MUQDISHO, Soomaaliya — Koox siyaasiyiin ah oo ka soo jeeda Waqooyi Galbeed kuna sugan Muqdisho ayaa Khamiistii dowladda federaalka Soomaaliya ugu baaqay inay ka fogaato tallaabooyin ciqaabeed oo dhaawici kara dhaqaalaha, xaddidi kara isu socodka, ama wiiqi kara amniga dadka ku nool Waqooyi Galbeed, iyagoo ku baaqay in xiisadda la dejiyo lana soo nooleeyo wadahadallada, xilli ay sii kordhayaan khilaafaadka ka dhashay aqoonsiga Israa’iil ee Waqooyi Galbeed.
- Siyaasiyiintu waxay ka digeen in tallaabooyinka qasabka ah ama ciqaabeed aysan horumarin doonin midnimada Soomaaliya.
- Waxay ku baaqeen in la joojiyo hadallada hurinaya xiisadda, lana dib ugu laabto wadaxaajoodyada u dhexeeya Hargeysa iyo Muqdisho.
- Kooxdu kama hadlin mana cambaareyn tallaabada Israa’iil ay ku aqoonsatay Waqooyi Galbeed.
- Aqoonsiga Israa’iil wuxuu dhaleeceyn xooggan kala kulmay Soomaaliya, dhowr dowladood oo gobolka ah iyo Midowga Yurub.
Bayaan wadajir ah oo lagu soo saaray Muqdisho, xildhibaannada iyo wasiirradii hore waxay ku adkeeyeen in xasilloonida iyo midnimada aan lagu gaari karin xoog ama cadaadis dhaqaale. “Dowladda Federaalka Soomaaliya waa inay ka fogaataa qaadista tallaabooyin waxyeello u geysan kara dhaqaalaha, isu socodka iyo amniga dadka Soomaaliyeed ee ku nool Waqooyi Galbeed, maadaama tallaabooyinka xoogga ah aysan weligood keeni doonin midnimo,” ayaa lagu yiri bayaanka.
Saxiixayaashu waxay hoggaamiyeyaasha siyaasadda iyo shacabka ugu baaqeen inay hoos u dhigaan hadallada sii hurin kara kala qaybsanaanta, iyagoo ka digay in hadallada nacaybka iyo cabsi-gelintu ay adkeyn karaan mowqifyada isla markaana xirayaan fursadda isu-tanaasulka. Waxay ku doodeen in khilaafaadka weli u dhexeeya Waqooyi Galbeed iyo dowladda dhexe lagu xalliyo wadaxaajoodyo nidaamsan, halkii laga adeegsan lahaa qasab.
Kooxdu waxay sidoo kale hoggaanka Waqooyi Galbeed ugu baaqday inuu ku laabto miiska wadaxaajoodka, iyagoo wadahadallada ku tilmaamay waddada keliya ee suurtagalka ah ee lagu gaari karo heshiis waara. Waxay sheegeen in isku duubnida qaranka, nabadda iyo badbaadada dadka rayidka ah ay hagaan go’aannada labada dhinac, xilli hoggaamiyeyaashu qiimeynayaan tallaabooyinka xiga.
Waxaa xusid mudan in bayaanku uusan ka hadlin go’aanka Israa’iil ay ku aqoonsatay Waqooyi Galbeed, mana uusan soo bandhigin cambaareyn. Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ayaa toddobaadkii hore ku dhawaaqay in Israa’iil ay Waqooyi Galbeed u aqoonsanayso dowlad madax-bannaan, taasoo ka dhigaysa waddankii ugu horreeyay ee xubin ka ah Qaramada Midoobay ee sidaas sameeya tan iyo markii Waqooyi Galbeed ay ku dhawaaqday madaxbannaanideeda 1991.
Tallaabadaasi waxay dhalisay jawaabo degdeg ah oo xooggan. Soomaaliya way diidday aqoonsiga, waxayna ku celisay mowqifkeeda ah in Waqooyi Galbeed ay qayb ka tahay dhulkeeda madax-bannaan. Dhowr dal oo Afrikaan iyo Bariga Dhexe ah, iyo sidoo kale Midowga Yurub, ayaa dhaleeceeyay ku dhawaaqista Israa’iil, taasoo muujinaysa xasaasiyadda caalamiga ah ee ku aaddan arrimaha dhowrista midnimada dhuleed iyo aqoonsiga.
Waqooyi Galbeed waxay lahayd dowlad, ciidamo amni iyo hay’ado u gaar ah tan iyo 1991, balse ma aysan helin aqoonsi rasmi ah oo ka yimaada dowlad xubin ka ah Qaramada Midoobay ilaa ku dhawaaqistii Israa’iil. Horumarkan ayaa dib u kiciyay doodihii muddada dheer ka taagnaa aayo-ka-tashiga, xasilloonida gobolka iyo hababka aqoonsiga caalamiga ah—arrimo hadda la falgalaya siyaasadda gudaha Soomaaliya iyo nolol maalmeedka dadka ku nool Waqooyi Galbeed iyo inta kale ee dalka.
Iyada oo xiisaddu meel sare gaartay, siyaasiyiinta Waqooyi Galbeed ee fadhigoodu yahay Muqdisho waxay baaqooda ku tilmaameen difaac looga hortagayo tallaabooyin dib u soo noqon kara—kuwaas oo waxyeello u geysan kara hab-nololeedyada, carqaladayn kara safarka iyo ganacsiga, isla markaana sii ballaarin kara kala fogaanshaha siyaasadeed. Adkeyntooda ku aaddan is-xakameynta iyo wadahadallada waxay muujinaysaa walaaca baahsan ee laga qabo in sii kacsanaantu ay noqon doonto mid qaali ah oo ay adag tahay in dib loo celiyo.
In baaqani gacan ka geysan doono beddelka jawiga siyaasadeed iyo hadallada ayaa weli la sugayaa. Hadda, farriinta kooxdu waxay ku biirineysaa baaqyo badan oo ku aaddan xasilloonida, wadahadalka iyo ilaalinta dadka rayidka ah, xilli hoggaamiyeyaasha Muqdisho iyo Hargeysa ay qiimeynayaan xulashooyinkooda iyadoo xaaladdu si degdeg ah isu beddelayso.
Waxaa qoray Cali Muuse
Axadle Times international–Kormeer.
