Hoggaamiyeyaasha Masar, Eritrea, Suudaan iyo Soomaaliya oo ku midoobay amniga iyo madaxbannaanida Badda Cas
NEW ALAMEIN: Iyadoo xiisadaha Geeska Afrika ay sii kordhayaan, hoggaamiyeyaasha Masar, Eritrea, Suudaan iyo Soomaaliya ayaa kulan ay Axaddii ku yeesheen New Alamein u adeegsaday inay ku adkeeyaan xorriyadda marin-u-socodka ee Badda Cas, ixtiraamka madaxbannaanida qaran iyo xalalka nabadeed ee khilaafaadka gobolka.
- Advertisement -
“Kani ma aha shir madaxeed loo jeediyay dhinac saddexaad,” ayuu Xuseen Haaridi, oo hore u soo noqday wasiir-ku-xigeenka arrimaha dibadda Masar, u sheegay Arab News, isaga oo kulanka ku tilmaamay mid wadatashi ah oo aan lahayn ajande rasmi ah.
Wadahadallada ayaa loogu talagalay in la isku dhaafsado aragtiyo ku saabsan horumarrada ka socda Geeska Afrika iyo Gacanka Cadmeed, iyo sidoo kale cawaaqibtooda siyaasadeed iyo dhaqaale, ayuu Haaridi sheegay.
Rakha Axmed Xasan, oo isaguna hore u soo noqday wasiir-ku-xigeenka arrimaha dibadda Masar, ayaa sheegay in kulanku ku soo beegmay xilli aad u xasaasi ah kaddib markii xiriirka Itoobiya iyo Eritrea uu si weyn u xumaaday.
Labada dal waxay jareen xiriirkooda diblomaasiyadeed 1-dii Oktoobar kaddib markii Itoobiya ay amartay in la xiro safaaraddeeda Asmara, isla markaana ay dalka ka cayrisay 10 diblomaasi oo Eritrean ah, iyadoo Eritrea ku eedeysay inay taageerto kooxaha mucaaradka hubeysan. Eritrea ayaa beenisay eedeymahaas waxayna kaga jawaabtay inay jarto xiriirka diblomaasiyadeed.
Xasan ayaa diiday sheegashada Itoobiya ee ah in Masar ay faragelin ku hayso arrimaheeda.
“Masar waxay ixtiraamtaa madaxbannaanida dhammaan dalalka, mana farageliso arrimaha gudaha,” ayuu yiri, isaga oo eedeymaha ku tilmaamay kuwo aan sal lahayn oo aan caddeyn lagu taageerin.
Masar, ayuu raaciyay, ma aysan diiddanayn horumarka Afrika, balse waxay ka soo horjeedday tallaabooyinka ay u aragto inay ka hor imaanayaan sharciga caalamiga ah.
Wuxuu amniga Badda Cas ku tilmaamay walaac kale oo degdeg ah, marka la eego xiisadaha ugu dambeeyay ee gobolka.
Afarta hoggaamiye waxay kulmeen dhinaca shirkii 8-aad ee Isku-duwidda Bartamaha Sannadka ee Midowga Afrika, kaas oo Masar ay ku martigelisay New Alamein.
Bayaan ay si wadajir ah u soo saareen ayaa xorriyadda marin-u-socodka, amniga Badda Cas iyo ixtiraamka madaxbannaanida ka dhigay xudunta wadahadallada.
Waxay mar kale xaqiijiyeen xaqa xorriyadda marin-u-socodka, waxayna sheegeen in mas’uuliyadda amniga iyo maamulka Badda Cas ay tahay inay saarnaato dalalka xuduudda la leh.
Hoggaamiyeyaashu waxay sidoo kale adkeeyeen baahida loo qabo in loo hoggaansamo sharciga caalamiga ah ee nidaamiya wabiyada xuduudaha ka gudba, oo uu ku jiro Webiga Niil. Waxay muujiyeen mabaadi’da ka fogaanshaha waxyeello iyo raadinta iskaashi iyadoo loo marayo ogeysiin hore, wadatashi iyo is-afgarad.
Bayaanku wuxuu diiday tallaabooyin hal dhinac ah oo waxyeello u geysan kara isticmaalka biyaha ee hadda jira ee labada dal ee Niilka hoos mara.
Marka laga hadlayo Suudaan, hoggaamiyeyaashu waxay mar kale ku celiyeen taageeradooda midnimada, madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee dalkaas, iyo sidoo kale hay’adihiisa qaranka.
Waxay ka soo horjeesteen abuurista hay’ado isbarbar socda iyo taageero kasta oo la siiyo calooshood u shaqeystayaal, iyagoo ku baaqay in dib loo soo nooleeyo geeddi-socod siyaasadeed oo ay leeyihiin kuna hoggaaminayaan Suudaaniyiintu.
Shir madaxeedku wuxuu sidoo kale taageeray ololaha Soomaaliya ee ka dhanka ah argagixisada, wuxuuna ku baaqay in la xoojiyo hay’adaha dawladda ee dalka oo dhan.
Saaxiibbada gobolka iyo kuwa caalamiga ah ayaa lagu boorriyay inay bixiyaan maalgelin ku filan, waarta oo la saadaalin karo oo loogu talagalay Hawlgalka Taageerada iyo Xasillinta Midowga Afrika ee Soomaaliya, ama AUSSOM. Taageeradaas, ayay hoggaamiyeyaashu sheegeen, ayaa loo baahan yahay si Soomaaliya loogu caawiyo dhammaystirka kala-guurkeeda amni, ugu dambeyntiina mas’uuliyadaha loogu wareejiyo ciidamada Soomaaliya.
Si guud, shir madaxeedku wuxuu carrabka ku adkeeyay madaxbannaanida, xorriyadda iyo wadajirka dhuleed ee dalalka gobolka, wuxuu diiday faragelinta arrimaha gudaha, wuxuuna taageeray xalal siyaasadeed iyo kuwo nabadeed oo loo helo khilaafaadka gobolka.
Kulanka ayaa daba socday shirar laba geesood ah oo xiriir ah oo uu ku lug lahaa Madaxweynaha Masar Abdel Fattah El-Sisi.
Ka hor shir madaxeedka, El-Sisi wuxuu la kulmay Madaxweynaha Eritrea Isaias Afwerki oo ay isku arkeen dhinaca Madasha Ganacsiga Afrika ee Alamein. Wuxuu mar kale xaqiijiyay taageerada Masar ee amniga iyo xasilloonida Eritrea, wuxuuna xoojiyay ixtiraamka madaxbannaanideeda iyo wadajirkeeda dhuleed.
El-Sisi wuxuu sidoo kale Axaddii wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Golaha Kumeelgaarka Madaxbannaanida Suudaan, Jeneraal Abdel Fattah Al-Burhan, isagoo ku celiyay taageerada Qaahira ee midnimada, madaxbannaanida, wadajirka dhuleed iyo hay’adaha qaranka ee Suudaan.
Wuxuu sheegay in Masar ay sii wadi doonto ka shaqeynta heer gobol iyo heer caalami si loo horumariyo xal siyaasadeed oo loo helo colaadda Suudaan, dagaalkana loo soo afjaro lana yareeyo dhibaatada bani’aadamnimo.
Isagoo hadal ka jeedinayay furitaankii Shirkii Isku-duwidda Bartamaha Sannadka ee Midowga Afrika subaxnimadii hore ee Axadda, El-Sisi wuxuu sheegay in dal kasta uu xaq u leeyahay inuu horumaro kana faa’iidaysto khayraadkiisa dabiiciga ah. Xuquuqdaas, ayuu raaciyay, waa in si mas’uuliyad leh loo adeegsadaa iyadoo aan waxyeello loo geysan dalal kale.
Iskaashiga ku saabsan wabiyada xuduudaha ka gudba waa inuu ku salaysnaadaa sharciga caalamiga ah, wadatashi, isku-duwid, deris-wanaag iyo mabda’a aan waxyeello loo geysan, ayuu yiri.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Masar Badr Abdelatty ayaa sidoo kale Sabtidii sheegay in Qaahira aysan door ku lahayn arrimaha gudaha Itoobiya, isla markaana aysan faragelin arrimaha gudaha dalalka kale.
Wuxuu ku tilmaamay eedeymaha Itoobiya ee ka dhanka ah Masar dadaallo lagu weecinayo dareenka horumarrada ka socda gudaha dalkaas.
Shir madaxeedkan ugu dambeeyay wuxuu ku soo kordhinayaa isku-duwidda sii ballaaranaysa ee u dhexeysa Masar, Eritrea iyo Soomaaliya.
Shir saddex geesood ah oo ka dhacay Asmara bishii Oktoobar 2024, hoggaamiyeyaasha saddexda dal waxay mar kale xaqiijiyeen ixtiraamka madaxbannaanida gobolka iyo wadajirka dhuleed. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen inay sii xoojiyaan isku-duwidda ku saabsan Soomaaliya, Suudaan iyo amniga Badda Cas iyo Marinka Bab Al-Mandab.
