Beeraley ayaa baaraya hadhaaga dalagyadiisii burburay/Sawirka faylka/Ergo
In ka badan 1,700 qoys ayaa ka tagay guryahooda iyo beerahooda ku yaalla gobolka Shabeellaha Hoose ee koonfurta Soomaaliya tan iyo horraantii Sebtembar, kadib markii ay ku qasbeen duqeymo cirka ah iyo dagaallo dhulka ka socda oo sii socda. Qaar badan ayaa gacmo madhan ku baxsaday, iyagoo ka tagay dalagyo xilliga goosashada ku dhow iyo hantidii ay noloshooda ku tiirsanaayeen.
- Advertisement -
Qoysaska barakacay waxay ka yimaadeen tuulooyin ay ka mid yihiin Sigale, Malable, Ow-gunji iyo Bula-alondi. Hadda waxay ku sugan yihiin duleedka magaalada beeraleyda ah ee Janaale, halkaas oo ay ku dhibtoonayaan helidda cunto, biyo nadiif ah iyo hoy.
Caweys Cabdi Isaaq, oo ah beeraley barakacay, ayaa sheegay in qoyskiisa oo ka kooban 12 qof ay la kulmeen dhibaato adag tan iyo markii ay halkaas yimaadeen 2-dii Sebtembar. Waxay ku tiirsan yihiin deeqo cunto oo mararka qaarkood ay ka helaan beeraleyda deegaanka, balse sahaydu kuma filna inay wada quudiso.
“Ma haysanno cunto iyo lacag aan ku iibsanno midna. Waxaan ku noolnahay wixii ay dadku na siin karaan, oo ay ka mid yihiin galley, khudaar iyo moos,” ayuu yiri. “Mararka qaar habeenkii oo keliya ayaan wax cunnaa, maalintiina waxba ma haysanno. Xitaa ma haysanno weelal aan wax ku karsanno.”
Caweys ayaa sheegay in gaajadu ay saameysay dhammaan carruurtiisa, oo uu ku jiro canugiisa ugu yar ee afar jirka ah. Wuxuu awoodi waayay inuu ka helo shaqo maalmeed beeraha ku dhow si uu qoyskiisa u masruufo.
Maadaama aysan awoodin inay bixiyaan 2 doolar oo lagu helo haan biyo nadiif ah, qoysku waxay cabbaan biyo aan la sifeyn oo webi laga soo dhaamiyo. Waxay weelal ka amaahdaan deriskooda, waxayna u lugeeyaan qiyaastii laba kiiloomitir si ay biyo u soo dhaansadaan. Caweys ayaa sheegay in saddex ka mid ah carruurtiisa ay xummad qaadeen tan iyo markii ay yimaadeen, balse qoysku ma helaan daaweyn caafimaad.
“Biyuhu waa dhibaato weyn. Ma awoodno biyaha tuubooyinka laga helo ama biyaha gaari-dameerradu keenaan. Carruurtu way xanuunsan yihiin, mana iibsan karno daawo. Gaajadu waxay sidoo kale keentay nafaqo-darro,” ayuu yiri.
Qoysku waxay ku hoydaan dhisme ciriiri ah oo laga sameeyay laamo iyo dhar duug ah. Haweenka iyo carruurtu waxay seexdaan gudaha, halka raggu ay bannaanka joogaan. Marka roobku da’o, waxay magan galaan masaajid.
Caweys ayaa sheegay in noloshu ay ka xasilloonayd Malable, halkaas oo qoysku ku beeran jiray saddex hektar. Waxay baxsadeen ka hor inta aysan goosan galleyda, kadib markii dagaalku gaaray deegaannada ku hareeraysan.
Wuxuu beerta geliyay 450 doolar, wuxuuna amaahday lacago dheeraad ah oo loogu talagalay kharashaadka guriga, isagoo qorsheynayay inuu daymaha bixiyo goosashada kadib. Hadda ma gaari karo beerta, hase yeeshee dayn-bixiyeyaashu weli waxay dalbanayaan lacagtooda.
“Habeenkii ma seexan karo, sababtoo ah waan walwalaa mar kasta oo telefoonku soo dhaco, anigoo ka baqaya inuu yahay qof iga dalbanaya daynta. Galleyda ayaan uga tagnay iyagoo beeraha ku taagan, dalagyo qaarna waxaa la sheegay in lo’du ay habeenkii cuneen. Hadda waxba ma haysanno, nolosheenuna way sii xumaatay,” ayuu yiri.
Shan ka mid ah carruurtiisa ayaa joojiyay dhigashada dugsi Qur’aan iyo iskuullo hoose oo gaar loo leeyahay, sababtoo ah ma bixin karo lacagta 10-ka doolar ah ee ilmo kasta looga baahan yahay.
Aamina Xasan Cali ayaa Malable ka baxsatay 8-dii Sebtembar, waxayna hadda saddexdeeda carruur ah iyo waalidkeed waayeelka ah kula nooshahay guriga qoys aysan hore u aqoon. Ninkeeda, oo ahaa qofka keliya ee qoyska soo saara nolosha, ayaa bishii Agoosto ku dhintay duqeyn ka dhacday Malable xilli uu ilaalinayay beertooda.
Aamina ayaa sheegtay in qoyska la dejiyay kadib markii maalintii ay yimaadeen laga helay iyagoo fadhiya meel go’doonsan. Waxay wadaagaan hal qol, waxayna ku tiirsan yihiin dadka martigelinaya si ay cunto iyo biyo u helaan.
“Subaxdii waxaan nasiib leenahay haddii aan helno koob bun ah,” ayay tiri. “Carruurtu way ooyaan marka aysan cunto jirin. Aabahood ayaa shaqeyn jiray oo guriga keeni jiray wixii aan u baahnayn. Hadda xaaladdeennu aad bay u adag tahay.”
Iyadoo uur leh oo aan awoodin inay qabato shaqo culus, Aamina ma laha wax dakhli ah. Hooyadeed waa 78 jir, aabaheedna waa 90 jir, canugeeda ugu weynna waa toddoba jir oo keliya, sidaas darteed ma jiro qof qoyska ka mid ah oo shaqeyn kara.
Qoysku waxay ka tageen 13 jawaan oo galley ah oo ka baxday dhul hal hektar ah oo ay xilliga beerashada ku kiraysteen 20 doolar. Waxay ahayd inay milkiilaha dhulka ku bixiyaan qayb ka mid ah goosashada, balse dagaalku wuxuu ku qasbay inay baxaan ka hor inta aan heshiiskaas la fulin.
“Hal habeen ayaan duurka ku hoyannay, subaxdii xigtayna waan baxnay, balse waxaan ku dhibtoonnay helidda waddo ammaan ah,” ayay tiri. “Carruurtayda iyo waalidkayga waayeelka ah si dhib ah ayay u socon kareen. Waxaan ku noolnahay cabsi joogto ah, sababtoo ah dagaalku wuu socdaa. Magaalada si fiican uma aqaan, shaqona ma jirto. Ilaahay oo keliya ayaan ku tiirsanaan karnaa.”
Aamina waxay sidoo kale ku leedahay dayn 50 doolar ah oo cunto iyo biyo ah oo ninkeedu helay ka hor inta aan la dilin. Lammaanuhu waxay qorsheynayeen inay daynta ku bixiyaan lacagta ka soo baxda goosashada galleyda, balse dayn-bixiyuhu weli wuxuu dalbanayaa lacagta, iyaduna wax lacag ah ma hayso.
Waxay sheegtay in cunto iyo biyo la’aanta, oo ay weheliso hoy aan ku filnayn, ay uga sii dartay daryeelka carruurteeda yaryar iyo waalidkeeda waayeelka ah.
Guddoomiyaha degmada Janaale, Cabdiraxmaan Yuusuf Cali Al-Adala, ayaa Radio Ergo u sheegay in guddi deegaanka ahi uu diiwaangeliyay 1,700 qoys oo colaadda ku barakacay ugu yaraan 25 tuulo.
Qaar ka mid ah dadka cusub ee yimid ayaa la ildarnaa cudurro ay ka mid yihiin dhiig-yaraan iyo duumo. Guddigu wuxuu qaybiyay xaddi kooban oo cunto, agab guri, daawo iyo lacag caddaan ah oo laga ururiyay ganacsatada deegaanka.
“Baahiyuhu aad ayay uga badan yihiin waxa aan bixin karno, mana helin wax gargaar ah oo meel kale ka yimid,” ayuu yiri.
Guddoomiyuhu wuxuu sheegay in qoysasku yimaadeen xilliga roobabka. Qaar ka mid ah dadka deegaanku waxay fureen guryahooda oo ay wadaageen kheyraadkooda, balse kuwo badan ayaa weli hoy la’aan ah sababtoo ah baaxadda barakaca.
Wuxuu sheegay in mas’uuliyiintu ay dhibaatada u gudbiyeen maamulka iyo hay’adaha gargaarka bani’aadannimo, isla markaana ay sugayaan jawaab. Dadka barakacay intooda badan waa beeraley dib ugu laaban kara inay nolol maalmeedkooda kasbadaan haddii ay helaan taageero dhaqaale iyo maalgelin.
