Mas’uuliyiin sare oo ka socda Sacuudiga, Turkiga iyo Pakistan ayaa u safray Tehran si ay uga qaybqaataan wadahadallo degdeg ah oo looga gol leeyahay in laga hortago in colaadda Bariga Dhexe mar kale qaraxdo, xilli Masar ay oggolaatay suurtagalnimada in Riyadh loo diro taageero milatari, iyadoo uu jiro weerarro cusub oo ay geysteen Xuutiyiinta Yemen.
Wakiillada saddexda dal ee saxiixay heshiiska difaaca Maka ayaa yimid Iran, taas oo qayb ka ah dadaal lagu doonayo in “xiisadda laga dejiyo dhinacyada ku lugta leh qalalaasaha hadda jira”, sida ay sheegtay wasaaradda arrimaha dibadda ee Sacuudiga.
- Advertisement -
Wadahadalladan, oo uu ka qaybgalayo Wasiirka Difaaca Sacuudiga Amiir Khalid bin Salman, ayaa dhacaya kaddib markii Mareykanka, Iran iyo Israa’iil ay mid kastaa ka digtay in dagaalku dib u bilaaban karo, kaddib siddeed bilood oo uu socday.
Tani waa markii ugu horreysay ee mas’uuliyiin ka socda Pakistan, Sacuudiga iyo Turkiga ay si wadajir ah u tagaan Tehran tan iyo markii dalalku ay isbahaysigooda difaaca ku sameysteen magaalada barakaysan ee Maka, oo ku taalla galbeedka Sacuudiga, bishii Agoosto.
Xiisadaha gobolka ayaa sii xoogaystay ka hor doorashooyinka muhiimka ah ee Israa’iil oo dhacaya berri iyo doorashooyinka dhexe ee Mareykanka ee toddobaadka soo socda, kuwaas oo Xisbiga Jamhuuriga ee Madaxweyne Donald Trump uu doonayo inuu ku sii haysto gacan ku haynta labada aqal ee Kongareeska.
Markii kulanka Tehran uu furmay, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay António Guterres ayaa sheegay in ka hortagga sii xumaanshaha xaaladda gobolka uu yahay “arrin lama huraan ah”.
Amiir Khalid bin Salman ayaa noqday mid ka mid ah dhex-dhexaadiyeyaasha diblomaasiyadeed ee muhiimka u ah Sacuudiga
“Khatarta ah in la isku daro weerar milatari oo baaxad leh oo lagu qaado Iran iyo weerar milatari oo baaxad leh oo Iran ku qaaddo dalalka Khaliijka, waa in laga fogaadaa si kasta oo suurtagal ah,” ayuu u sheegay wariyeyaasha shir jaraa’id oo uu ku qabtay Qaahira.
“Sida lagu heshiiyay, Wasiirka Difaaca Sacuudiga Khalid bin Salman, Taliyaha Ciidanka Pakistan Jeneraal Asim Munir iyo madaxa sirdoonka Turkiga Ibrahim Kalin ayaa ka qaybgalaya kulankan,” ayuu yiri Ali Bagheri Kani, ku-xigeenka xoghayaha Golaha Sare ee Amniga Qaranka Iran.
Mr Kani ayaa telefishanka dowladda u sheegay in madaxa amniga Iran, Mohsen Rezaei, uu sidoo kale ka qaybgalayo.
“Kulankan taariikhiga ah ee Tehran wuxuu noqon karaa fursaddii ugu dambeysay ka hor inta aysan xaaladdu faraha ka bixin, waana isku day lagu doonayo in la sameeyo waddo lagu dejiyo xiisadda ka hor inta aysan goor dambe noqon,” ayuu X ku qoray falanqeeyaha amniga Sacuudiga iyo cilmi-baaraha Hesham Alghannam.
Qaraxyo cusub ayaa habeenkii laga soo sheegay Riyadh, kaddib markii Xuutiyiinta Iran taageerto ay sheegteen inay shalay weerar kale ku qaadeen garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee caasimadda Sacuudiga.
Kaddib toddobaadyo weerarro ah, baarlamaanka Masar ayaa ansixiyay codsi uu Madaxweyne Abdel Fattah al-Sisi ku dalbaday in Sacuudiga la siiyo gargaar milatari oo difaac ah “haddii la codsado”.
Masar waxay leedahay ciidanka ugu weyn dunida Carabta, oo ay ku jiraan boqollaal kun oo askari oo firfircoon, diyaarado dagaal iyo nidaamyo difaaca cirka ah oo ay keeneen dalal ay ka mid yihiin Mareykanka, Shiinaha, Faransiiska iyo Ruushka.
Weli ma cadda nooca uu noqon doono gargaar kasta oo la bixiyo.
Qadar iyo Pakistan ayaa udub-dhexaad u ahaa dadaallada dhexdhexaadinta ee u dhexeeya Mareykanka iyo Iran.
Qadar ayaa shalay wafdi u dirtay Tehran, sida uu sheegay afhayeenka wasaaradda arrimaha dibadda Iran Esmaeil Baqaei.
Andreas Krieg oo ka tirsan shirkadda la-talinta khataraha ee MENA analytica oo fadhigeedu yahay London, ayaa ka qaybgalka wasiirka difaaca Sacuudiga ku tilmaamay “mid aad muhiim u ah”.
Mr Krieg wuxuu Mr Bin Salman ku tilmaamay “maskaxda istiraatiijiga ah ee Sacuudiga”.
Wasiirka difaaca oo ah walaalka dhaxal-sugaha Boqortooyada Mohammed bin Salman, oo ah hoggaamiyaha dhabta ah ee dalka, ayaa noqday mid ka mid ah marinnada diblomaasiyadeed ee ugu muhiimsan Riyadh, waxaana si joogto ah loogu diraa howlo xasaasi ah oo ka socda gobolka.
“Darajadiisa sare iyo u dhowaanshihiisa hoggaanka Sacuudiga waxay dirayaan farriin xooggan,” ayuu baraha bulshada ku qoray falanqeeyaha Sacuudiga Ali Shihabi, oo dowladda xiriir dhow la leh.
“Riyadh waxay gelinaysaa awood siyaasadeed oo dhab ah wada-hadalka ay la leedahay Iran, iyadoo doonaysa inay xakameyso sii xoogaysiga xiisadda oo ay abuurto waddo diblomaasiyadeed oo lagu kalsoonaan karo oo looga baxo qalalaasaha,” ayuu raaciyay.
Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa sheegay in Washington ‘ay mar kale qaadi karto Epic Fury yar’
Hadalladii u dambeeyay ee hoggaamiyeyaasha gobolka iyo kuwa ka baxsanba waxay sii hurinayaan saadaasha ah in colaadda mar kale qarxi karto.
Wasiirka arrimaha dibadda Iran Abbas Araghchi ayaa sheegay in la hadal hayo “dagaal cusub”, balse wuxuu ku adkaystay in siyaasadaha Tehran aysan isbeddelin.
Jimcihii, Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa sheegay in Washington “ay mar kale qaadi karto Epic Fury yar”, taas oo tixraac u ah ololihii Mareykanka iyo Israa’iil ee ka dhanka ahaa Iran ee bilowday 28-kii Febraayo.
Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ayaa shalay ka digay in Iran ay isku dayi karto inay farageliso doorashooyinka Israa’iil, oo uu isagu ugu jiro loollan adag si uu xilka u sii hayo.
“Waxaan haynaa calaamado sirdoon oo muujinaya in cadowgayaga, Iran iyo kooxaha ay wakiillada ka yihiin, ay nagu caqabadayn karaan weerarro ay ku carqaladeynayaan doorashooyinka,” ayuu Mr Netanyahu ku yiri muuqaal ay xafiiskiisu soo saartay.
“Ha na tijaabinina. Waxaad la kulmi doontaan dharbaaxooyin aan isu dheellitirmayn,” ayuu Mr Netanyahu raaciyay, isagoo diiwaankiisa amni ka dhigtay mawduuc udub-dhexaad u ah ololihiisa.
Hadalladiisa ayaa yimid kaddib warbixin uu baahiyay Channel 12 ee Israa’iil, oo soo xiganayay ilo aan la magacaabin, taas oo sheegtay inuu khilaaf dhex maray Mr Netanyahu iyo taliyaha ciidanka Eyal Zamir oo ku saabsan awaamiir cusub oo aan la faahfaahin oo la xiriirta dagaalka Iran. Ra’iisul wasaaruhu wuu beeniyay warbixinta.
Wasaaradda arrimaha dibadda Iran ayaa sheegtay in natiijada doorashada Israa’iil, oo Mr Netanyahu uu ku jiro loollan adag, aysan “wax farqi ah samayn doonin”.
“Wax farqi ah nooma samaynayso cidda doorashooyinkan hoggaanka u qabata nidaam aan gobolkeenna u horseedin wax aan ahayn rabshado iyo xasuuqyo,” ayuu afhayeenka wasaaradda Mr Baqaei ku sheegay warbixin toddobaadle ah, maalin ka hor doorashooyinka baarlamaanka Israa’iil.
Iran waxay sheegatay inay gacanta ku hayso marin-biyoodka Hormuz
Colaadda ayaa ku fiday guud ahaan Bariga Dhexe tan iyo dabayaaqadii Febraayo, markii Mareykanka iyo Israa’iil ay weerarro lama filaan ah ku qaadeen Iran, xilli Washington iyo Tehran ay ka wada xaajoonayeen barnaamijka nukliyeerka dalkaas.
Xabbad-joojin la gaaray bishii Abriil ayaa soo afjartay wajigii koowaad ee duqeymaha xooggan, balse Iran iyo Mareykanka ayaa sii waday loollanka ay ugu jiraan gacan ku haynta marin-biyoodka Hormuz, oo ah marin muhiim ah oo ay mar sii mari jireen ku dhowaad shan meelood meel saliidda iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah ee dunida.
Iran waxay sheegataa inay awood ku leedahay marinka, waxayna si joogto ah u bartilmaameedsataa maraakiibta isku dayda inay gudubto iyada oo aan oggolaansho ka haysan, halka Mareykankuna uu sameeyay go’doomin-badeed ka hortag ah oo ku wareegsan dekedaha Iran.
Dadaallada diblomaasiyadeed ee lagu xallinayo qalalaasaha ayaa weli hakad ku jira, gaar ahaan kaddib markii uu burburay heshiis bishii Juun la gaaray oo dejinayay waddo loo maro heshiis waara.
Dagaalladu waxay sidoo kale ku fiday isku dhacyo u dhexeeya Sacuudiga iyo Xuutiyiinta Iran taageerto ee Yemen.
Isbahaysiga Sacuudigu wuxuu sheegay inuu duqeeyay xarumaha gantaallada Xuutiyiinta
Muuqaallada CCTV-ga ayaa muujinaya waxa isbahaysigu sheegay inuu ahaa weerar Xuutiyiintu ku qaadeen garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Abha
Horumar kale oo dhacay, isbahaysiga uu hoggaamiyo Sacuudiga ee la dagaallamaya Xuutiyiinta Yemen ayaa sheegay inuu burburiyay dhowr goobood oo gantaallada laga soo tuuro iyo xarumo lagu kaydiyo, halka kooxda Iran taageerto ay sheegatay mas’uuliyadda weerar kale oo lagu qaaday garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Riyadh.
Hawlgalkan isbahaysiga ayaa yimid kaddib habeen qaraxyo ka dhacay caasimadda Sacuudiga, halkaas oo mas’uuliyiintu dadka deggan ugu direen farriimo qoraal ah oo uga digaya “khatar cirka ah oo cadawtinimo”. Riyadh ayaa toddobaadyadii u dambeeyay wajahaysay weerarro isdaba joog ah oo ay Xuutiyiintu geystaan.
Afhayeenka isbahaysiga Turki al-Maliki ayaa X ku sheegay in duqeymuhu burburiyeen afar gantaal-rido oo ballistic ah, bakhaar gantaallo iyo tunnel-lo ay maamulaan Xuutiyiintu, kuwaas oo gacanta ku haya dhul ballaaran oo Yemen ka tirsan.
Hawlgalkan, ayuu sheegay, waxaa loo qorsheeyay in “la gooyo khadadka sahayda maleeshiyaadka Xuutiyiinta ee u dhexeeya goobaha ay gacanta ku hayaan”.
Garoonka diyaaradaha Riyadh
Xuutiyiintu waxay weerarro isdaba joog ah ku qaadeen garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee King Khalid ee Riyadh, oo uu ku jiro mid bishan dhacay oo dilay 13 qof, in ka badan 300 kalena dhaawacay. Wuxuu ahaa weerarkii ugu dhimashada badnaa ee Sacuudiga ka dhaca in ka badan toban sano.
Mr al-Maliki ayaa sheegay in difaaca cirka Sacuudigu uu “dhexda ku qabtay oo burburiyay gantaal ballistic ah oo maleeshiyaadka argagixisada Xuutiyiintu ku soo rideen dhanka Riyadh”.
Duulimaadyadu waxay dib u bilowdeen kaddib markii garoonku dib loo furay, inkastoo Xuutiyiintu rakaabka uga digeen inay ka fogaadaan xarunta, iyagoo ku tilmaamay “bartilmaameed milatari”.
Xuutiyiintu waxay mar kale sheegeen inay garoonka ku dhufteen “gantaal ballistic ah oo si sax ah u gaaray bartilmaameedkii”, sida uu sheegay qoraal uu baraha bulshada ku daabacay afhayeenkooda milatari Yahya Saree.
Mr Saree wuxuu sidoo kale sheegtay in diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Xuutiyiintu ay ku dhufteen saldhigyada bamgareynta shidaalka.
Afhayeenka milatariga Xuutiyiinta Yahya Saree ayaa sheegay in garoonka diyaaradaha Riyadh uu weli yahay ‘aan ammaan ahayn’
Xiritaanka garoonku wuxuu dharbaaxo weyn ku noqday Sacuudiga, isagoo dib u dhigay shirkii maalgashiga ee ugu muhiimsanaa boqortooyada ilaa 2027, isla markaana carqaladeeyay safarrada kumannaan qof.
Tartanka Dakar Rally wuxuu ka mid ahaa dhacdooyin badan oo sii kordhaya oo la baajiyay, dib loo dhigay ama meel kale loo raray, iyadoo saameynta dagaalku sii fiday.
Mr Saree wuxuu ka digay in garoonka diyaaradaha Riyadh uu weli yahay “aan ammaan ahayn” isla markaana uu sii ahaanayo “m
