Qalalaasaha Soomaaliya oo Imtixaanaya Saamaynta Gobolka ee Bulshada Bariga Afrika
MOGADISHU — Is-mariwaaga siyaasadeed ee sii xumaanaya ee Soomaaliya ayaa cadaadis cusub ku haya Bulshada Bariga Afrika (EAC), si ay gacan uga geysato isu soo dhoweynta dowladda federaalka iyo hoggaamiyeyaasha mucaaradka oo khilaafkoodu sii xoogeysanayo, sida ay sheegtay warbixin uu daabacay wargeyska The EastAfrican.
Xuddunta khilaafku waxay ku saabsan tahay wax-ka-beddellada dastuurka iyo qaabka doorashooyinka ee ay waddo xukuumadda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud. Siyaasiyiinta mucaaradka, oo ay weheliyaan maamullada Puntland iyo Jubaland, ayaa diiday soo jeedimahaas.
Is-mariwaaga ayaa sii dhaawacay xiriirka u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad-goboleedyada Soomaaliya, taas oo walaac ka abuurtay xasilloonida siyaasadeed, iyadoo dhinacyadu weli ku kala aragti duwan yihiin dib-u-habaynta dastuurka iyo qabashada doorashooyinka mustaqbalka.
The EastAfrican ayaa sheegay in EAC ay dhaqan ahaan door ka yar ku lahayd Soomaaliya marka loo eego Midowga Afrika (AU) iyo Urur-Goboleedka Iskaashiga Horumarinta (IGAD). Si kastaba ha ahaatee, qalalaasaha cusub ayaa ururka gobolka siin kara fursad uu isku muujiyo dhexdhexaadiye.
Doorkii hore ee Uganda ee dadaallada dib-u-heshiisiinta siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa si gaar ah muhiim u noqon kara. Madaxweyne Yoweri Museveni ayaa ka qayb qaatay hindisayaal lagu xallinayay khilaafaadyo horraantii 2000-meeyadii.
Museveni wuxuu ka qayb galay wada-hadalladii dib-u-heshiisiinta ee Kenya intii u dhexeysay 2002 iyo 2004, kaddibna wuxuu door ka qaatay Heshiiskii Kampala ee 2011. Heshiiskaasi wuxuu lagu doonayay in lagu xalliyo khilaaf siyaasadeed oo dhex maray hay’adihii federaalka ee ku-meelgaarka ahaa ee Soomaaliya.
Uganda waxay sidoo kale weli tahay jilaa muhiim ah oo ku jira xaaladda amni ee Soomaaliya, iyada oo ciidamo ku biirisay howlgallada uu hoggaamiyo Midowga Afrika. Hase yeeshee, qorshayaasha Kampala ee ah inay yareyso oo ugu dambayn kala baxdo ciidamadeeda ayaa walaac ka dhaliyay mustaqbalka hab-maamulka amniga Soomaaliya iyo howlgalka ballaaran ee Midowga Afrika.
Uganda waxay ka mid ahayd dalalka ugu badan ee ciidamo ku biiriya howlgallada amniga caalamiga ah ee Soomaaliya, iyadoo taageeraysa dadaallada lagula dagaallamayo maleeshiyaadka Al-Shabaab.
Wargeysku wuxuu tilmaamay daciifnimooyin hay’adeed oo ka jira EAC, kuwaas oo ay ka mid yihiin cadaadisyo maaliyadeed, kulamo aan joogto ahayn oo ay yeeshaan hoggaamiyeyaasha gobolka iyo dano qaran oo is-diidan.
Caqabadahaasi waxay ururka ku adkayn karaan inuu si wax-ku-ool ah uga jawaabo kr.svg qalalaasaha Soomaaliya, gaar ahaan maadaama khilaafku ku saabsan yahay arrimo siyaasadeed oo xasaasi ah oo la xiriira dastuurka iyo doorashooyinka.
Iskahorimaadku wuu sii xoogeysanayay kaddib markii hoggaamiyeyaasha mucaaradku diideen wax-ka-beddellada dastuurka ee dowladda federaalka iyo nidaamka doorashooyinka ee la soo jeediyay. Waxay ku adkaysanayaan in go’aannada siyaasadeed ee waaweyn lagu saleeyo wada-tashi ballaaran iyo is-afgarad.
Dowladdu waxay difaacday barnaamijkeeda dib-u-habaynta iyo dadaalkeeda ku aaddan hirgelinta nidaam doorasho oo toos ah.
Faragelin kasta oo EAC ay sameyso waxay ku soo beegmi lahayd xilli kala-qaybsanaanta siyaasadeed ee Soomaaliya ay sii kordhinayso khatarta ku wajahan wada-shaqeynta hay’adaha federaalka iyo maamullada dowlad-goboleedyada.
The EastAfrican ayaa sheegay in khilaafku noqon karo imtixaan weyn oo lagu cabbirayo awoodda ururka ee dhexdhexaadinta colaadaha siyaasadeed iyo ballaarinta doorkiisa diblomaasiyadeed ee Geeska Afrika.
AXADLETM
