Xoghayaha Difaaca Maraykanka Pete Hegseth ayaa sheegay in duqeymuhu ay “sii wiiqeen” awoodaha Dowladda Islaamiga ah ee Soomaaliya, sida uu sheegay Taliska Afrika ee Maraykanka.
Ugu yaraan 3,336 rayid ah ayaa ku dhintay ama ku dhaawacmay duqeymaha cirka ee Maraykanka iyo hawlgallada isbahaysiga uu Maraykanku hoggaaminayo ee Yemen, Suuriya, Ciraaq iyo Soomaaliya intii u dhexeysay 2007 iyo May 2025, sida ay heshay baaritaan ay taageertay Arab Reporters for Investigative Journalism (ARIJ).
- Advertisement -
Baaritaanku wuxuu dib u eegay 884 hawlgal oo cirka ah isagoo adeegsanaya xog ay ururisay hay’adda la socota khasaaraha rayidka ee Airwars. Wuxuu ka reebay dhacdooyinka lagu muransanaa ama aan la kala saari karin, wuxuuna ku tiirsanaa qiyaasaha khasaaraha ee ugu hooseeya ee la diiwaangeliyey.
Suuriya ayaa yeelatay khasaaraha rayidka ee ugu badan, iyadoo 1,336 qof ay ku dhinteen ama ku dhaawacmeen. Yemen ayaa ku xigtay 991, Ciraaq oo ahayd 793 iyo Soomaaliya oo ahayd 216.
Hawlgallada lagu bartilmaameedsaday Dowladda Islaamiga ah ayaa sababay tirada ugu badan ee khasaaraha rayidka marka loo eego kooxaha hubeysan ee la baaray. Duqeymaha la fuliyey habeenkii ama aroortii hore ayaa sidoo kale lala xiriiriyey khasaare rayid oo gaar ahaan sarreeya.
Carruur La Dilay
Carruurtu waxay ahaayeen 1,286 ka mid ah khasaaraha la diiwaangeliyey, ama 42 boqolkiiba wadarta guud—ku dhowaad mid ka mid ah labadii dhibbane kasta.
Sharciga caalamiga ahi wuxuu carruurta siinayaa laba nooc oo ilaalin ah: dammaanadaha gaarka ah ee la siiyo rayidka nugul iyo xeerarka mamnuucaya ka-qaybgalkooda colaadaha.
Nour Kelzi, oo ah cilmi-baare ka tirsan Legal Agenda, ayaa sheegtay in saamiga weyn ee carruurta ee khasaaraha uu dhalinayo su’aalo culus oo ku saabsan in hawlgalladu u hoggaansameen xeerarka dagaalka iyo in kale.
Waxay sheegtay in tirooyinku kaligood aysan caddayn karin in weerarradu ahaayeen kuwo sharci-darro ah. Hase yeeshee, marka lala eego xogta bartilmaameedsiga, hubka la adeegsaday iyo taxaddarrada la qaaday, waxay tilmaami karaan duqeymo aan kala sooc lahayn ama aan isu dheellitirnayn.
Laba Rayid ah oo ku Beegan Askari kasta oo Dagaallama
Bilihii ugu horreeyey ee xilliga labaad ee madaxweyne Donald Trump, hawlgallada cirka ee baaritaanku daboolay waxay dileen 2.3 rayid ah askari kasta oo dagaallama oo la dilayba.
Taas waxay ahayd saamiga ugu sarreeya ee la diiwaangeliyey xilliyadii madaxweynayaal kasta ee la baaray, ilaa May 2025.
Baaritaanku wuxuu khasaaraha rayidka ku xiriiriyey xeerarka Maraykanka ee hagaya oggolaanshaha duqeymaha cirka iyo heerka waxyeellada rayidka ee taliyayaasha loo oggol yahay inay aqbalaan.
Waxa kale oo uu helay in weerarrada habeenkii ay soo saareen saamiga ugu weyn ee khasaaraha rayidka marka loo eego duqeymaha xilliyada kale la fuliyey.
Wes Bryant, oo hore uga tirsanaa Pentagon-ka kana mas’uul ahaa ilaalinta rayidka, ayaa sheegay in duqeymaha cirka ay inta badan taageeraan hawlgallada dhulka ee la fuliyo habeenkii ama waaberiga agtiisa.
Saacadahaas, ciidamadu waxay u arki karaan inay sahlan tahay in bartilmaameed ku jira guri la ogaado, halkaas oo carruur iyo qaraabo kale ay sidoo kale joogi karaan.
Xaaladaha fududeeya in la aqoonsado bartilmaameed laga shakisan yahay waxay sidaas darteed halis gelin karaan qoys dhan.
Bryant wuxuu sheegay in guuldarrooyinka lagu aqoonsan waayey rayidka xaaladahaas ay gacan ka geysteen dhimashooyin badan.
Qarinidda Doorka Maraykanka ee Yemen
Baaritaanku wuxuu mar kale baadhay weerar Maraykanku ka fuliyey gobolka koonfureed ee Abyan ee Yemen bishii Diseembar 2009, kaas oo lagu beegsaday dagaalyahanno looga shakiyey Al-Qaacida oo ku sugnaa Al-Ma’jalah.
Guddiga baarista xaqiiqooyinka ee baarlamaanka Yemen ayaa sheegay in 41 rayid ah iyo 14 dagaalyahan oo Al-Qaacida ah la dilay.
Guddigu wuxuu sidoo kale gunaanaday in tuhmanaha ugu weyn uu si furan ugu dhex socday deegaanka, isla markaana lagu xiri karay hababka caadiga ah ee fulinta sharciga.
Warqad sir ah oo diblomaasiyadeed oo Maraykan ah oo la dusiyey ayaa sheegtay in doorka Washington la qariyey kaddib markii dowladda Yemen ay oggolaatay inay sheegato in ciidamadeeda ay rideen rasaasta uu Maraykanku sameeyey.
Afar iyo toban xubnood oo ka tirsan qoyska Galgala ayaa ka mid ahaa dadkii la dilay. Shan gantaal iyo bambooyin koox-koox ah ayaa ku dhacay saddexda teendho ee qoyska ku lahaa degaanka reer guuraaga ee Al-Shabaka. Fatima, oo markaas jirtay 13 sano, ayaa ahayd qofka keliya ee badbaaday.
Kahor weerarka, “Fatima ma ogeyn in saacado ka hor go’aan looga gaaray Aqalka Cad cidda ku noolaanaysa iyo cidda ku dhimanaysa saddexdaas teendho,” ayay ARIJ sheegtay.
“Fatima waxay saddex bilood ku qaadatay isbitaal ku yaalla Urdun iyadoo miyir-beel iyo naxdin ku jirta, maadaama jirkeedu dib u baranayey hawlaha ugu aasaasiga ah ee nolosha: neefsashada, indhaha oo ay furto, iyo inay keliya noolaato.”
“Markii ay Yemen ku noqotay, ma jirin guri ay ugu laabato, mana jirin qoys sugayay; waxaa u haray oo keliya xusuusaha xanuunka iyo khasaaraha, iyo su’aasha aanu cidna uga jawaabi karin: maxay tahay sababtu?”
