Sawir: IMO
In ka badan 90 badmaax ayaa weli afduub ugu jira kadib mowjad cusub oo weerarro burcad-badeed Soomaali ah, taas oo ku dhalisay xoghayaha guud ee IMO, Arsenio Dominguez, inuu dalbado sii-deyntooda degdegga ah oo aan shuruud lahayn.
- Advertisement -
Baaqiisa ayaa yimid kadib afduubkii 20-kii Agoosto ee Seamull. Lix qof oo hubeysan ayaa fuulay markabka shidaalka qaada, la wareegay gacan-ku-hayntiisa, waxayna u leexiyeen Bosaso, Soomaaliya.
Warbixintii ugu dambeysay ee JMIC waxay aqoonsatay lix markab oo hadda ku jira gacanta burcad-badeedda Soomaaliya: Honour 25, Sward, Eureka, Asana, Lutuf iyo Seamull. Dhammaan lixdan markab waxaa la afduubay intii u dhexeysay Abriil iyo Agoosto sanadkan. JMIC waxay sidoo kale xaqiijisay in Sward loo adeegsaday markab-hooyo intii lagu jiray fuulitaankii Lutuf bishii Agoosto.
“In ka badan 90 badmaax oo aan waxba galabsan ayaa hadda la haystayaal ahaan loo hayaa, noloshooduna waxay ku sugan tahay hubanti la’aan iyo hanjabaad joogto ah, iyagoo inta badan helitaankoodu ku kooban yahay cunto ku filan, biyo nadiif ah, taageero caafimaad iyo adeegyo kale oo lama huraan ah. Mid kasta oo ka mid ahna waxaa ka dambeeya qoys wajahaya dhibaato aan la qiyaasi karin, iyadoo ay aad u kooban tahay xogta lagu kalsoonaan karo ee ku saabsan xaaladda ehelladooda,” ayuu yiri Dominguez.
“Waxaan dalbanayaa in si degdeg ah oo aan shuruud lahayn loo sii daayo dhammaan kuwa la haysto. Ma jiro badmaax ay tahay inuu la kulmo rabshad, cabsi-gelin ama ka-faa’iideysi kaliya sababta oo ah wuxuu gudanayaa shaqadiisa isla markaana uu ganacsiga caalamka sii socodsiinayo.”
Kororka dhaqdhaqaaqa burcad-badeedda ee ka baxsan xeebaha Yemen iyo Soomaaliya ayaa sii kordhinaya khataraha horeyba u wajahayay badmaaxyada ka hawlgala Badda Cas, Bab-el-Mandeb iyo Marinka Hormuz.
“Xaaladda amniga badaha ee gobolka oo sii xumaanaysa waxay u baahan tahay feejignaan degdeg ah. Inkastoo indhaha caalamka loo jeediyay meelo kale oo xiisaddu ka sarreyso, ma oggolaan karno in soo laba-kacleynta burcad-badeednimada ee Gacanka Cadmeed iyo biyaha ku xeeran ay ahaato mid aan wax laga qaban. Badbaadada iyo amniga badmaaxyadu waa inay ahaadaan mudnaan caalami ah,” ayuu yiri Dominguez.
Burcad-badeednimada Soomaaliya waxay gaartay heerkeedii ugu sarreeyay intii u dhexeysay 2008 iyo 2011, markaas oo ay noqotay khatar weyn oo ku wajahan warshadda maraakiibta isla markaana kicisay tallaabooyin isku duuban oo caalami ah oo militari iyo nidaamineed. Boqolaal weerar ayaa horseeday boqolaal afduub oo guuleystay, iyadoo shaqaalaha maraakiibta inta badan xeebta loogu hayn jiray madax-furasho iyagoo ku sugan xaalado aad u xun. Ku dhowaad 1,200 badmaax ayaa la qafaashay sanadkii 2010 oo keliya.
Dominguez wuxuu ku boorriyay warshadda inay ka faa’iideysato tallaabooyinka amniga iyo hagista la sameeyay muddadaas ay burcad-badeednimadu sareysay.
“Waxaan ugu baaqayaa dawladaha calanka iyo kuwa xeebaha leh inay hubiyaan in maraakiibta sita calankooda si ku filan loogu diyaariyay maaraynta khataraha amniga iyo in shaqaalaha aan loo bandhigin khataro laga baaqsan karo. Tani waxaa ka mid ah hirgelinta hab-dhaqannada ugu wanaagsan ee maaraynta ee warshadda (BMP Maritime Security) iyo hagista khuseysa ee IMO, oo ay ku jirto MSC.1/Circ.1601/Rev.2.”
Heerka khatarta ee JMIC ee Xeebaha Soomaaliya/Baasinka Soomaaliya wuxuu weli yahay dhexdhexaad, taas oo macnaheedu yahay in weerar uu suurtagal yahay balse uusan aad u badneyn. Si kastaba ha ahaatee, Gacanka Cadmeed heerka khatartu waa sare, taas oo muujinaysa in weerar uu u badan yahay.
“Kooxaha Falalka Burcad-badeedda waxay weli muujiyaan awoodda ay ugu fuuli karaan uguna leexin karaan maraakiibta ganacsiga labadaba biyaha xeebaha Soomaaliya iyo Gacanka Cadmeed iyadoo lagu jiro xaaladaha dabaylaha monsoon-ka ee hadda jira,” ayay tiri JMIC.
