Dagaalyahanno Xuutiyiin ah oo taagan burburka diyaarad dagaal oo Sacuudi ah nooca F-15, taas oo kooxdu sheegtay inay ku soo rideen gobolka Marib. Sawir: Adeegga warbaahinta Kooxda Xuutiyiinta/UPI/Shutterstock
Ilaa 169 qof ayaa la sheegay inay Yemen ku dhinteen saddexdii maalmood ee la soo dhaafay, iyadoo ciidamada Xuutiyiinta ee xulafada la ah Iiraan ay la dagaallamayaan ciidamada dowladda ee ay Sacuudi Carabiya taageerto si ay u qabsadaan dhul sare oo istaraatiiji ah oo ku yaalla xeebta Badda Cas, taas oo kumannaan qof ka barakicisay guryahooda.
- Advertisement -
Saraakiisha militariga Xuutiyiinta ayaa sheegay in ugu yaraan 118 qof ay ku dhinteen dagaallo iyo weerarro cirka iyo madaafiicda Sacuudiga ah oo ka dhacay gobollada Taiz, al-Jawf, Marib iyo Saada tan iyo Axaddii, sida ay werisay Agence France-Presse. Ilo ka tirsan dowladda Yemen ayaa tirada dhimashada ee ciidamadooda ku sheegay inaanay ka yarayn 36.
Xuutiyiintu waxay sheegeen in Sacuudi Carabiya ay Talaadadii duqeysay magaalada dekedda leh ee Mocha, halkaas oo ay ku dhinteen lix rayid ah, oo ay ku jiraan laba carruur ah. Kooxdu waxay sidoo kale sheegtay in duqeyn cirka ah oo Sacuudi ah ay ku dhufatay xabsi ku yaalla gobolka al-Jawf ee waqooyi-galbeed Yemen, kuna dishay sagaal maxbuus.
Sacuudi Carabiya, oo taageerta dowladda Yemen ee Qaramada Midoobay aqoonsan tahay dagaalka ay kula jirto ciidamada Xuutiyiinta, ayaa Talaadadii soo saartay digniin ka jirta koonfurta dalka iyadoo la filayo weerarro suurtagal ah. Digniintan ayaa timid kaddib weerarro Xuutiyiintu ku qaadeen Riyadh dhammaadkii toddobaadka, kuwaas oo ahaa weerarradii ugu horreeyay ee noocan ah ee lagu qaado caasimadda Sacuudiga sannado badan.
Kororkan ugu dambeeyay ayaa daba socda guluf ballaaran oo Xuutiyiintu bilaabeen saddex toddobaad ka hor, kaas oo ay intii uu socday ka qabsadeen qaybo waaweyn oo ka mid ah xeebaha Yemen ee Badda Cas ciidamada xulafada la ah dowladda. Guulahani waxay ka dhigan yihiin isbeddelkii ugu weynaa ee xakamaynta dhuleed ee ka dhacay dagaalka sokeeye ee dalka afartii sano ee la soo dhaafay.
Gulufkan ayaa gilgilay suuqyada tamarta ee caalamka, kuwaas oo hore cadaadis u saarnaa kaddib markii Iiraan ay xirtay marinka Hormuz, wuxuuna ballaariyay dhinacyada gobolka ee dagaalka Maraykanka iyo Iiraan, kaas oo hadda galay bishii toddobaad.
Toddobaadkii hore, Xuutiyiintu waxay qabsadeen Mocha iyo magaalooyin kale oo istaraatiiji ahaan muhiim ah, iyagoo gacanta ku dhigay marinka Bab al-Mandab. Marin-biyoodkan ayaa qaada 10% isu-socodka badda ee caalamka, wuxuuna helay muhiimad dheeraad ah tan iyo markii la xiray Hormuz.
Rabshadaha dib u soo cusboonaaday waxay sii xumeynayaan xaaladda bani’aadamnimo ee Yemen oo markii horeba aad u daran. Qiyaastii 22 milyan oo qof ayaa u baahan gargaar bani’aadamnimo, halka 5.2 milyan oo qofna ay ku barakaceen gudaha dalka.
Dagaalka sokeeye ee Yemen wuxuu billowday 2014, markii ciidamada Xuutiyiintu ay qabsadeen caasimadda oo ay afgembiyeen dowladda. Isbahaysi uu Sacuudigu hoggaaminayo ayaa markii dambe farageliyay, isagoo qaaday ololaha duqeymaha cirka ee lagu taageerayo dowladda caalamku aqoonsan yahay iyo maleeshiyaadkeeda xulafada ah.
Xabbad-joojin ay Qaramada Midoobay dhex-dhexaadisay ayaa dhaqan gashay 2022, waxayna inta badan sii jirtay ilaa ay Xuutiyiintu billaabeen gulufkoodii ugu dambeeyay.
Maalmihii dhowaa, dagaallada ugu daran waxay salka ku hayeen buuraha Kahboub ee istaraatiijiga ahaan muhiimka ah, kuna dhow xeebta Badda Cas, halkaas oo Xuutiyiintu ay doonayaan inay ku xoojiyaan guulahoodii dhowaa. Ciidamada dowladda ayaa isku dayay inay horumarka ka hor istaagaan jihooyin kala duwan isla markaana ay ka hortagaan in silsiladda buuraha ay kooxdu gacanta ku dhigto.
Haysashada buurahan waxay Xuutiyiinta siin lahayd meel ay ka maamulaan dhulalka xeebaha ee Badda Cas, waxayna sii go’doomin lahayd Aden, oo ah xarunta ciidamada dowladda Yemen, kana goyn lahayd xeebta galbeed. Waxay sidoo kale adkeyn lahayd guluf kasta oo mustaqbalka ay dowladdu ku soo qaaddo jawaab celin.
Ciidamada Xuutiyiinta ayaa hore ugu sii dhaqaaqay waddooyin dhowr ah, gaar ahaan agagaarka duleedka gobolka Taiz iyo meel u dhow xeebta Ras al-Ara, iyagoo u sii jeeda buuraha Kahboub. Warbaahinta ku xiran Xuutiyiinta ayaa sheegtay horumar ay sameeyeen, halka warbaahinta dowladda ay sheegtay in ciidamadoodu iska caabiyeen weerarro soo galay.
Tan iyo markii uu ololuhu billowday, Xuutiyiintu waxay ciidamada xulafada la ah dowladda ka saareen galbeedka Yemen. Sacuudi Carabiya waxay ka walaacsan tahay in gacanta koox Iiraan taageerto ay ku jirto Bab al-Mandab ay Iiraan iyo xulafadeeda siin karto maamulka laba marin oo maraakiibta ah oo muhiim u ah dhoofinta tamarteeda.
Sacuudi Carabiya waxay maalmihii dhowaa Yemen ka fulisay boqolaal weerar si ay u joojiso horumarka Xuutiyiinta, balse natiijooyin kooban ayay ka heshay.
Donald Trump ayaa la sheegay inuu ka fiirsaday inuu dhammaadkii toddobaadka weerarro ku qaado Xuutiyiinta, balse uu daqiiqaddii ugu dambeysay ka tanaasulay qorshaha. Dhanka kale, UK waxay sheegtay inay taageeri doonto shidaal-siinta hawada ee diyaaradaha Sacuudiga ee fulinaya hawlgallada difaaca, taas oo furan ka dhigaysa suurtagalnimada faragelin caalami ah oo dheeraad ah.
Xubnaha G7 ayaa Iiraan ugu baaqay inay joojiso hubka ay siiso Xuutiyiinta. Bayaan wadajir ah oo la soo saaray ka hor shirweynaha guud ee Qaramada Midoobay, ayay dalalku kooxda ugu baaqeen inay joojiso weerarrada ay ku hayso Sacuudi Carabiya, kuwaas oo waxyeelleeyay kaabayaasha saliidda ee muhiimka ah isla markaana dhaawacay daraasiin qof.
“Waxaan Xuutiyiinta ugu baaqaynaa inay si degdeg ah u joojiyaan dhammaan falalka militari, dhammaan hanjabaadaha iyo weerarrada ka dhanka ah maraakiibta rayidka ah, ayna si niyad wanaagsan ugu laabtaan geeddi-socodka siyaasadeed,” ayaa lagu yiri bayaanka.
Dagaalladu waxay dileen qiyaastii 700 qof, waxayna barakiciyeen in ka badan 100,000, taas oo keentay in qaar ka mid ah Yemeniyiintu isku dayaan inay badda kaga baxsadaan. Rayid ayaa Badda Cas uga tallaabay dhinaca galbeed una gudbay Jabuuti, halka hay’adaha gargaarku ay ka digayaan in xaaladaha kuwa weli Yemen ku sugan ay si degdeg ah uga sii darayaan.
Babar Baloch, oo ah afhayeenka hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan qaxootiga, ayaa Talaadadii sheegay in barakaca gudaha Yemen uu gaari karo 230,000 qof, iyadoo in ka badan 10,000 ay suurtagal tahay inay u qaxaan Jabuuti haddii dagaalku sii socdo.
Sacuudi Carabiya waxay raadisay taageero caalami ah oo loogu fidiyo dadaal lagu rogaal-celinayo gulufka Xuutiyiinta. Dhaxal-sugaha Boqor Maxamed bin Salmaan ayaa Trump ka codsaday inuu weeraro kooxda, balse madaxweynaha Maraykanka ayaa ilaa hadda diiday.
Trump ayaa Isniintii la hadlay Rashad al-Alimi, oo ah madaxa hay’adda xukunta Yemen, kaas oo codsaday gargaar militari oo Maraykan ah. Trump wuxuu muujiyay garab-istaag, balse wax ballanqaad ah kama uusan sameyn taageero militari, sida uu ilo xog-ogaal ahi u sheegay Agence France-Presse.
