Laga bilaabo Liibiya ilaa Soomaaliya: Doorka Milatari ee Türkiye ayaa Kicinaya Su’aalo ku Saabsan Oggolaanshaha iyo Isla Xisaabtanka
MUQDISHO, Soomaaliya — Joogitaanka milatari ee sii kordhaya ee Türkiye ku leedahay Soomaaliya ayaa wajahaya baaritaan iyo dhaliil cusub kaddib eedeymo sheegaya in diyaarado Turki ah ay ka qeyb qaateen weerar lagu qaaday hoyga Doolow ee Jeneraal Mahad Cabdiraxmaan Aadan “Shub,” oo ah taliye sare oo hore oo amniga ah kana soo horjeeday jihada siyaasadeed ee Villa Somalia.
- Advertisement -
Jubaland waxay si rasmi ah ugu eedeysay Türkiye iyo dowladda federaalka Soomaaliya inay fuliyeen weerarkii dhacay Sebteembar 3–4. Ankara masuuliyadda ma aysan sheegan, halka aan weli si madax-bannaan loo xaqiijin caddeyn si guud u muujinaysa diyaaradaha ku lug lahaa. Jeneraal Shub wuu ka badbaaday weerarka.
Eedeymahan ayaa sii xoojiyay doodda ku saabsan faragelinnada dibadda ee Türkiye, inkastoo Ankara ay waddamo ay ka mid yihiin Liibiya, Suuriya iyo Suudaan ka raacday hannaano kala duwan.
Liibiya gudaheeda, Türkiye waxay si cad u faragelisay kaddib markii ay heshiisyo amni la gaartay dowladda Tripoli ee ay Qaramada Midoobay aqoonsan tahay. Baarlamaanka Turkiga ayaa ansixiyay dirista ciidamada bishii Janaayo 2020, kaddibna Ankara waxay bixisay ciidan, la-taliyeyaal, diyaarado aan duuliye lahayn, nidaamyo difaac cirka ah iyo taageero ay ka heleen dagaalyahanno Suuriyaan ah oo xulafo la ahaa. Saraakiisha Turkiga ayaa hawlgalka ku tilmaamay gargaar ay codsatay dowladda sharciyeysan ee Liibiya.
Doorka Türkiye ee Suuriya ayaa ahaa mid toos ah oo inta badan la fuliyay iyada oo aan oggolaansho ka haysan Dimishiq. Tan iyo 2016, Ankara waxay billowday hawlgallo milatari oo wata magacyo gaar ah, waxay dirtay ciidamo dhulka ah, waxayna qiratay duqeymo cirka ah oo ka dhan ah ISIS iyo kooxo Kurdiyiintu hoggaamiyaan oo ay u aragto inay xiriir la leeyihiin PKK. Türkiye waxay arrintan ku sababeeysaa amniga qaranka iyo isdifaac, balse dadka wax dhaliila ayaa su’aal geliyay saldhigga sharci ee hawlgalladaas iyo saameyntooda rayidka.
Suudaan waxay ka tarjumaysaa qaab ka yar muuqaal ahaan oo ku lug lahaansho ah. Türkiye kama aysan shaacin halkaas diris ciidan dagaal, balse dukumiintiyo uu dib u eegay The Washington Post ayaa muujiyay in Baykar, oo ah shirkad Turki ah, ay militariga Suudaan siisay diyaarado aan duuliye lahayn iyo gantaallo qiimahoodu yahay ugu yaraan $120 milyan. Diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkigu sameeyay ayaa fuliyay duqeymo, inkastoo caddeymaha jira aysan muujinayn in shaqaale Turki ahi ay maamulayeen nidaamyadaas ama ay xulanayeen bartilmaameedyada.
Soomaaliya ayaa hadda isu keeni karta xubno ka mid ah saddexdaas qaab: iskaashi amni oo si cad loo aqoonsan yahay oo ay barbar socoto dhaqdhaqaaq milatari oo oggolaanshihiisa, baaxaddiisa iyo isla xisaabtankiisu weli aan caddayn.
Dowladda federaalka ayaa sheegtay in gargaarka Turkigu loogu talagalay taageeridda hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab. Hase yeeshee, jawiga siyaasadeed ayaa is beddelay. Muddadii afarta sano ahayd ee asalka ahayd ee madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waxay gaartay dhammaadkeedii la filayay 15-ka May, 2026. Villa Somalia waxay ku adkeysanaysaa in wax-ka-beddellada dastuurka ay muddada madaxweynaha iyo baarlamaanka ka dhigeen shan sano. Hoggaamiyeyaasha mucaaradka iyo dhowr dowlad-goboleed ayaa isku khilaafsan in isbeddelladaas ay khuseeyaan masuuliyiinta hadda xilka haya, taasoo sharciyadda kordhinta ka dhigaysa mid aan weli xal loo helin.
Khilaafkaas dastuuriga ah ayaa iskaashiga milatari ee dibadda ka dhigay arrin si gaar ah muran u leh. Türkiye waxay inta badan la shaqaynaysaa Villa Somalia halka Puntland, Jubaland, qaybo ka mid ah Koonfur Galbeed iyo siyaasiyiin mucaarad qaran ah ay ka hor yimaadaan awoodda maamulka federaalka kuna eedeeyaan inuu ka baxay is-afgaradkii federaalka Soomaaliya.
Haddii diyaaradaha Turkiga si gaar ah loogu adeegsado oo keliya Al-Shabaab, Ankara waxay ku tiirsanaan kartaa heshiiskeeda amni ee rasmiga ah ee ay la leedahay Muqdisho. Laakiin haddii diyaaradaha loo adeegsado ciidanada dowlad-goboleedyada ama xafiiltamayaasha siyaasadeed, Türkiye waxay ka gudbi kartaa taageerada la-dagaallanka argagixisada waxayna ku lug yeelan kartaa khilaafka siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya.
Haddaba, qodobka muhiimka ahi ma aha in Türkiye ay joogitaan ku leedahay Soomaaliya iyo in kale. Taasi waa arrin la xaqiijiyay. Su’aashu waxay tahay in maamul federaal ah oo sharciyaddiisa lagu muransan yahay uu oggolaan karo adeegsiga awood milatari oo shisheeye oo ka dhan ah dhinacyo Soomaali ah iyada oo aan lala tashan, aan jirin kormeer sharci oo cad ama aan la helin oggolaanshaha dowlad-goboleedka uu hawlgalku ka dhacayo.
Hab-dhaqanka Türkiye ee Liibiya, Suuriya iyo Suudaan wuxuu muujinayaa in Ankara ay sheegi karto himilooyinkeeda istiraatiijiyadeed ee guud iyadoo bixisa xog aad u yar oo ku saabsan hawlgallada gaar gaarka ah ama go’aannada howlgalka. Soomaaliya gudaheeda, aamusnaanta sii socota waxay sii hurin kartaa kalsooni darrada haddii aan weerarka Doolow si madax-bannaan loo baarin isla markaana silsiladda oggolaanshaha aan si fagaare ah loo shaacin.
AXADLETM
