Dhaarta Mustafa Omar loo dhaariyey xilli kale oo uu Madaxweynaha Deegaanka Soomaalida noqonayo, oo ay xigtay magacaabista iyo dhaarinta degdegga ah ee golihiisa wasiirrada, waxay bog cusub u furtay deegaankan. Waxaan si diirran ugu hambalyeynayaa Madaxweynaha iyo xubin kasta oo ka tirsan golihiisa wasiirrada xilalka loo magacaabay. Munaasabaddu waxay fursad u tahay in mustaqbalka lagu eego rajo, iyadoo la aqoonsan yahay mas’uuliyadda weyn ee saaran u adeegidda shacab rajo sare ka qaba mustaqbalkooda.
Dhismaha degdegga ah ee golaha wasiirradu waa bilow wanaagsan. Maadaama maamulka hadda la dhisay, diiraddiisu waxay u wareegi kartaa hawsha dhabta ah ee maamulka: xoojinta hay’adaha dadweynaha, hagaajinta adeegyada iyo wax ka qabashada walaacyada bulshooyinka ku nool guud ahaan deegaankan. Dardartaas hore waxay saldhig qiimo leh u tahay xilliga soo socda.
Waqtigani wuxuu sidoo kale i xusuusinayaa warqaddii furanayd ee aan Mustafe Omar ugu qoray Hiiraan Online markii ugu horreysay ee loo magacaabay inuu hoggaamiyo deegaankan. Dib u akhrinta warqaddaas waxay soo celinaysaa muhiimadda xilligaas iyo filashooyinkii ku xeernaa magacaabistiisii hore. Isbeddellada hoggaanku waxay dadka ku dhiirrigeliyaan inay ka fikiraan waxa loo qaban karo dhulkooda hooyo, halka awood dib loo cusboonaysiiyey ay abuurayso fursad kale oo lagu qiimeeyo rajadaas. Danahaygu waxay weli ka yimaadaan rabitaan dhab ah oo ah in Deegaanka Soomaalidu barwaaqoobo, hay’adihiisu xoogaystaan, dadkiisuna helaan fursado iyo karaamo dheeraad ah.
Golaha wasiirrada cusub wuxuu isku darayaa dhowr magacaabis oo cusub iyo xubno badan oo ka soo noqday maamulkii hore. Isku-darkaasi wuxuu bixinayaa sabab lagu kalsoonaado. Mas’uuliyiinta soo noqday waxay wataan aqoon hay’adeed, faham ku saabsan barnaamijyada socda iyo waayo-aragnimo ay ku maareeyaan waajibaadka xilalka dadweynaha. Xubnaha cusubna waxay keenayaan aragtiyo iyo sooyaal xirfadeed oo kala duwan, kuwaas oo ballaarin kara habka maamulka. Iyagoo wada shaqaynaya, waxay dhisi karaan koox qiimeysa waayo-aragnimada isla markaana u furan fikrado cusub. Hase yeeshee, wax badan waxay ku xirnaan doonaan sida wax-ku-oolka ah ee kartidaas loogu beddelo ficil.
Wasiirrada soo noqday, xilli kale oo ay xilka hayaan waa fursad ay ku xoojiyaan hindisayaasha wax-ku-oolka ah, casharro uga qaataan wixii hore u dhacay, isla markaana fiiro dheeraad ah siiyaan meelaha horumarku ku koobnaa. Waayo-aragnimadu waxay ugu qiimo badan tahay marka ay horseeddo go’aanno wanaagsan, xiriir dhow oo lala yeesho bulshooyinka iyo diyaar u ahaanshaha hagaajinta hababka hore loo dejiyey. Kuwa ku biiraya golaha wasiirradu waxay xirfadahooda ku soo kordhin karaan adeegga dadweynaha, wax ka baran karaan saaxiibadood, kana caawin karaan hay’adaha inay la qabsadaan duruufaha isbeddelaya. Magacaabis kastaa waxay xambaarsan tahay waajib isku mid ah oo aasaasi ah: in shacabka loogu adeego hufnaan, caddaalad iyo daryeel.
Dadka deegaanku waxay maamulka ku qiimeyn doonaan xaqiiqooyinka nolol maalmeedkooda. Qoys daryeel ka raadinaya xarun caafimaad, arday rajaynaya waxbarasho ka wanaagsan, qof dhallinyaro ah oo shaqo doon ah ama qoys xoolo-dhaqato ah oo ka walaacsan biyo iyo xoolahooda, dhammaantood waxay si toos ah u danaynayaan tayada maamulka. Baahidooda ayaa macne dhab ah siinaysa ballanqaadyadii laga sameeyey xafladda dhaarta. Horumarka waxaa la dareemaa marka adeegyadu noqdaan kuwo lagu kalsoonaan karo, hay’aduhuna si wax-ku-ool ah uga jawaabaan, fursaduhuna gaaraan dad badan.
Ka jawaabidda mudnaanta deegaanku waxay sidoo kale u baahan tahay iskaashi dhow oo dhex mara xubnaha golaha wasiirrada. Biyaha, nolol-maalmeedka, waxbarashada, daryeelka caafimaadka, kaabeyaasha dhaqaalaha iyo u-diyaargarowga masiibooyinka ayaa si dhow ugu xiran nolosha muwaadiniinta. Sidaas darteed, tallaabo wax-ku-ool ahi waxay ku xiran tahay qorshayn isku dubbaridan iyo fahamka sida shaqada hay’ad kastaa u saameyso tan kale. Gole wasiirro oo u shaqeeya si wadajir ah wuxuu hindisayaasha kala gooni-goonida ah u beddeli karaa horumar ballaaran oo gaara xarumaha magaalooyinka ee kobcaya iyo bulshooyinka miyiga.
Xiriir furan oo lala yeesho dadweynaha ayaa sii xoojin kara dadaalkaas. Dhegeysiga bulshooyinka, raadinta talo xirfadeed iyo si ixtiraam leh uga jawaabidda dhaliilaha wax-dhiska ah waxay hagaajin karaan go’aamada waxayna dhisi karaan kalsooni. Kuwa tilmaama ceebaha jira, soo jeediya xalalka ama keena su’aalaha adag badanaa sidaas waxay u sameeyaan maadaama ay danaynayaan mustaqbalka deegaankan. Ka-qaybgalkoodu wuxuu iftiimin karaa walaacyo laga yaabo inay haddii kale qarsoomaan.
Awoodda dib loo cusboonaysiiyey waxay hoggaanka siinaysaa fursad uu ku sii qoto-dheereeyo ka-qaybgalkan. Waxay si cad u soo bandhigi kartaa mudnaanteeda, si daahfuran u qiran kartaa caqabadaha, kuna muujin kartaa horumarka natiijooyin ay dadku ka arki karaan bulshooyinkooda.
Rajadayda ku saabsan xilligan cusub waxay ku dhisan tahay fursadaha horyaalla Madaxweynaha iyo golihiisa wasiirrada. Maamulku wuxuu haystaa waayo-aragnimo uu ka faa’iidaysan karo, aragtiyo cusub oo uu qaadan karo iyo fursad uu ku cusboonaysiin karo ujeeddada shaqadiisa. Mudnaan cad, iskaashi iyo hirgelin joogto ah ayaa gacan ka geysan kara xoojinta hay’adaha iyo gaarsiinta horumar macno leh nolosha dadka.
Waxaan hambalyo daacad ah u dirayaa Madaxweyne Mustafe Omar iyo dhammaan golaha wasiirrada, oo ay ku jiraan xubnaha soo noqday iyo kuwa cusub ee la magacaabayba. Ilaahay ha ka dhigo xilli lagu asteeyo go’aanno xikmad leh, iskaashi wax-ku-ool ah iyo fiiro joogto ah oo loo hayo baahiyaha shacabka. Qof kasta oo si qoto dheer u daneeya Deegaanka Soomaalida, tani waa xilli lagu muujiyo niyad-wanaag iyo rajo, iyadoo meel kasta oo suurtagal ah si wax-dhis leh looga qayb qaadanayo nabaddiisa, horumarkiisa iyo barwaaqadiisa wadajirka ah.
__________________________________
Hussien Mohamed Yusuf[email protected]Hussien waa khabiir ku takhasusay la-qabsiga isbeddelka cimilada iyo waaritaanka deegaanka, kana shaqeeya Nairobi, Kenya
