollan ah ay keeni karto in caasimadda laga raro, wuxuuna siyaasiyiinta ku boorriyay inay taageeraan mowqifkiisa.
Hadalladaasi waxay halis u yihiin inay sii xumeeyaan xiriirka Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, oo ah isbahaysi mucaarad ah oo ay ku jiraan hoggaamiyeyaal hore oo caan ah iyo wakiillo ka socda dowlad-goboleedyada xubnaha ka ah federaalka.
Golaha laftiisa ayaa dhaleecayn kala kulmay inuu oggolaaday wadahadallo uu la yeesho saraakiil militari oo matalaya madaxweynaha, xilli ay dowladdu ku adkaysanayso inay ka go’an tahay geeddi-socodka doorasho ee la soo jeediyay.
Sida lagu sheegay warbixinta, go’aanka mucaaradka ee ah inuu wadahadallo galo isaga oo aan marka hore xaqiijin in dowladda ay beddeshay mowqifkeeda ku aaddan hannaanka doorashada ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan istaraatiijiyaddiisa guud.
Cadaadis ayaa sidoo kale ka sii kordhaya Koonfur Galbeed, halkaas oo xaaladda amni ay weli xasillooni-darro tahay.
Dhowr buundo oo muhiim ah oo ku dhow Buurhakaba, kuwaas oo ku yaalla waddada magaalada ku xirta Muqdisho, ayaa la soo wariyey in la jaray, taas oo laga yaabo inay carqaladeyso gaadiidka ciidamada iyo sahayda daruuriga ah.
Horumarradan waxay daba socdaan ka bixitaankii ciidamada federaalka ee goobihii ku dhowaa Leego. Qaar ka mid ah ciidamada ka baxay deegaanka ayaa la soo wariyey inaysan doonayn inay ku laabtaan furinta.
Koonfur Galbeed waxaa ka taagan loollan awoodda ah oo u dhexeeya ciidamo taabacsan dowladda federaalka iyo kuwa daacadda u ah madaxweynihii hore ee dowlad-goboleedka, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen. Gacan-ku-haynta magaalooyinka istaraatiijiga ah iyo goobaha milatari ayaa weli udub-dhexaad u ah khilaafka.
Dib-u-dejinta ciidamada shisheeye ee la qorsheeyay, kala qaybsanaanta siyaasadda iyo xasillooni-darrada ka sii jirta Koonfur Galbeed ayaa si wadajir ah imtixaan adag ugu noqonaya maamulka Xasan, iyadoo Soomaaliya ay ku sii dhowaanayso xilli doorasho oo xasaasi ah.
Digniinaha diblomaasiyadeed ee ku saabsan 120-ka maalmood ee soo socda waxay muujinayaan walaaca caalamiga ah ee laga qabo in isku-darka dhibaatooyinka siyaasadeed iyo amni ay horseedi karaan xasillooni-darro ka sii ballaaran.
AXADLETM
