Muqdisho (AX) — Madaxweyne Hassan Sheikh Mohamud ayaa Soomaaliya ku boorriyey inay diiradda dhaqaalaheeda ka weeciso kasoo kabashada colaadaha kadib, una jeediso maalgashi, wax-soo-saarka gudaha iyo horumarinta khayraadkeeda dabiiciga ah.
Isagoo Sabtidii ka hadlayay munaasabad ku saabsan maalgashiga iyo horumarinta dhaqaalaha, Hassan Sheikh wuxuu sheegay in Soomaaliya ay tahay inay dhisto kalsoonida lagama maarmaanka u ah soo jiidashada raasamaalka gudaha iyo kan caalamiga ahba. Wuxuu sheegay in maalqabeennadu sii ahaan doonaan kuwo taxaddar leh haddii dalku uusan bixin karin amni wanaagsan, hay’ado xooggan iyo jawi ganacsi oo deggan, la saadaalin karana.
- Advertisement -
“Maalgashi ma imaan karo kalsooni la’aan,” ayuu madaxweynuhu yiri, isagoo tilmaamay dadaallada dowladda ee lagu xoojinayo amniga, lagu ilaalinayo ku-dhaqanka sharciga iyo lagu hagaajinayo nidaamka sharciyeynta guud.
Wuxuu sidoo kale dowladda ku boorriyey inay abuurto xaalado ku qancinaya Soomaalidii hantidooda dibadda u wareejisay muddadii tobannaanka sano ahayd ee colaadaha inay raasamaalkooda dib ugu soo celiyaan dalka, kuna maalgashadaan gudaha.
Hassan Sheikh wuxuu kobaca dhaqaalaha ku tilmaamay qayb muhiim ah oo ka mid ah dadaallada ballaaran ee dhismaha dowladnimada Soomaaliya, isagoo sheegay in dhaqdhaqaaq dhaqaale oo kordha uu taageerayo amniga, maamul-wanaagga iyo bixinta adeegyada dadweynaha. Wuxuu ugu baaqay hay’adaha qaabilsan amniga, caddaaladda iyo arrimaha dhaqaalaha inay si dhow isu waafajiyaan.
Madaxweynuhu wuxuu sheegay in maamulkiisu uu higsanayo inuu yareeyo ku-tiirsanaanta dalka ee wax-soo-dejinta, isagoo ballaarinaya warshadaynta, kordhinaya wax-soo-saarka gudaha, isla markaana horumarinaya warshadaha dhoofinta.
Soomaaliya waxay sannadihii u dambeeyey soo bandhigtay tallaabooyin dhowr ah oo lagu xoojinayo nidaamkeeda maalgashi. Sannadkii 2023, Baarlamaanku wuxuu ansixiyey Sharciga Ilaalinta Maalgashadayaasha iyo Maalgashiga, kaas oo bixinaya dammaanado loogu talagalay maalgashadayaasha gudaha iyo kuwa shisheeye, oo ay ka mid yihiin qodobbada ku saabsan la wareegidda hanti, wareejinta raasamaalka iyo xallinta khilaafaadka.
Baarlamaanku wuxuu markii dambe ansixiyey sharci maalgashi oo cusub sannadkii 2025. Sharci la meel mariyey bishii Diseembar ee sannadkaas ayaa sidoo kale lagu dhisay Hay’adda Maalgashiga Soomaaliya iyo Golaha Maalgashiga Qaranka, kuwaas oo loo xilsaaray dhiirrigelinta iyo nidaaminta maalgashiga.
Kala-duwanaanshaha dhaqaalaha iyo kobaca ganacsiga gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale laga dhigay mudnaanta ugu weyn ee Qorshaha Isbeddelka Qaranka ee dowladda ee 2025-29.
Hase yeeshee, helitaanka maalgashi shisheeye oo la taaban karo ayaa weli ah caqabad weyn. Amni darrada joogtada ah, hay’adaha dowliga ah ee tabarta daran iyo fulinta xaddidan ee sharciga ganacsiga iyo hannaanada xallinta khilaafaadka ayaa muddo dheer hor istaagay maalgashiga tooska ah ee shisheeye.
Qiimeyn maalgashi oo ay samaysay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka ayaa sheegtay in tabardarada hay’adaha iyo halisaha amni ay sii wadaan inay caqabado culus keenaan, inkastoo Soomaaliya ay hirgelisay dib-u-habayn sharciyeyn ah.
Hassan Sheikh wuxuu sheegay in Soomaaliya aysan ku gaari karin awooddeeda dhaqaale ee buuxda kheyraadka gudaha oo keliya, isagoo adkeeyey baahida loo qabo raasamaal shisheeye, tiknoolajiyad iyo khibrad.
