Iyada oo dagaalladu ku sii xoogeysanayaan Itoobiya, xiriirrada diblomaasiyadeedna ay ku sii xumaanayaan Geeska Afrika, Masar ayaa Axadda isu keeni doonta hoggaamiyeyaasha Eritrea, Suudaan iyo Soomaaliya si ay wadahadallo ugu yeeshaan magaalada xeebta waqooyi ku taalla ee El-Alamein.
Madaxweyne Abdel Fattah El-Sisi ayaa saddexda hoggaamiye kula biiri doona Shirweynaha Wadatashiga El-Alamein ee afar-geesoodka ah, si loo yeesho “wada-tashi iyo isku-dubarid ku saabsan arrimaha gobolka ee danaha wadaagga ah,” sida ay Sabtidii sheegtay madaxtooyada Masar.
- Advertisement -
Wararku waxay sheegayaan in Suudaan uu shirka Axadda ku meteli doono taliyaha ciidamada, Abdel Fattah Al-Burhan.
Kulankan ayaa imanaya xilli gobolku wajahayo mid ka mid ah xilliyadiisii ugu kacsanaa sannadihii u dambeeyay. Dagaallada u dhexeeya ciidamada federaalka Itoobiya iyo isbahaysi mucaarad ah oo uu hoggaaminayo Tigray ayaa sii xoogaystay tan iyo 23-kii Sebtembar, taas oo ah kororkii ugu halista badnaa tan iyo markii uu dhammaaday dagaalkii sokeeye ee Itoobiya ee 2020-2022.
Addis Ababa waxay Eritrea, Masar iyo Suudaan ku eedeysay inay taageerayaan isbahaysiga uu hoggaamiyo Tigray. Saddexda dalba way beeniyeen eedeymahaas. Itoobiya ayaa toddobaadkan xirtay safaaraddeedii Asmara, waxayna dalka ka cayrisay 10 diblomaasi oo Eritrean ah, halka Eritrea ay kaga jawaabtay inay xiriirka diblomaasiyadeed u jarto deriskeeda.
Khilaafkan ayaa sidoo kale xumeeyay xiriirka Masar iyo Itoobiya. Kadib markii Itoobiya ay toddobaadkan dalka ka cayrisay diblomaasi Masaari ah, Qaahira waxay uga aargoosatay inay cayriso sarkaal ka tirsan safaaradda Itoobiya.
Jimcihii, Midowga Afrika ayaa Itoobiya, Eritrea iyo Masar ugu baaqay inay ka fogaadaan tallaabooyin ama hadallo sii fogeyn kara qalalaasaha, wuxuuna dalalka ku boorriyay inay khilaafaadkooda ku xalliyaan wada-hadal.
Masar iyo Itoobiya ayaa sannado badan isku khilaafsanaa Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya ee Renaissance, oo laga dhisay Webiga Niil ee Buluugga ah. Qaahira waxay sheegtay in mashruucu khatar ku yahay sugnaanta biyaha ee dalkeeda, halka Addis Ababa ay biyo-xidheenka ku tilmaantay mid muhiim u ah horumarka Itoobiya.
Ololaha Itoobiya ee ay ku doonayso inay hesho marin ballaaran oo Badda Cas ah ayaa abuuray meel kale oo khilaaf ah. Xiriirka Itoobiya iyo xulafadeedii hore ee Eritrea ayaa si weyn u xumaaday, iyadoo Asmara ay ka welwelsan tahay in Itoobiya doonayso inay hesho marin ay ku gaarto dekedda Eritrea ee Assab.
Marka la eego xaaladdaas, Masar, Eritrea iyo Soomaaliya ayaa sannadihii u dambeeyay xoojiyay isku-dubaridkooda siyaasadeed iyo amni.
Saddexda dal waxay shir ku yeesheen Asmara bishii Oktoobar 2024, halkaas oo hoggaamiyeyaashoodu ay ku adkeeyeen ixtiraamka madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee dalalka gobolka. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen inay ballaariyaan iskaashiga amni ee ku saabsan Soomaaliya, Suudaan iyo Badda Cas.
Xiriirkooda ayaa sii xoogaystay intii uu socday khilaafkii Soomaaliya iyo Itoobiya ee ku saabsanaa heshiis dhex maray Addis Ababa iyo gobolka gooni isu taagga ku dhawaaqay ee Waqooyi Galbeed Soomaaliya, si Itoobiya ay u hesho marin ay ku gaarto Badda Cas.
Ka hor shirweynaha Axadda, El-Sisi wuxuu Sabtidii El-Alamein kula kulmay Madaxweynaha Eritrea Isaias Afwerki. Wuxuu mar kale xaqiijiyay taageerada Masar ee “amniga iyo xasilloonida” Eritrea, iyo sidoo kale madaxbannaanideeda iyo wadajirkeeda dhuleed.
El-Sisi wuxuu ka soo horjeestay xadgudubyada ka dhanka ah madaxbannaanida ama wadajirka dhuleed ee dowladaha, wuxuuna ku baaqay isku-dubarid joogto ah oo Masar iyo Eritrea dhex mara si si nabad ah loogu xalliyo dhibaatooyinka gobolka loona horumariyo amniga Geeska Afrika iyo Badda Cas, sida ay sheegtay madaxtooyada Masar.
Afwerki wuxuu sheegay in labada dal ay aragtiyo ballaaran ka wadaagaan isbeddellada gobolka, oo ay ka mid tahay muhiimadda ay leedahay ixtiraamka madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee dowladaha, iyo ka fogaanshaha faragelinta arrimaha gudaha ee dalalka kale.
El-Sisi wuxuu sidoo kale Sabtidii wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Soomaaliya Hassan Sheikh Mohamud, isagoo ku celiyay taageerada Qaahira ee madaxbannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya. Masar iyo Soomaaliya ayaa xiriirkooda gaarsiiyay iskaashi istiraatiiji ah oo dhammaystiran bishii Janaayo 2025.
Shirweynuhu wuxuu ku beegmi doonaa Kulanka Siddeedaad ee Isku-dubaridka Bartamaha Sannadka ee Midowga Afrika, kaas oo Masar ay Axadda ku martigelinayso El-Alamein. Munaasabadda ayaa isu keeni doonta hoggaamiyeyaasha Afrika iyo madaxda bulshooyinka dhaqaale ee gobollada.
Kulammadu waxay daba socdaan furitaankii Sabtidii ee Madasha Ganacsiga Afrika ee Alamein oo markii ugu horreysay la qabtay; waana hindise Masaari ah oo uu ansixiyay Midowga Afrika, laguna dhiirrigelinayo maalgashiga, ka-qaybgalka ganacsiga gaarka loo leeyahay iyo isdhexgalka dhaqaale ee qaaradda oo dhan. Madasha ayaa la filayaa in labadii sannaba mar lagu qabto El-Alamein.
