Kooxo gurmad ah ayaa Jimcihii baarayay burburka dhisme 16 dabaq ah oo ku dumay Nairobi, iyagoo raadinayay toddoba qof oo la rumeysan yahay inay ku xanniban yihiin, sida uu sheegay Wasiirka Arrimaha Gudaha Kenya Kipchumba Murkomen.
Muuqaallo lagu faafiyay internetka ayaa muujiyay dhismaha oo ilbiriqsiyo gudahood dumaya, isla markaana boodh aad u badan ku sii daayay Eastleigh, oo ka mid ah xaafadaha ugu dadka badan caasimadda, halkaas oo dhismayaal la deggan yahay iyo kuwo ganacsi ay aad isugu dhow yihiin.
- Advertisement -
Dhismaha ayaa isku beddelay burbur tuulan xilli kooxaha gurmadka ay goobta soo gaareen. Helitaanka goobta ayaa adkaa, maadaama ay si ciriiri ah ugu hareeraysnaayeen dhismayaal kale oo dhaadheer.
“Kow iyo toban dukaan oo ku yaallay dabaqa hoose iyo qaybta hoose ayaa la isticmaalayay xilligii dhismuhu dumayay. Toddoba qof ayaa la soo sheegay inay maqan yihiin,” ayuu Murkomen Jimcihii dambe ku qoray X.
Wuxuu sheegay in 66 ka mid ah 67 qof oo ka shaqaynayay goobta dhismaha ay baxsadeen iyagoo aan wax dhaawac ah qabin. Hal shaqaale ayaa dhaawacmay.
Booliiska ayaa horay u sheegay in samatabbixiyeyaashu ay burburka ka soo saareen haweeney, isla markaana ay maqli karaan qof kale oo gargaar u yeeraya.
“Qandaraaslayaasha iyo injineerradu waa inay hubiyaan in shaqooyinka ay fulinayaan xirfadlayaal. Laakiin badankoodu sidaas ma sameeyaan,” ayay Bibiye Mahmoud, oo ah madaxweynaha Machadka Farsamada Injineernimada Kenya, ugu sheegtay Agence France-Presse (AFP) goobta.
“Taasi waa sababta aan u aragno masiibooyinkan … Isla-xisaabtan ma jiro,” ayay tiri.
Heerarka badbaadada dhismayaasha
Hay’adda Kormeerka Dhismayaasha Qaranka ee Kenya ayaa sheegtay in 87% dhismayaashii dalka oo dhan ee sannadkii hore la baaray ay ama ku guuldarreysteen inay buuxiyaan heerarka badbaadada ama aysan haysan oggolaanshihii loo baahnaa.
“Walaacayagu waa badbaadinta nafaha,” ayuu Guddoomiyaha Nairobi Johnson Sakaja u sheegay wariyeyaasha. “Dhismahan ma haysto shahaadada oggolaanshaha deggenaanshaha … tani waxay suurtagal tahay inay nafo ku baxeen.”
Shahaadada oggolaanshaha deggenaanshuhu waa fasax rasmi ah oo ay bixiyaan hay’adaha ay khusayso, kaas oo xaqiijinaya in dhisme ammaan yahay oo sharci ahaan ku habboon in dadku degaan.
John Ogallo, madaxweyne ku-xigeenka Machadka Injineerrada Kenya, ayaa isna goobta joogay, wuxuuna sheegay in dhismuhu muujiyay calaamado digniin ah oo suuragal ah ka hor inta uusan dumin.
“Dadka halkan jooga waxay sheegayaan in la arkay calaamado muujinaya culays ama dhibaato, sida dildilaacyo,” ayuu u sheegay wariyeyaasha.
Marka dhisme lagu dhiso qalab aan ku habboonayn, “wuxuu isu beddelaa bam waqti ku xiran,” ayuu yiri.
Nairobi waxaa ka socda koboc dhisme oo xooggan, iyadoo mashaariicda dhismayaasha dhaadheer ay ku sii fidayaan magaalada oo dhan. Eastleigh, oo ah xaafad caan ku ah suuqyadeeda ciriiriga ah iyo bulshada Soomaaliyeed ee tirada badan, ayaa si gaar ah u aragtay horumar degdeg ah.
Tirokoobyo ay soo saartay hay’adda tirakoobka dalka ayaa muujinaya in tirada dhismayaasha lagu dhammeeyay Nairobi ay ka korodhay 20,025 sannadkii 2022 ilaa 25,090 sannadkii hore. Magaaladu waa xarunta ganacsiga ee ugu weyn Bariga Afrika, waxayna sii waddaa inay soo jiidato dadka ka imanaya miyiga Kenya iyo dalalka deriska ah.
Bililiqo la soo sheegay
Warbaahinta maxalliga ah ayaa sheegtay in bililiqo ay bilaabatay wax yar ka dib burburka, kaas oo dhacay xilli ku dhow qadada.
Wariyeyaasha AFP ee goobta joogay ayaa arkay booliiska oo sunta dadka ka ilmeysiisa ku riday dadweyne ku soo ururay agagaarka.
Warbixin ay soo saartay Machadka Kenya ee Cilmi-baarista iyo Falanqaynta Siyaasadda Dadweynaha ayaa diiwaangelisay 86 dhisme oo ku dumay Nairobi intii u dhaxaysay 2009 iyo 2019, iyadoo lagu qiyaasay in ku dhowaad 200 qof ay dhinteen.
Musuqmaasuqa ayaa u saamaxay qaar ka mid ah qandaraaslayaasha inay ka gaabiyaan heerarka loo baahan yahay ayna hareer maraan xeerarka dhismaha.
Shan qof ayaa dhintay Sebtembar 2022, markii dhisme lix dabaq ah uu ku dumay magaalo ku taalla duleedka Nairobi.
Bishii Abriil 2016, 49 qof ayaa ku dhintay ka dib markii dhisme dabaqyo ah oo lix dabaq ka kooban uu ku dumay waqooyi-bari caasimadda. Maalmo roobab culus ah ayaa sababay fatahaado iyo dhul-go’.
