Muqdisho (AX) — Dowladda Soomaaliya ayaa si adag u qaadacday tallaabada uu maamulka Israel danjire ugu magacaabay Waqooyi Galbeed iyo dhagax-dhigga xarun safaaradeed oo laga qorsheeyay magaalada Hargeysa, iyadoo ku sifeysay tallaabooyinkaas xadgudub toos ah oo lagu bartilmaameedsaday qarannimada iyo madaxbannaanida dhuleed ee dalka.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa bayaan ay soo saartay Tuesday ku caddeysay in tallaabooyinkani ay dhaceen iyada oo aan wax oggolaansho ah laga helin dowladda federaalka Soomaaliya, waxayna ku dhawaaqday inay yihiin “kuwo waxba kama jiraan ah oo aan lahayn wax cawaaqib sharci ah.”
- Advertisement -
Danjirihii ugu horreeyay ee ay Israel u magacowdo Waqooyi Galbeed, Michael Lotem, ayaa warqadihiisa aqoonsiga diblamaasiyadeed u gudbiyay Madaxweynaha Waqooyi Galbeed Abdirahman Mohamed Abdullahi Irro magaalada Hargeysa gudaheeda todobaadkii hore, sida ay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Israel ku dhawaaqday Sunday. Tallaabadaas kaddib ayaa sidoo kale la qabtay munaasabad lagu dhagax-dhigayay safaarad mustaqbalka ay yeelan doonto Israel.
“Ficilladan oo la qaaday iyada oo aan oggolaansho laga helin Dowladda Federaalka Soomaaliya, waxay meel ka dhac cad ku yihiin madaxbannaanida, bedqabka dhuleed iyo midnimada Soomaaliya,” ayay tiri Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya.
Muqdisho ayaa ku adkeysanaysa in Waqooyi Galbeed ay tahay qayb muhiim ah oo ka mid ah Jamhuuriyadda Soomaaliya, isla markaana aysan awood u lahayn inay si gooni ah xiriir diblamaasiyadeed ula samaysato dalal shisheeye.
Wasaaradda ayaa soo daliishatay heshiiskii Vienna Convention on Diplomatic Relations, iyadoo ku doodday in dhisidda xiriir dublamaasiyadeed iyo safaarado rasmi ah ay shardi u tahay helitaanka oggolaanshaha dowladda xorta ah ee dalka metesha.
Waqooyi Galbeed ayaa ku dhawaaqday inay Soomaaliya ka go’day sanadkii 1991, waxayna in ka badan soddon sano maamulaysay arrimaheeda gudaha iyadoo dhisatay hay’ado dawladeed, ciidamo ammaan iyo lacag u gaar ah. Hase yeeshee, Soomaaliya gabi ahaanba way diiddan tahay sheegashadaas gooni-u-goosadka ah.
Israel ayaa si rasmi ah u aqoonsatay Waqooyi Galbeed markay taariikhdu ahayd Dec. 26, 2025, iyadoo noqotay dalkii ugu horreeyay ee xubin ka ah Qaramada Midoobay ee aqoonsada tan iyo go’aankii gooni-isu-taagga ee Waqooyi Galbeed sanadkii 1991. Ma jiro dal kale oo xubin ka ah Qaramada Midoobay oo tallaabadaas ku dayday.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Israel, Gideon Sa’ar, ayaa is-dhaafsiga safiirrada ku tilmaamay fulinta ballanqaadyadii la gaaray markii ay labada dhinac samaysteen xiriirka diblamaasiyadeed, isaga oo sheegay inay Israel ka go’an tahay xoojinta xiriirka ay la leedahay Waqooyi Galbeed.
Madaxda Waqooyi Galbeed ayaa dhankooda soo dhoweeyay xiriirka cusub, iyagoo guddoomista waraaqaha aqoonsiga iyo dhismaha safaaradda ku sheegay guulo wax-ku-ool ah oo sare u qaadaya iskaashiga Israel kala dhexeeya dhinacyada ganacsiga, amniga, tignoolajiyada iyo maalgashiga.
Soomaaliya ayaa dhankeeda tilmaantay in ficillada dhowaan ka soo cusboonaaday Israel ay sii hurinayaan waxa ay ku magacowday aqoonsigii sharci-darrada ahaa ee hore loogu dhawaaqay Waqooyi Galbeed.
Ururrada African Union, Arab League, Organization of Islamic Cooperation iyo hay’ado kale oo heer gobol ah ayaa horey u diiday aqoonsiga ay Israel ku dhawaaqday, waxayna mar kale adkeeyeen mowqifkooda ku aaddan ilaalinta wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.
“Xilli uu cirka isku shareeray ammaan-darrada Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, ficillada dhiirrigelinaya kala-qaybsanaanta isla markaana garab-maraya xuduudaha caalamiga ah ee la aqoonsan yahay waxay halis u yihiin inay sii kiciyaan colaadaha gobolkan horeyba u nuglaa,” ayay tiri Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya.
Muqdisho waxay ugu baaqday Israel inay ka laabato dhammaan go’aannadaas, iyadoo dowlaha caalamka iyo hay’adaha caalamiga ah ugu baaqday inaysan qaadin tallaabooyin sharciyad lagu siinayo tallaabooyinkaas.
Dowladda federaalka waxay sidoo kale sheegtay inay xaq u leedahay inay adeegsato dhammaan dariiqyada diblamaasiyadeed, siyaasadeed iyo kuwa sharciga ah ee waafaqsan xeerarka caalamiga ah si ay u difaacdo qarannimada iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.
