Muqdisho (AX) — Madaxweynaha Soomaaliya Hassan Sheikh Mohamud ayaa ku baaqay in si degdeg ah loo sii daayo dhaqaalaha loogu talagalay u diyaar-garowga masiibooyinka, isla markaana la fududeeyo helitaanka maaliyadaha caalamiga ah ee cimilada, isagoo caddeeyay in Soomaaliya ay u baahan tahay ku dhowaad $6.3 bilyan oo doolar si ay ula qabsato isbeddelka cimilada marka la gaaro sanadka 2035.
Isagoo Arbacadii khudbad u jeedinayay madaxda caalamka ee ku shirsan Meertada 31-aad ee Shirweynaha Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP31) oo ka dhacaya magaalada Antalya ee dalka Turkey, ayuu Hassan Sheikh ka dalbaday dalalka qaniga ah inay ka dhabeeyaan ballanqaadyadoodii dhanka cimilada, ayna gacan mug leh siiyaan dadyowga la daalaa-dhacaya abaaraha ba’an, daadadka iyo dhibaatooyinka kale ee ka dhasha cimilada rogmaday.
“Soomaaliya wax ku dhow eber ayay ku leedahay gaasaska sunta ah ee dunida lagu sii daayo, haddana waxay safka hore kaga jirtaa dalalka ay sida ugu ba’an u saameeyeen cawaaqib-xumada isbeddelka cimiladu keeno,” ayuu yiri madaxweynuhu.
Wuxuu cod dheer ku boorriyay waddamada taariikh ahaan dusha ku qaba mas’uuliyadda qaybta ugu weyn ee qiiqa hawada lagu sii daayo inay qaataan xilka ka saaran maalgelinta dedaallada lagu dhimayo khataraha cimilada laguna badbaadinayo bulshooyinka nugul.
Hassan Sheikh ayaa hoosta ka xariiqay muhiimadda ay leedahay in dhaqaalaha u diyaargarowga masiibooyinka la bixiyo isla marka ay saadaasha hawadu muujiso khatar soo fool leh, halkii laga sugi lahaa inta khasaaruhu dhabarka ka jabiyo bulshada.
Wuxuu ku dooday in taageerada maaliyadeed ee waqtigeeda lagu bixiyo ay awood u siinayso dalalka nugul inay u gashaantaan masiibooyinka, badbaadiyaan ilaha nolosha, isla markaana yareeyaan burburka bani’aadamnimo iyo midka dhaqaale ee ka dhasha cimilada daran.
Sidoo kale, madaxweynuhu wuxuu ku adkaystay in dhaqaalaha cimilada lagu bixiyo qaab deeqo ah halkii deymo lagu kordhin lahaa, isagoo ka digay in deymo hor leh ay culeys hor leh ku noqon doonaan dalal markii horeba la tacaalayay ilo dhaqaale oo aad u kooban.
“Waxaan hay’adaha maaliyadda caalamka iyo sanduuqyada taageera cimilada ugu baaqayaa inay fududeeyaan nidaamyada codsiga, ayna dejiyaan shuruudo la jaanqaadaya xaaladda dhabta ah iyo u nuglaanshaha waddamadu u leeyihiin halisyada cimilada,” ayuu raaciyay.
Hassan Sheikh ayaa ku qiyaasay in Soomaaliya ay u baahan tahay qiyaastii $6.3 bilyan illaa sanadka 2035 si ay u daboosho tallaabooyinka la-qabsiga cimilada, oo ay ku jiraan dedaallada lagu dhisayo adkeysiga bulshada ee ka dhanka ah abaaraha iyo fatahaadaha joogtada noqday.
Soomaaliya ayaa wajaheysay sanadihii ugu dambeeyay masiibooyin isdaba-joog ah oo cimilo, iyadoo abaaro daba-dheeraaday iyo roobab mahiigaan ah oo sababay daadad ay baabi’iyeen dhul-beereed ballaaran, laayeen xoolihii, barakiciyeen boqolaal qoys, una sii dareen xaaladda cunto-yarida dalka.
Ku-tiirsanaanta ay Soomaaliya ku tiirsan tahay beeraha ku baxa biyaha roobka iyo dhaqashada xoolaha ayaa qoysaska reer miyiga ah ka dhigaysa kuwo si gaar ah ugu nugul xaaladaha roobabka aan la saadaalin karin iyo cimilada daran.
Soomaaliya dhexdeeda, in la helo maaliyad cimiladeed oo la isku halleyn karo ayaa loo arkaa arrin laf-dhabar u ah horumarinta nidaamyada digniinta xilli-hore, maaraynta hufan ee biyaha, ilaalinta hab-nololeedka beeralayda iyo xoojinta u diyaar-garowga masiibooyinka dabiiciga ah.
Hadalka Hassan Sheikh ayaa ku soo beegmay qeybta heerka sare ee shirka COP31, halkaas oo ay isugu yimaadeen hoggaamiyeyaasha dowladaha iyo madaxda caalamka si ay uga arrinsadaan ballanqaadyada caalamiga ah ee cimilada iyo taageerada waddamada uu sida weyn u waxyeeleeyay kulaylka caalamku.
Shirweynahan oo furmay Nov. 9 soona xirmaya Nov. 20, ayaa wadahadalladiisa diiradda lagu saarayaa maaliyadda cimilada, la-qabsiga, dhimista qiiqa hawada ku baxa iyo sidii loo meel-marin lahaa heshiiskii Paris Agreement.
