Ka dib bilo ay u kala gudbayeen xarumaha lagu hayo dadka la masaafurinayo ee dhowr gobol, sagaal nin oo Soomaali ah ayaa laga masaafuriyay xarunta ciidamada Mareykanka ee Guantánamo Bay, Cuba, loona diray Soomaaliya.
Abdullahi Jamal Abdi oo degan Pennsylvania ayaa lagu hayay xarumaha xabsiga Mareykanka ee Guantanamo Bay, Cuba, isagoo ka mid ahaa koox ka kooban darsin rag Soomaali ah, ka hor inta aan la masaafurin. Sawirka: Waxaa la bixiyay
- Advertisement -
Masuuliyiinta socdaalka Mareykanka ayaa sagaal nin oo Soomaali ah ka masaafuriyay Guantánamo Bay, Cuba, una diray Soomaaliya, kuwaas oo ay ku jiraan saddex qof oo reer Minnesota ah.
Ragga saarnaa diyaaraddii gaarka ahayd ee toddobaadkii hore waxaa ka mid ahaa Adam Mohamed Abdullah iyo Hassan Abtidoon, kuwaas oo ku qaatay qiyaastii bil xarumaha xabsiga Mareykanka ee Guantánamo ka hor inta aan loo dirin Soomaaliya.
Wareysiyo laga qaaday xabsiga Guantánamo, dadkii la xiray waxay sheegeen in wakiillada Hay’adda Socdaalka iyo Kastamka (ICE) ay u sheegeen in laga masaafurin doono Louisiana loona diri doono Soomaaliya, iyadoo ay diyaaraddu shidaal ka qaadan doonto Cuba.
Labo ka mid ah dadka reer Minnesota iyo nin kale oo ay Sahan Journal wareysatay 9-kii Sebtembar ayaa sheegay inay haysteen ogolaansho shaqo iyo lambarrada Amniga Bulshada (Social Security). Si kastaba ha ahaatee, waxay noqdeen bartilmaameedka ololaha masaafurinta ee maamulka Trump.
Adam wuxuu sheegay in ragga la siiyay kaliya 30 daqiiqo oo ogeysiis ah si ay isu diyaariyaan. Saraakiisha ayaa silsilado ugu xiray ka hor inta aysan u rarid diyaaradda, waxayna silsiladuhu ku xirnaayeen intii ay socotay safarkooda, oo ay ku jireen joogsiyo ay ku tageen Puerto Rico, Dakar, iyo Nairobi.
Iyadoo kooxdu ay isu diyaarinaysay inay ka dhoofaan Dakar, sarkaal ayaa ka codsaday qof walba inuu aamuso si uu u nasto. Mid ka mid ah dadkii la xiray ayaa ku kaftamay: “Waxaan joognaa Afrika, haddana annagaa ah kabtanada,” taas oo keentay in dadkii kale ay qoslaan.
Dib u dhiska nolosha
Isagoo khadka telefoonka kula hadlayay Muqdisho, Adam, oo 31 jir ah, wuxuu sheegay inuu ku faraxsan yahay dareenka ay warbaahintu siisay kiiska ragga. Wuxuu xusay in maamulka Trump uu u qoondeeyay kheyraad badan masaafurinta, oo ay ku jirto diyaarad gaar ah oo ay kaga qaadaan Cuba una geeyaan Soomaaliya.
Hase yeeshee, ku soo laabashada dalka ayaa keentay dhibaatooyin cusub. Adam wuxuu sheegay inuu wajahayo hubanti la’aan dhaqaale iyo welwel maadaama uu isku dayayo inuu dib u dhisto noloshiisa.
Hooyadiis ayaa dhimatay 9-kii Maarso, xilli uu ku xirnaa Kentucky. Masuuliyiinta ayaa diiday inay u ogolaadaan inuu waco qoyskiisa, go’aankaas oo ka dhigay mid aan cuni karin ama seexan karin.
“Waxaan codsaday inaan si iskood ah u baxo markii ay xanuunsaneyd, laakiin way diideen,” ayuu yiri Adam. “Xitaa markii ay dhimatay, waan baryay, laakiin waxba kama aysan qaban.”
Hadda oo uu la qabsanayo nolosha Muqdisho, Adam wuxuu sheegay in qaar ka mid ah deriskiisa ay u arkaan inuu ka yimid Guantánamo Bay, oo ah xabsi caan ku ah in lagu hayo dadka looga shakisan yahay argagixisada. Aragtidaas ayaa gaartay xitaa qaraabadiisa. “Xitaa qaar ka mid ah xubnaha qoyskeyga ma rumeysna inaan halkaas u tagay anigoo aan waxba galabsan,” ayuu yiri.
Ku xayiran garoonka diyaaradaha ee Muqdisho
Hassan, oo 31 jir ah, xarigga iyo masaafurinta ayaa baabi’iyay qorshihiisii ahaa inuu shaqeeyo, guursado oo uu sii wato waxbarashadiisa.
“Soomaaliya, fursadahaygu aad bay u xaddidan yihiin, badbaadadeyduna way khatar ku jirtaa,” ayuu yiri.
Dhibaatadiisu way sii socotay ka dib markii diyaaraddii masaafurinta ay timid Muqdisho. Hassan wuxuu sheegay inuu saacado ku xayirnaa garoonka diyaaradaha sababtoo ah ICE waxay ka qaateen iPhone-kiisa iyo boorsadiisa lacagta intii uu ku jiray xabsiga Kandiyohi County ee Willmar. Boorsadiisa waxaa ku jiray $740 oo lacag caddaan ah.
Telefoon la’aan, Hassan wuu awoodi waayay inuu helo macluumaadka xiriirka ee qaraabadiisa Soomaaliya. Lacagtii maqan iyo kaararka bangiga ayaa sidoo kale ka dhigay inuusan bixin karin kharashka cuntada ama qolka hoteelka.
“Weligay ma fileynin taas,” ayuu yiri. Hadda wuxuu la deggan yahay walaashiis oo ku nool Muqdisho.
Abdiaziz Abdullahi, oo ah ina-adeerka Hassan Abtidoon, ayaa sheegay inuu ka naxay xaaladaha ay raggu ku tilmaameen Guantánamo. Waxaa ka mid ahaa asturnaan la’aan, nalal si joogto ah u shidan, qabow, silsilado adag inta lagu jiro dhaqdhaqaaqa iyo wicitaano telefoon oo ku kooban 10 daqiiqo.
Abdiaziz wuxuu sheegay in qareen ka tirsan Ururka Xuquuqda Madaniga ah ee Mareykanka (ACLU) uu u sheegay in masaafurinta ragga la dedejiyay. ACLU ayaa gudbisay dacwad ay ku doonayso in lagu joojiyo isticmaalka Guantánamo Bay si loogu hayo dadka la masaafurinayo, kiiskaasna weli wuu socdaa.
Ku soo laabashada waddan uu si dhib yar u xasuusto
Abdullahi Jamal Abdi, oo 42 jir ah, wuxuu ka mid ahaa siddeed nin oo Soomaali ah oo lagu hayay Guantánamo Bay muddo bil ah ka hor inta aan la masaafurin. Nin sagaalaad oo Soomaali ah ayaa ka yimid Louisiana wax yar ka hor inta aysan diyaaradda masaafurintu dhoofin.
Abdullahi wuxuu Mareykanka u galay si sharci ah isagoo 8 jir ah oo qaxooti ah 28-kii Agoosto, 1992. Ma yaqaan af-Soomaali mana yaqaan dhaqanka Soomaalida.
Xaaskiisa, Reyann Abdi, ayaa sheegtay in masuuliyiinta socdaalku ay u muuqdeen inay diiradda saareen Abdullahi sababtoo ah dambi darawalnimada khamriga (DUI) oo uu galay isagoo dhalinyaro ah.
“Ka dib markii la xiray oo aan qareen u qabsannay, waxaan ogaanay in wax walba ay ka yimaadeen lacag yar oo fayl-gareyn ah oo hooyadiis ay bixin weyday markii uu yaraa,” ayay tiri. “Waxaan kiiska u dagaallamaynay si sharci ah markii si lama filaan ah loo masaafuriyay isagoo wata dukumentiyo safar oo been abuur ah, iyadoo xitaa uusan hor tagin garsoore.”
Reyann waxay sheegtay in masaafurintu ay kala goysay qoys wada jiray in ka badan 17 sano. Lamaanahan waxay leeyihiin labo carruur ah.
“Carruurtaydu waxay inta badan weydiiyaan meesha uu aabbihiis aaday iyo sababta uu u baxay, gaar ahaan wiilkeenna 5-jirka ah oo aan fahmin waxa ku dhacay aabbihiis,” ayay tiri Reyann.
Waxay sidoo kale ka welwelsan tahay badbaadada Abdullahi ee Soomaaliya, halkaas oo uusan ku lahayn xiriir qoys. Hadda, wuxuu ku nool yahay hoteel isagoon lahayn guri joogto ah inta uu sugayo hooyadiis oo imaan doonta labo ilaa saddex toddobaad gudahood.
Xarigga Guantánamo oo sumcad xumo ku kordhiyay
Marc Prokosch, oo ah qareen u dooda socdaalka oo ku sugan Twin Cities, ayaa matala Adam iyo saddex nin oo kale oo Soomaali ah oo lagu xiray Guantánamo Bay. Wareysi uu siiyay Sahan Journal maalintii Isniinta, Prokosch wuxuu sheegay in tallaabooyinka ICE ay u muuqdaan kuwo sharci ah sababtoo ah raggu waxay haystaan amarro masaafurin oo loogu dirayo dalkooda.
“Waan qirayaa in, sharci ahaan, tani ay sax ahayd marka loo eego tafsiirka hadda ee sharciga. Si kastaba ha ahaatee, anshax ahaan iyo akhlaaq ahaan, waa wax laga naxo. Runtii waxaan aaminsanahay in annaga oo ah Mareykanka aynaan rabin in magacyadeenna lala xiriiriyo dhaqankan lagu fuliyay magaceenna,” ayuu yiri Prokosch.
Prokosch wuxuu sheegay inuu sidoo kale ka welwelsan yahay in ICE ay ka saartay macluumaadka goobta xog-ururinteeda dadweynaha ee dadka la xiray ee haysta amarrada masaafurinta ee kama dambaysta ah. Isbeddelku wuxuu ka dhigay mid ku adag inuu la xiriiro macaamiishiisa.
“Dadka haysta amarrada masaafurinta ee kama dambaysta ah waxay leeyihiin fursado sharci, laakiin waxaan u baahanahay inaan awoodo inaan la hadlo si aan u sahamiyo fursadahaas,” ayuu yiri.
Wuxuu sidoo kale tilmaamay kharashaadka fulinta socdaalka ee hadda. “Congress-ka ayaa hadda u qoondeeyay $75 bilyan oo ICE ay u isticmaali karto sidii ay u arkaan inay habboon tahay. Waxaan leenahay tusaale taariikhi ah, sida kiiskii Keyse Jama oo dhacay qiyaastii 15 sano ka hor, halkaas oo dowladdu ay ku bixisay rubuc milyan oo doolar kaliya si ay u masaafuriso hal qof.”
Prokosch wuxuu sheegay in go’aanka Waaxda Amniga Gudaha ee ah in dadka la masaafurinayo loo diro Guantánamo Bay ay u muuqato mid loogu talagalay in dadka looga hortago inay magangalyo raadsadaan mustaqbalka.
“Tani waxay abuureysaa sumcad xumo tilmaamaysa, ‘Haddii aad Guantánamo joogtay, waa inaad tahay argagixiso.’ Tani waa mid ula kac ah,” ayuu yiri.
