Aragti: Masiibooyinka dabiiciga ah lama sugo ilaa ay dhacaan; waxaa looga sii diyaar garoobaa ka hor
Saadaasha cimiladu waxay tilmaamaysaa in roobab mahiigaan ah ay bilaha soo socda saameyn karaan qaybo ka mid ah Jubbaland, gaar ahaan gobollada Jubbada Hoose, Jubbada Dhexe iyo Gedo. Waxaa la filayaa roobab xooggan iyo fatahaado, iyadoo sidoo kale laga digayo saameynta xaaladaha cimilada ee la xiriira EL Nino ku yeelan karaan qaybo ka mid ah Soomaaliya.
- Advertisement -
Digniintan ma aha arrin la iska indho tiri karo. Waxay u baahan tahay in si dhab ah loo qaato, gaar ahaan marka la xusuusto khasaaraha hore uga dhacay gobolka Gedo iyo deegaannada kale ee Jubbaland.
Roobabkii mahiigaanka ahaa ee hore waxay sababeen khasaare ballaaran, iyagoo waxyeelleeyay waddooyin, carqaladeeyay isu socodka bulshada, isla markaana dhaawacay buundooyin muhiim u ahaa isku xirka deegaannada. Buundada Baardheere waxay ka mid ahayd meelihii sida weyn u waxyeelloobay, taas oo muujisay in fatahaadaha iyo qulqulka biyuhu si toos ah khatar ugu yihiin nolosha dadka, gaadiidka iyo ganacsiga.
Hadda waxaa soo baxaya walaac cusub oo ku saabsan buundooyinka iyo marinnada muhiimka ah ee Araare iyo Kamsuuma. Haddii roobabka iyo fatahaaduhu waxyeelleeyaan goobahaas, isu socodka dadka iyo gaarsiinta gurmadka ayaa sii adkaan kara.Casharka laga bartay musiibadii hore
Casharka ugu weyn ee laga qaadan karo musiibadii hore ayaa ah in masiibo dabiici ahi aysan ku koobnayn biyaha cirka ka soo da’a. Waxay si dhaqso ah isu beddeli kartaa dhibaato bani’aadamnimo: waddooyin ayaa go’i kara, marinno ayaa xirmi kara, tuulooyin iyo magaalooyinna way go’doomi karaan.
Sidaas darteed, su’aashu ma aha oo keliya: “Roob intee le’eg ayaa da’aya?”
Su’aasha mudan in la isweydiiyo waa: “Maxaan maanta qaban karnaa si aan berri u yareyno khasaaraha?”
Dowladda Federaalka Soomaaliya, hay’adaha masiibooyinka iyo maamulka Jubbaland waa inay ka gudbaan habka ah in musiibada la sugo, ka dibna gurmad loo raadiyo. Waxaa loo baahan yahay qorshe hore loogu sii diyaariyo ka-hortagga, diyaar-garowga iyo gurmadka.
Haddii tuulooyin ama degmooyin go’doomi karaan, waa in horay loo qorsheeyo sidii cunto, biyo, dawo iyo adeegyada degdegga ah loo gaarsiin lahaa.
Digniinta Oktoobar waa in si dhab ah loo qaataa
Waxaan ugu baaqeynaa dadka Soomaaliyeed ee ku nool gudaha dalka iyo qurba-joogta meel kasta oo ay dunida ka joogaan inay si dhow ula socdaan saadaasha cimilada iyo digniinaha rasmiga ah ee roobabka, gaar ahaan xilliga Oktoobar.
Feejignaan micnaheedu ma aha cabsi; waa tallaabo diyaar-garow ah.
Qoys kasta waa inuu sii qorsheeyo waxa uu samaynayo haddii roobab culus ay fatahaad keenaan, waddooyinkuna xirmaan ama adeegyada muhiimka ahi hakadaan. Bulsho kastana waa inay aqoonsataa dadka nugul ee u baahan kara gargaar gaar ah—carruurta, waayeelka, dadka qaba baahiyaha gaarka ah iyo qoysaska aan awoodin inay iskood uga baxaan xaalad degdeg ah.
Buundooyinka iyo kaabayaasha: meelaha mudnaanta koowaad leh
Jubbaland waxay u baahan tahay qiimeyn degdeg ah oo lagu sameeyo dhammaan buundooyinka, waddooyinka, marinnada webiyada iyo goobaha hoose ee fatahaaduhu khatarta ku yihiin.
Buundooyinka Araare (ee Jamaame) iyo Kamsuuma waa in si gaar ah loo baaro, iyadoo la qiimeynayo awoodda ay u leeyihiin inay u adkaystaan qulqulka biyaha iyo tallaabooyinka la qaadi karo haddii xaaladdu ka sii darto.
Waxa ka sii muhiimsan in la helo qorshe si cad uga jawaabaya su’aalahan:
• Haddii buundadu khatar gasho, maxaa la sameynayaa?• Halkee ayuu noqonayaa marin kale?• Yaa mas’uul ka noqonaya digniinta dadka?• Sidee loo gaarsiinayaa gurmadka dadka go’dooma?• Halkee lagu diyaarinayaa cunto, biyo, dawo iyo agabka gurmadka?• Sidee la isugu xiriirinayaa dowladda, maamulka Jubbaland, bulshada deegaanka iyo qurbo-joogta?
Qorshe sidan oo kale ah wuxuu badbaadin karaa nafaf badan, marka loo eego gurmad la bilaabo oo keliya marka musiibadu dhacdo.
“Dal waliba dadkiisa ayaa dhisa” – isku-tashigu waa tiirka ugu weynMarka ay musiibo dhacdo, bulshada Soomaaliyeed waa inay ka fogaataa inay ku tiirsanaato oo keliya cid dibadda ka timaadda.
Dal waliba dadkiisa ayaa dhisa.
Haddii gurmad loo baahdo, waa in dadka Soomaaliyeed ee gudaha iyo dibadduba yeeshaan awood ay si wadajir ah uga jawaabaan. Ganacsatada, aqoonyahannada, culimada, ururrada bulshada, maamulka deegaanka iyo shacabka caadiga ah dhammaantood waxay leeyihiin door ay ku badbaadin karaan bulshada.
Qurbo-joogta Soomaaliyeed, gaar ahaan, ma aha inay sugaan maalinta musiibadu dhacdo. Waa inay hadda ka sii qorsheeyaan sidii ay uga qayb qaadan lahaayeen gurmadka, talada, khibradda iyo taageerada dhaqaale haddii loo baahdo.
Qof kasta wuxuu leeyahay aqoon ama awood uu wax ku biirin karo. Qaar waxay keeni karaan dhaqaale, qaar aqoon iyo farsamo, qaarna xiriir iyo abaabul; kuwo kale waxay door ka qaadan karaan gudbinta macluumaadka saxda ah.
Hay’adaha caalamiga ah: garab istaag, laakiin qorshe cad
Hay’adaha caalamiga ah iyo kuwa gargaarka waxaa laga filayaa inay garab istaagaan bulshada haddii xaaladdu ka baxdo awoodda gudaha.
Hase yeeshee, taageerada caalamiga ahi waa inay ku salaysnaataa baahi dhab ah, qorshe cad iyo isku-duwid hufan. Bulshada Jubbaland waa inaysan ku tiirsanaan rajada keliya ah ee ah in hay’aduhu soo gaari doonaan marka musiibadu dhacdo.
Dowladda federaalka iyo hay’adaha ay khusayso waxaa sidoo kale laga doonayaa hoggaan, isku-duwid iyo diyaar-garow muuqda, si aysan mar kale u dhicin in musiibo ku habsato dadka iyadoo aan la hayn qorshe gurmad oo wax-ku-ool ah.
Waa waqtigii digniinta loo beddeli lahaa ficil
Masiibooyinka dabiiciga ah lama joojin karo, balse khasaaraha ay sababaan waa la yareyn karaa.
Roobka lama celin karo, laakiin buundooyinka horay ayaa loo xoojin karaa. Fatahaadda lama amri karo inay joogsato, hase yeeshee dadka waxaa horay loogu wargelin karaa meelaha khatarta ah. Waddo burburi karta lama joojin karo, laakiin marin kale ayaa sii qorshaysmi kara.
Sidaas darteed, fariintu waa mid cad:
Ha sugin musiibada. Hadda u diyaar garow.
Dadka Jubbaland waa inay feejignaadaan. Bulshada Soomaaliyeed ee gudaha iyo dibadduna waa inay diyaar u ahaadaan isku-gurmad haddii xaalad degdeg ahi timaaddo. Qurbo-joogtu waa inay sii diyaariyaan talo, khibrad iyo taakuleyn. Dowladda iyo hay’adaha masiibooyinkana waxaa laga doonayaa qorshe, hoggaan iyo waxqabad.
Roobku waa nimco, balse marka uu xadkiisa dhaafo wuxuu isu beddeli karaa masiibo. Sidaas awgeed, feejignaan, diyaar-garow iyo isku tiirsanaan bulsho ayaa ah difaaca ugu horreeya ee aan maanta haysanno.
Jubbaland uma baahna in gurmadka laga hadlo oo keliya marka buundo dhacdo ama fatahaad timaaddo. Waxaa loo baahan yahay in maanta la isugu yimaado, khatarta la qiimeeyo, qorshe la diyaariyo, lana caddeeyo cidda qaadaysa mas’uuliyadda marka xaaladdu adkaato.
Masiibooyinka waa looga wada hortagi karaa, khasaarahana waa la yareyn karaa—haddii aan diyaar-garowno ka hor inta aysan biyuhu soo gaarin albaabkeenna.
___________________________________
[email protected]
