Muqdisho (AX) — Maxkamadda Sare ee Soomaaliya ayaa Khamiistii ku dhawaaqday inuu waxba kama jiraan yahay go’aankii Madaxweyne Hassan Sheikh Mohamud uu xilka kaga qaaday Guddoomiyihii Maxkamadda Sare Baashe Yusuf Ahmed, iyadoo caddeysay inuusan madaxweynuhu lahayn awood dastuuri ah oo uu go’aan noocaas ah kaligiis ku gaaro, waxaana ay madaxtooyada ku eedeysay inay isku deyeyso carqaladeynta dacwad dastuuri ah oo xasaasiyad siyaasadeed leh.
Go’aankan adag ee kasoo baxay Maxkamadda Sare ayaa abuuri kara isku dhac toos ah oo dhexmara laamaha fulinta iyo garsoorka ee Soomaaliya, maalin kaddib markii uu Mohamud xilka ka qaaday Baashe, isagoo booskiisa dib ugu magacaabay Guddoomiyihii hore ee Maxkamadda Sare Ibrahim Idle Suleiman.
- Advertisement -
Maxkamadda Sare ayaa sheegtay in war-saxaafadeedka xil-ka-qaadista ee ay madaxtooyadu baahisay uusan lahayn “sal sharci”, isla markaana uu si cad uga horimaanayo kala-madaxbannaanida awoodaha dowliga ah, madaxbannaanida hay’adaha garsoorka iyo sarreynta sharciga.
“Ujeeddada xil-ka-qaadistan laga lahaa waxay ahayd in lagu farageliyo dacwad dastuuri ah oo horay u hortaallay maxkamadda, taas oo ku saabsan wax-ka-beddelka Dastuurka Soomaaliya iyo su’aalaha la xiriira muddo-xileedka madaxweynaha, xukuumadda iyo baarlamaanka federaalka.”
“Qoraalka ku saabsan xil-ka-qaadista Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ee lagu daabacay bogga Facebook-ga ee Madaxtooyada ma laha wax sal sharci ah,” ayay maxkamaddu ku tiri bayaankeeda soo baxay Khamiistii.
Maxkamadda ayaa tilmaantay in dacwadda hortaallaa ay si qoto dheer u taabaneyso hannaankii loo maray dib-u-eegista dastuurka iyo sidoo kale muddada xil-heynta ee hay’adaha heer federaal.
Madaxweynihii hore Sharif Sheikh Ahmed ayaa dacwaddan gudbiyay 11 Oktoobar, isagoo dalbanaya in la buriyo wax-ka-beddelka dastuurka iyo go’aamada ka dhashay, waxaana Maxkamadda Sare ay dacwaddaasi diiwaangelisay maalintii xigtay.
Dowladda federaalka ayaa dhankeeda wadday diyaarinta difaac sharci oo la xiriira kiiskan. Xafiiska State Attorney General’s Office ayaa bishii hore labada aqal ee baarlamaanka iyo Wasaaradda Caddaaladda ka codsaday inay soo gudbiyaan dhammaan diiwaannada muujinaya hannaankii loo maray meelmarinta wax-ka-beddelka dastuurka.
Bayaanka soo baxay Khamiistii, waxay Maxkamadda Sare daliishatay qodobo ka mid ah Dastuurka Kumeelgaarka ah ee 2012 iyo Dastuurka dib loo eegay ee 2026, iyadoo ku doodeysa inuusan madaxweynuhu awood u lahayn inuu kaligiis xilka ka qaado guddoomiyaha maxkamadda sare.
Maxkamaddu waxay xustay in marka la eego Qodobka 138-aad ee Dastuurka dib loo eegay, xil-ka-qaadista guddoomiyaha maxkamadda sare ay tahay inay ka timaaddo soo-jeedinta Judicial Service Commission, kaddibna ay ku ansixiyaan aqlabiyad fudud labada aqal ee baarlamaanka oo wada-fadhiya.
Waxay kaloo daliishatay Qodobka 135-aad, oo dhigaya in magacaabista guddoomiyaha maxkamadda sare ay tahay inay markii hore ka soo bilaabato Judicial Service Commission, hesho kalsoonida baarlamaanka, ka dibna uu madaxweynuhu si rasmi ah u magacaabo.
Warkii ka soo baxay madaxtooyada Arbaco ma caddayn in Judicial Service Commission ay soo jeedisay xil-ka-qaadista Baashe iyo in kale, sidoo kale lama shaacin in baarlamaanku ansixiyay eryiddiisa ama magacaabista Suleiman toona.
Maxkamadda Sare waxay si rasmi ah u soo saartay labo go’aan oo kala ah: in xil-ka-qaadistii Baashe ay tahay mid aan sharciyad haysan, iyo in madaxweynuhu uu dhowro dastuurka, madaxbannaanida garsoorka iyo sarreynta sharciga.
Madaxtooyada ayaa Arbaco shaacisay in Mohamud uu xilka ka qaaday Baashe kaddib cabashooyin uga yimid garsoorayaal, shaqaalaha garsoorka iyo aqoonyahannada sharciga, kuwaas oo ku baaqay nidaam garsoor oo daah-furan oo dhex-dhexaad ah. Waxay sidoo kale sheegtay in qorshaha Mohamud uu yahay sidii dib-u-habeyn ballaaran loogu sameyn lahaa hay’adaha caddaaladda.
Madaxtooyadu ma aysan carabaabin eedeymo gaar ah oo loo haysto Baashe, lamana sheegin in la qaaday tallaabooyin anshax marineed. Sidoo kale marna xil-ka-qaadistiisa lama xiriirin dacwadda dastuuriga ah ee hortaalla maxkamadda.
Maxkamadda Sare ayaa gabi ahaanba gaashaanka ku dhufatay sheegashada madaxtooyada ee ahayd in cabashooyinka loo adeegsado sabab xil-ka-qaadis, iyadoo eedaha loo aaneeyay garsoorayaasha ku tilmaantay kuwo aan sal iyo baar toona lahayn, waxayna difaacday taariikhdiisa ku aaddan dhowridda hufnaanta garsoorka, la-dagaallanka musuqmaasuqa iyo dib-u-habeynta hay’adeed.
Khilaafkan xooggan ayaa soo ifbaxay wax ka yar saddex bilood kaddib markii Maxkamadda Sare oo uu hoggaaminayo Baashe ay waxba kama jiraan ka dhigtay natiijadii doorashooyinkii baarlamaanka iyo golayaasha deegaanka ee Galmudug ee dhacay 30 Luulyo, iyadoo amartay in dib loogu noqdo codaynta.
Go’aankaas ayaa ku qasbay National Independent Electoral and Boundaries Commission inay doorashada dib u qabato 30 Sebtembar. Maxkamadda ayaa markii dambe ansaxisay natiijooyinkii cusbaa markii ay ogaatay inaan wax dacwad ah oo sharci ah lagu soo gudbin muddadii sharcigu dhigayey.
Dacwadda uu Sharif horkacayo ayaa aad uga baaxad weyn taas. Wuxuu dood ka qabaa wax-ka-beddelka dastuurka ee aasaaska u ah hannaanka doorashada dowladda federaalka iyo jadwalka doorashada 2027. Sharif wuxuu ku doodayaa in wax-ka-beddelkan la meelmariyay iyadoo aan la raacin hannaankii dastuuriga ahaa ee loo baahnaa, wuxuuna ka digay in horey u socoshada arrintan iyadoo aan la helin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay ay horseedi karto doorashooyin is-barbar socda.
Qaar ka mid ah warbaahinta Soomaalida ayaa horay xil-ka-qaadista Baashe ula xiriiriyay dacwaddan hortaalla maxkamadda, iyagoo soo xiganaya ilo wareedyo aan la magacaabin, balse madaxtooyadu ma xusin xiriirkaas.
Suleiman ayaa horey u soo hoggaamiyay Maxkamadda Sare ka hor inta uusan xilka ku wareejin Baashe xilligii uu talada dalka hayay Madaxweynihii hore Mohamed Abdullahi Farmaajo.
