Muqdisho — Madaxweynaha dalka Türkiye, Recep Tayyip Erdoğan, ayaa hoosta ka xariiqay muhiimadda ay leeyihiin wadahadallada siyaasadeed, midnimada qaran iyo xasiloonida Soomaaliya, xilli uu wada-xaajoodyo la yeeshay Madaxweyne Hassan Sheikh Mohamud, iyadoo ay sii kordhayaan doodaha ku xeeran hannaanka doorashooyinka dalka.
Labada hoggaamiye ayaa kulmay Thursday magaalada Antalya ee dalka Türkiye, iyagoo ku kulmay meel ka baxsan shir-madaxeedka cimilada ee Qaramada Midoobay ee COP31, halkaas oo ay kaga wadahadleen iskaashiga labada dal ee dhinacyada difaaca iyo tamarta, iyo sidoo kale xaaladaha siyaasadeed iyo kuwa amni ee gobolka.
Sida lagu sheegay bayaan ka soo baxay madaxtooyada Türkiye, Erdoğan ayaa mar kale xaqiijiyay sida ay Ankara uga go’an tahay xoojinta iskaashiga istiraatiijiyadeed ee ay la leedahay Soomaaliya, isaga oo rajo weyn ka muujiyay inuu guuleysto geeddi-socodka wadatashiyada qaran ee dalka ka socda.
Hoggaamiyaha dalka Türkiye ayaa adkeeyay in nabadda iyo xasiloonida Soomaaliya ay weli muhiimad weyn u leeyihiin dalkiisa, waxaana uu iftiimiyay baahida loo qabo midnimo qaran, wadatashi siyaasadeed iyo isku-duubnida bulshada.
Hadallada madaxweynaha ayaa ku soo beegmay xilli ay sii xoogaysanayso xiisadda u dhexaysa dowladda federaalka iyo dhinacyada mucaaradka, taas oo salka ku haysa wax-ka-beddelka dastuurka, muddo-xileedka hay’adaha federaalka iyo jadwalka doorashooyinka heer qaran.
Dowladda uu hoggaamiyo Hassan Sheikh ayaa ku adkaysanaysa in wax-ka-beddelka dastuurka ee muddo-xileedka madaxweynaha iyo baarlamaanka looga dhigay shan sano halkii uu ka ahaa afar sano, uu yahay saldhigga sharciga ah ee doorashooyinka loo qorsheeyay sanadka 2027.
Hase yeeshee, kooxaha mucaaradka, oo ay ku jiraan madasha Somali Future Council, iyo maamullada Puntland iyo Jubaland ayaa gaashaanka ku dhuftay isbeddelladaas, iyagoo ku dooday in la meelmariyay iyadoo aan la helin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.
Kulanka dhexmaray Erdoğan iyo Hassan Sheikh ayaa daba socday dadaallo diblamaasiyadeed oo danjiraha Türkiye ee Soomaaliya, Ferhat Alkan, uu Muqdisho kula yeeshay xubno miisaan culus ku leh mucaaradka dalka.
Alkan ayaa kulamo gaar gaar ah la qaatay Madaxweynayaashii hore Mohamed Abdullahi Farmaajo iyo Sharif Sheikh Ahmed, iyo waliba Ra’iisul Wasaarihii hore Hassan Ali Khaire, iyagoo ka wadahadlay xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya iyo sida ay lagama-maarmaan u tahay in wadahadalladu sii socdaan.
Sida lagu caddeeyay qoraallo ka soo baxay safaaradda Türkiye, wadahadalladaas ayaa diiradda lagu saaray isbeddelladii ugu dambeeyay ee siyaasadda, wadatashiyada u dhexeeya daneeyayaasha iyo xiriirka qotada dheer ee ka dhexeeya Türkiye iyo Soomaaliya.
Warbaahinta gudaha Soomaaliya ayaa werisay in danjiruhu ku dhiirrigeliyay hoggaamiyeyaasha mucaaradka inay ka qaybgalaan madasha wadatashiga qaran ee qorshuhu yahay inay Muqdisho ka qabsoonto Nov. 14–18.
Si kastaba arrintu ha ahaatee, safaaradda Türkiye si rasmi ah uma xaqiijin in Alkan uu si gaar ah uga codsaday mas’uuliyiinta mucaaradka inay ka qaybgalaan shirka ay dowladda federaalku soo qabanqaabisay.
Madaxweyne Hassan Sheikh ayaa hore ugu yeeray dhinacyada mucaaradka, oo ay ku jiraan Somali Future Council iyo Nabad iyo Nolol, oo ay weheliyaan wakiillo ka socda bulshada rayidka ah, inay ka soo qaybgalaan madashan shanta maalmood soconaysa si xal loogu helo ismari-waaga ka taagan geeddi-socodka doorashooyinka.
Dhankooda, hoggaamiyeyaasha mucaaradka ayaa dalbaday in la gaaro heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay, dibna loo bilaabo wada-xaajoodyo lagu saleeyo dadaalladii dhexdhexaadineed ee hore loo soo maray.
Dowladda Türkiye ayaa hore door wax-ku-ool ah uga soo qaadatay fududeynta wadahadallada u dhexeeya dowladda federaalka Soomaaliya iyo kooxaha mucaaradka ah.
Bishii July, warbaahinta TRT Afrika ayaa werisay in saraakiil ka tirsan sirdoonka Türkiye ay gacan ka geysteen fududeynta wadahadallo siyaasadeed oo dhexmaray wakiillo ka socday dowladda iyo mucaaradka, iyadoo howshaas lagu fulinayay amarka Erdoğan.
Ankara ayaa xiriir ballaaran la leh Muqdisho, gaar ahaan dhinacyada tababarka milatariga, iskaashiga difaaca, amniga badaha iyo horumarinta kheyraadka tamarta.
Türkiye waxay saldhig weyn oo ciidamada lagu tababaro ku leedahay Muqdisho, waxaana ay sanadihii la soo dhaafay sii ballaarisay iskaashiga ay la leedahay Soomaaliya iyada oo loo marayo heshiisyo dhinaca difaaca iyo badda ah.
Kulankii dhacay Thursday, Erdoğan wuxuu mar kale caddeeyay go’aanka adag ee dalkiisa kaga go’an inuu xoojiyo iskaashiga kala dhexeeya Soomaaliya, gaar ahaan difaaca iyo tamarta, isaga oo dhanka kalena dhiirrigeliyay xasiloonida siyaasadda dalka.
Si kastaba, qoraalka ka soo baxay madaxtooyada Türkiye kuma jirin wax tilmaamaya in Erdoğan uu si toos ah uga codsaday Hassan Sheikh inuu wadahadal la yeesho Somali Future Council ama kooxaha kale ee mucaaradka ah ee magacyadooda la xusay.
