Haweeneyda u ololaysa arrimaha bulshada ee Soomaaliyeed, Sadia Moalim Ali, ayaa la xiray kaddib markii ay TikTok iyo Facebook ku dhaleecaysay barakicinta qasabka ah, qiimaha shidaalka ee cirka isku shareeray iyo eexda qaraabo-kiilka. Sawir: Handout
“Maxaad u kaxaysan weyday bajaajkaaga oo aad shaqadaada u qabsan weyday?” ayuu garsooruhu i weydiiyay kaddib markii maxkamadda laga daawaday muuqaallo laga soo qaaday akoonnadayda baraha bulshada. Waxaan TikTok iyo Facebook u isticmaalay inaan kaga hadlo dhibaatooyinka Soomaaliya saameeya, oo ay ku jiraan barakicinta qasabka ah ee caasimadda Muqdisho, kororka qiimaha shidaalka iyo eexda qaraabo-kiilka ee ka dhex jirta dowladda.
- Advertisement -
Waxaan sidoo kale ka hadlay isku dayadaydii aan shaqo uga raadinayay isbitaallada iyo waaxyaha dowladda. Saddex jeer oo kala duwan, waxaa la ii sheegay inaan galmo ku beddesho shaqo.
Soomaaliya gudaheeda, haweenka waxaa laga hor istaagaa xaqa ay si buuxda uga qayb qaadan karaan bulshada ama ay isku cabbiri karaan. Lama ixtiraamo. Haweenka hadla waxay halis ugu jiraan rabshad – xitaa way baaba’i karaan.
Laba maalmood ka hor intaanan maxkamadda hor tagin, laba askari oo booliis ah ayaa i afduubtay oo igu qasbay inaan gaari raaco. Saldhigga booliiska, way i dharbaaxeen waxayna madaxayga ku dhufteen derbi. Waxaa la ii diiday inaan qareen helo, mana jirin dacwad rasmi ah oo la igu soo oogay.
Garsooruhu wuxuu amray inaan sii ahaado xabsi inta baaritaanku socdo. Waxaa la i geeyay xabsiga dhexe ee Muqdisho, halkaas oo qaybta haweenka lagu hayay ku dhowaad 120 haween ah, oo ay ku jireen qiyaastii 30 ku jiray qolkeyga. Xabsigu wuxuu soo jiray xilligii gumaysiga, weligiina dib looma dayactirin. Ma lahayn daaqado ama nalal, urtuna waxay ahayd mid aan loo adkaysan karin, musqusha keliyaana albaab ma lahayn, taas oo naga qaadday asturnaanteennii.
Habeenkeygii ugu horreeyay wuxuu ahaa mid argagax leh. Qaar ka mid ah haweenkii ila xirnaa waxay ka tirsanaayeen al-Shabaab [koox mintidiin jihaadi ah]. Waxay ka hadlayeen dilal, qaraxyo iyo qorshayaal lagu beegsanayo dad caan ah. Aad ayaan u baqay inaan seexdo.
Quraacda maalin kasta waxay ka koobnayd shaah iyo hal xabbo oo rooti duugoobay ah. Qiyaastii saddex saacadood kaddib, waxaa nala siin jiray nus saxan oo bariis ah. Ilaaladu waxay dalbanayeen laaluush ka hor inta aysan maxaabiista u oggolaan inay bannaanka u baxaan si ay xoogaa qorrax ah u helaan.
Haween badan ayaa niyad-jab qabay, waxayna la ildarnaayeen dhibaatooyin caafimaad. Waxaa igu dhacay cudurro maqaarka ah, miisaan badan ayaan lumiyay, caadadiina way iga joogsatay.
Maalmihii markay sii socdeen, waxaan wax badan ka maqlay haweenkii igu hareeraysnaa. Mid ka mid ah ayaa xabsiga la dhigay iyadoo uur leh, kaddib markii ninkeedii hore looga shakiyay inuu ka tirsanaa al-Shabaab, isla markaana lacag-bixinno aan joogto ahayn laga helay akoonkooda bangi ee wadajirka ah.
Iyada oo ay caawiyeen maxaabiis kale, waxay gabadheeda ku umushay gudaha qolka. Ilmuhu hadda waa 18 bilood jir. Xaaladdaas waxay ila muuqatay mid murugo badan: ilmaha wax dambi ah ma gelin, wuxuuna mudnaa nolol ka wanaagsan.
Mar kasta oo aan arko ilmaha, waxaan xusuusan jiray gabadheyda, oo aan naas nuujinayay markii la i xiray. Laba gabdhood oo da’doodu tahay 13 iyo 17 jir ayaa sidoo kale ila xirnaa. Haween kale waxaa loo xiray deymo ama ganaaxyo aan la bixin. Qaar badan weligood qareen ma helin, waxaana lagu xukumay xabsi sannado badan ah iyagoo aan fahmin dembiga lagu eedeeyay inay galeen.
Waxaan arkay in haween badan aysan waxbarasho helin, lagana faa’iidaystay. Waxaan bilaabay inaan qaar ka mid ah baro akhriska iyo qorista.
Waxaan ku guulaystay inaan helo taleefan, waxaanan gudaha xabsiga kala xiriiray idaacad maxalli ah. Waxaan oggolaaday wareysiga si aan naftayda u ilaashado, dareenka loogu jeediyo xaaladdayda, dadkana ugu sheego waxa igu dhacayay.
Saacad kaddib markii wareysiga la baahiyay, koox rag ah ayaa yimid qolkeyga waxayna i geeyeen qol loo isticmaalo jirdil iyo ciqaab. Taliyaha xabsiga ayaa bilaabay inuu dharkayga iga bixiyo, isagoo iga siibay xijaabkayga iyo goonnadayda, kadibna i garaacay. Gacmahayga ayaa dhabarka layga xiray. Raggu waxay igu amreen inaan laabtayda ku gurguurto iyagoo biyo igu shubaya. Kaamirooyin CCTV ah ayaa qolka lagu rakibay.
Taas kaddib mar kale ayaan la hadlay warbaahinta – markan Guardian. Waxaan rabay inaan caddeeyo inaanan aamusi doonin, ciqaabtuna aysan soo afjari doonin ololahayga. Xitaa haddii la i jirdilo, waan sii kacayaa waanan hadli doonaa.
Kaddib markii wareysiga la daabacay, waxaa la iigu hanjabay kufsi. Saraakiisha xabsiga waxay sheegeen inay duubi doonaan oo ay faafin doonaan muuqaalka.
Saddex nin ayaa dhulka igu riixay oo xijaabkayga iga siibay ka hor inta aysan fara-xumeyn galmo ii geysan. Weerarka waxaa lagu duubay taleefan gacanta ah.
Ugu dambayn waxaan helay qareen. Bil kaddib xabsiga, waxaan ka qayb galay tii ugu horreysay saddex dhageysi maxkamadeed. Xeer-ilaaliyayaashu waxay soo bandhigeen maqaalka Guardian ee ka hadlayay jirdilkeyga waxayna igu eedeeyeen inaan faafinayay dacaayad ka dhan ah dowladda. Xilligaas ayaan garwaaqsaday in maqaalku meel xasaasi ah ku dhacay.
25kii Juun, waxaa laygu helay dembi ah inaan aflagaadeeyay hay’adaha dowladda, waxaana laygu xukumay saddex sano oo xabsi ah. Waxay ila ahayd sidii xabbad madaxa layga geliyay. Waxaan bilaabay inaan gariiro, araggayguna wuu daciifay.
Qareenkaygu racfaan ayuu qaatay, wararka sheegaya in dadku u ololaynayeen sii-daynteyda ayaana rajo i geliyay. 12kii Agoosto, maxkamadda racfaanka ee Banaadir [gobolka] waxay burisay labadaba xukunkaygii iyo xabsigii saddexda sano ahaa. Isla maalintaas ayaa la i sii daayay.
Markii aan mar kale arkay gabadheyda, ima ay aqoonsan. Wixii ay soo martay intii aan maqnaa waxay ila muuqatay inay ka xanuun badan yihiin wax kasta oo aniga la igu sameeyay.
Hanjabaaduhu way sii socdeen, iyo cadaadis la igu saarayay inaan joojiyo hadallada dadweynaha. Xubno ka tirsan al-Shabaab ayaa la socday kiiskeyga waxayna doonayeen inaan ku biiro. Anigoo ka baqaya naftayda, ayaan Soomaaliya ka tagay.
Hadda waxaan ka soo kabanayaa wixii dhacay. Waxaan rabaa taageero caafimaadka maskaxda ah, sababtoo ah weli waxaan dib u xusuustaa waayihii aan xabsiga ku jiray. Waxa kale oo aan qorayaa buug ka hadlaya waayo-aragnimadayda.
Anigoo adeegsanaya kanaalladayda baraha bulshada, waxaan sii wadaa ololaha aan ugu jiro qaar ka mid ah haweenkii aan xabsiga ku bartay. Waa kuwo aan la arag, waxaanan rabaa inaan ka caawiyo helitaanka xorriyaddooda.
Sida ay u sheegtay Sarah Johnson
Sadia Moalim Ali waa darawal bajaaj iyo qof u ololeeya arrimaha bulshada
