Muqdisho (AX) – Boqolkiiba 10 oo keliya oo ka mid ah weriyeyaasha haweenka ah ee xog-ururinta laga qaaday gudaha Soomaaliya ayaa dareemaya ammaan goobahooda shaqada, sida lagu xaqiijiyay warbixin cusub oo ay soo saartay National Union of Somali Journalists (NUSOJ), taasoo daaha ka rogtay dhibaateynta baahsan, hubanti la’aanta shaqo iyo takoorka haweenka ku haysta warbaahinta dalka.
Warbixintan oo ciwaan looga dhigay Unsafe, Underpaid and Unheard: The Workplace Crisis Facing Women Journalists in Somalia, ayaa la shaaciyay Monday, Nov. 2, si loo maamuuso Maalinta Caalamiga ah ee Joojinta Ciqaab-la’aanta Dambiyada ka dhanka ah Suxufiyiinta.
- Advertisement -
Xogtan ayaa laga soo dhex saaray weydiimo lala yeeshay 127 suxufiyadood, dood-cilmiyeedyo lala yeeshay 41 weriyeyaal dumar ah, iyo wadatashiyo lala yeeshay 12 ka mid ah milkiilayaasha iyo maareeyayaasha warbaahinta. Daraasaddan ayaa si qoto dheer u baartay duruufaha shaqo ee ka jira Muqdisho iyo lixda dowlad-goboleed ee Soomaaliya.
Natiijooyinka ayaa daaha ka qaaday in 52% ka mid ah weriyeyaasha la wareystay ay xaalad cabsi iyo ammaan-darro daran ku dareemaan goobahooda shaqada. Ku dhowaad kala bar, oo u dhiganta 48%, ayaa sheegay inay la kulmeen dhibaateyn intii ay ku guda jireen shaqadooda, halka 45.7% ay doorteen inaysan su’aashaas ka jawaabin. Haweenka ayaa tilmaamay in xadgudubyadu ay kaga yimaadaan qolalka wararka dhexdiisa, howlaha war-raadinta ee bannaanka iyo barta internet-ka intaba.
Warbixinta ayaa sidoo kale tilmaamtay in shaqo-lumiska joogtada ah iyo bixinta mushaharka oo aan nidaamsanayn ay yihiin mushkilado baahsan. Kaliya 49.6% ka mid ah haweenkaas ayaa haysta heshiis shaqo oo qoraal ah, halka 26% oo qura ay ku shaqeeyaan qandaraas buuxa. In ka badan kala bar suxufiyiinta ayaa soo wariyay dib-u-dhac joogto ah oo ku yimaada mushaharkooda, lacago goos-goos ah ama xitaa inay shaqeeyaan iyagoon wax gunno ah qaadan.
Fursadaha horumarka xirfadeed ayaa weli ah kuwo aad u xaddidan. Boqolkiiba 11 oo keliya ayaa aaminsan inay helaan fursado la mid ah kuwa ragga si ay horay ugu socdaan, iyadoo 46.5% ay sheegeen in looga eexday dallacaad ama shaqooyin muhiim ah takoor xagga jinsiga ah dartiis. Waxaa intaas dheer, ku dhowaad saddex meelood labo meel (63.8%) ayaa xaqiijiyay inaan weligood la siin wax tababar ah oo goobta shaqada ah.
“Saxafiyiinta haweenka ahi waxay dhibaatooyinka la qaybsadaan asxaabtooda ragga ah, haddana waxay wajahaan khataro intaas ka culus iyagoo aan wax ilaalin ah ku haysan goobahooda shaqada. Dhibaateynta, mushahar-ceshashada, aargoosiga iyo takoorku waa ku-xadgudub xuquuqeed iyo masuuliyad-darro ka timid dhanka loo-shaqeeyaha,” ayuu yiri Xoghayaha Guud ee NUSOJ, Omar Faruk Osman.
NUSOJ ayaa ugu baaqday hay’adaha warbaahinta inay shaqaalaha siiyaan qandaraasyo qoraal ah, bixiyaan mushaharka xilligiisa loogu talagalay, dhisaan hannaanno madaxbannaan oo cabashooyinka lagu xalliyo, isla markaana ay xaqiijiyaan in haweenku helaan fursado siman oo dhanka tababarrada iyo hoggaanka ah. Warbixintan ayaa waxaa diyaarisay NUSOJ iyadoo taageero ka helaysa United Nations Development Programme (UNDP), waxaana maalgelisay European Union (EU).
Marka loo eego Tusmada Xorriyadda Saxaafadda Adduunka ee World Press Freedom Index, Soomaaliya waxay kaga jirtaa kaalinta 126-aad marka la eego 180 dal. Weriyeyaasha dalka ayaa ku howlgala jawi ammaan-xumo oo aad u ba’an, sida ay sheegtay hay’adda Reporters Without Borders ee soo saarta qiimeyntan. Iyadoo in ka badan 50 suxufi lagu dilay dalka tan iyo sanadkii 2010, Soomaaliya ayaa weli ka mid ah waddamada ugu khatarta badan Afrika ee ay xirfadlayaasha saxaafaddu ka shaqeeyaan.
