Carruurta ku nool Soomaaliya waxay wajahayaan dhibaato bini’aadantinimo oo si degdeg ah u sii xumaanaysa, maadaama dhimista gargaarku ay sababtay in xarumo daryeel caafimaad la xiro, barnaamijyada nafaqada la carqaladeeyo, isla markaana ay adkaato helitaanka biyo nadiif ah, waxbarasho iyo adeegyada ilaalinta, ayay UNICEF sheegtay Jimcihii.
“Hoos-u-dhacyo aan hore loo arag oo ku yimid gargaarka bini’aadantinimo ayaa durba ku qasbay 205 xarumood oo caafimaad iyo nafaqo ah inay xirmaan,” ayuu James Elder, afhayeenka UNICEF, u sheegay weriyeyaasha jooga Palais des Nations ee Geneva.
Wuxuu sheegay in carruurtu ay durba si toos ah u dareemayaan cawaaqibka. Lixdii bilood ee ugu horreeyay sannadkan, tirada carruurta qaba nafaqo-xumo ba’an iyo dhibaatooyinka la xiriira ee la dhigay xarumaha xasillinta ayaa kor u kacday 32% marka loo eego isla muddadii sannadka 2025.
“Marka adeegyadu baaba’aan, hooyooyinka iyo dhallaanku waa inay safraan masaafo dheer. Safarradaas dheeraaday waxay dib u dhigaan daaweynta, daaweynta dib u dhacdana waxay keentaa xanuunno aad u daran waxayna kordhisaa halista dhimashooyin laga hortegi karay.”
Elder wuxuu sheegay in Soomaaliya ay horeba ula daalaa dhacaysay dhibaato cimilo oo sii xumaanaysa, abaar daran oo ka jirta qaybo ka mid ah waqooyiga, colaad iyo barakac. Dagaalka Iran ayaa sidoo kale sare u qaaday qiimaha shidaalka iyo bacriminta, taasoo culays dheeraad ah ku kordhisay qoysaska iyo hawlgallada bini’aadantinimo.
“Waa isburin aad u qallafsan: maalgelintii lagu ilaalin lahaa carruurta nugul ayaa dib loo gurayaa xilli ay sii xoogaysanayaan sababaha ku riixaya qalalaasaha — xitaa iyadoo baahida loo qabo taageerada deeq-bixiyeyaasha ee deeqsinimada leh ay weli sii kordhayso,” ayuu yiri Elder.
Afhayeenka UNICEF wuxuu sheegay in yaraanta maalgelintu ay horeba hoos ugu dhigtay daboolidda adeegyada caafimaadka iyo nafaqada 30%. Ku dhowaad hal milyan oo carruur ah oo ka yar shan sano, gabdho qaangaar ah iyo haween ku nool Soomaaliya ayaa waayi kara helitaanka taageerada nafaqo ee muhiimka ah.
“Sannadkan, waxaa lagu qiyaasayaa in 1.9 milyan oo carruur ah ay la kulmi doonaan nafaqo-xumo, oo ay ku jiraan ku dhowaad nus milyan wajahaya nafaqo-xumo ba’an, oo ah nooca ugu dhimashada badan,” ayuu yiri.
Elder wuxuu sheegay in abaarta socota ay uga sii dartay dhimista gargaarka. In ka badan 1.6 milyan oo qof ayaa u baahan helitaanka biyo ammaan ah, halka in ka badan 800,000 ay halis ugu jiraan inay waayaan agabka nadaafadda ee aasaasiga ah.