Hay’adaha doorashooyinka Soomaaliya ayaa dejiyey taariikhaha doorashooyinka baarlamaanka iyo madaxweynaha, iyagoo furaya weji siyaasadeed oo cusub xilli ay jiraan khilaafaad qoto dheer oo ku saabsan nidaamka doorashooyinka dalka iyo wax-ka-beddellada dastuurka.
Cabdikariin Axmed Xasan, oo ah guddoomiyaha Guddiga Madaxa Bannaan ee Doorashooyinka iyo Xuduudaha Qaranka (INEBC), ayaa Khamiistii ka sheegay telefishinka qaranka in doorashooyinka labada aqal ee baarlamaanka la qaban doono 15-ka Abriil 2027. Doorashada madaxweynaha ayaa loo qorsheeyey 15-ka May.
- Advertisement -
Bayaan ay soo saartay hay’adda doorashooyinka ayaa sheegay in taariikhda doorashada madaxweynaha ay waafaqsan tahay xeer “qeexaya in muddada xilka madaxweynuhu ay tahay shan sano, kana bilaabato maalinta madaxweynaha loo dhaariyo xilka”.
Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu billowday muddo xileedkiisii labaad 2022-kii, balse wuxuu dhammaaday horraantii sannadkan. Hase yeeshee, bishii May, dowladdiisu waxay ku dhawaaqday “xilli kala-guur” oo loo maray wax-ka-beddel dastuur, inkastoo hore heshiis ula gaartay mucaaradka in doorashooyin la qabto.
Xisbiyada mucaaradka ayaa boycot ku sameeyey codeyntii dastuurka, waxayna sii wadeen diidmadooda wax-ka-beddellada.
Maxamuud wuxuu doonayaa inuu hirgeliyo doorashooyin ku salaysan xisbiyo, halkii uu ka ahaan lahaa nidaamka ay odayaasha beelaha la aqoonsan yahay ku soo xulaan wakiillada. Dadka dhaliila qorshahan ayaa ka horyimid, iyagoo madaxweynaha ku eedeeyey inuu dib-u-habaynta doorashooyinka u adeegsanayo ballaarinta awooddiisa.
Madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa go’aanka doorashada ku tilmaamay “khatar halis ah oo ku wajahan dawladnimada iyo mustaqbalka Soomaaliya” qoraal uu ku baahiyey X. Wuxuu ku baaqay in heshiis laga gaaro dhammaan dhinacyada ka hor inta aan la dejin jadwalka codeynta.
Sheekh Shariif Sheekh Axmed, oo ah madaxweyne hore isla markaana hore u ahaa hoggaamiye mucaarad, ayaa ka digay in hannaan [doorasho] oo lagu muransan yahay uu horseedi karo “doorashooyin is barbar socda” iyo xitaa “colaado sokeeye”, sida ay werisay wakaaladda wararka AFP.
Dowladdu waxay soo dhoweysay taariikhahaas, iyadoo ku tilmaantay “marxalad muhiim ah … oo lagu xoojinayo nidaamka dimuqraadiga ah ee dalka”, waxayna ku boorrisay dhammaan xisbiyada siyaasadda inay si nabad ah oo “niyad-sami ah” uga qayb qaataan.
“Ma jiro heshiis siyaasadeed oo lagu qabanayo doorashooyinkaas,” ayay falanqeeye Samira Gaid u sheegtay AFP.
“Dhammaan hannaanada ay dowladdu bilaabayso waxay horseedayaan kala-qaybsanaan dheeraad ah,” ayay tiri, iyadoo ku doodday in dowladdu si wax-ku-ool ah uga koobnayd Muqdisho iyo “laba ama saddex dowlad-goboleed oo xulafo la ah”.
Gaid waxay sheegtay in doorashooyinku keeni karaan “colaad iyo iska-horimaad dheeraad ah oo ka dhex dhaca dowlad-goboleedyada federaalka ee haray”.
Caasimadda Muqdisho, qaar ka mid ah dadka deggan ayaa sidoo kale shaki geliyey sharciyadda ku dhawaaqistan, kuna tilmaamay mid “hal dhinac ah”.
“Ku dhawaaqista jadwal doorasho oo loo marayo hannaan uu hal dhinac wado, mucaaradkuna diidan yahay, waxay si dhab ah ula macno tahay ku dhawaaqista colaad cusub,” ayuu Cumar Saciid, oo deggan Muqdisho, u sheegay AFP.
Caqabadaha amniga
Isagoo Al Jazeera la hadlay horraantii bishan, Madaxweyne Maxamuud wuxuu sheegay in Soomaaliya ay weli wajahaysay caqabado amni oo culus. Wuxuu sheegay in al-Shabaab aysan mar dambe joogin magaalooyinka waaweyn ee dalka, isla markaana aysan u badnayn inay la wareegto gacan ku haynta Soomaaliya.
Al-Shabaab waa koox hubaysan oo Soomaali ah oo ka dhalatay Midowgii Maxkamadaha Islaamiga ahaa bartamihii 2000-meeyadii, waxayna 2012-kii ku dhawaaqday inay daacad u tahay al-Qaacida. Waxay sannado badan la dagaallamaysay dowladda federaalka Soomaaliya, waxayna gacanta ku haysaa dhul ka mid ah koonfurta iyo bartamaha dalka, iyadoo fulisay weerarro dhimasho badan geystay oo ka dhacay Muqdisho iyo Kenya deriska la ah.
Maxamuud wuxuu sheegay in Maraykanku uu weli yahay saaxiibka ugu xooggan ee Soomaaliya ee dagaalka ka dhanka ah “argagixisada”.
Wuxuu sidoo kale xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya deriska ah ku tilmaamay mid wanaagsan, isagoo sheegay in Muqdisho aysan ka soo horjeedin in Addis Ababa oo aan bad lahayn ay hesho marin badeed iyada oo loo marayo heshiis wadajir ah oo u oggolaanaya inay dekedaha Soomaaliya u isticmaasho ujeeddooyin dhaqaale.
Bishii Janaayo 2024, Itoobiya waxay heshiis is-afgarad ah oo ku saabsan marin-badeed la saxiixatay Gobolka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya, taas oo Soomaaliya ku kalliftay inay heshiiska ku cambaarayso xadgudub ka dhan ah madax-bannaanideeda. Muqdisho iyo Addis Ababa ayaa markii dambe heshiis gaaray si loo yareeyo xiisadaha.
