Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed iyo Madaxweynaha Kenya William Ruto oo daawanaya bandhigga Ciidanka Cirka Kenya intii lagu guda jiray xuska Maalinta Halyeeyada ee garoonka Kipchoge Keino Stadium, magaalada Eldoret, 20-ka Oktoobar 2026
Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ayaa ugu baaqay Kenya iyo Itoobiya inay yareeyaan caqabadaha hortaagan ganacsiga xuduudaha isaga gudba, isla markaana ay dhisaan xiriir dhaqaale oo qoto dheer oo faa’iidooyin wax-ku-ool ah u keena muwaadiniinta labada dal.
- Advertisement -
Abiy oo ahaa martida sharafta ee xuska Maalinta Halyeeyada ee Eldoret ayaa sheegay in xiriirro dhow ay fursado u abuuraan beeraleyda, ganacsatada iyo qoysaska, halkii ay ku koobnaan lahaayeen heshiisyo diblomaasiyadeed.
“Beeraleydeena iyo wax-soo-saareyaasheennu waa inay si fudud uga ganacsadaan xuduudaheenna. Aan dadkeenna badan u oggolaanno inay booqdaan dalalka midba midka kale, bartaan dhaqamadeenna oo ay si wadajir ah wax u bartaan. Qoysas badan waa inay ka faa’iidaystaan saaxiibtinimadeenna,” ayuu Ra’iisul Wasaaruhu ka sheegay garoonka Kipchoge Keino Stadium ee Eldoret, gobolka Uasin Gishu.
Abiy ayaa ku baaqay in meesha laga saaro caqabadaha hortaagan wax-soo-saareyaasha inay gaaraan suuqyada labada dhinac ee xuduudda. Waxa uu sidoo kale taageeray in la kordhiyo isu-socodka labada dal si loo dhiirrigeliyo dhaqdhaqaaqa ganacsiga iyo is-dhaafsiga dhaqanka.
Khudbaddiisa ayaa diiradda lagu saaray is-dhexgalka dhaqaale, isaga oo carrabka ku adkeeyay baahida loo qabo iskaashi dhow oo dhinacyada ganacsiga, maalgashiga, kaabayaasha gaadiidka iyo horumarinta gobolka ah.
Waxa uu sheegay in Kenya iyo Itoobiya ay ku dhisaan xiriirkooda xuduudda ay wadaagaan iyo xiriirrada taariikheed, iyaga oo raadinaya iskaashi ku salaysan danaha dhaqaale ee labada dhinac.
“Juqraafi ayaa naga dhigtay deris. Taariikh ayaa naga dhigtay walaalo. Doorashooyinkeenna waa inay naga dhigaan shuraako ku wada jira barwaaqo,” ayuu yiri.
Hoggaamiyaha Itoobiya ayaa sheegay in dalalka deriska ahi ay ku tartami karaan dhinacyo gaar ah, iyaga oo haddana si wadajir ah uga shaqaynaya in la gaaro ujeeddooyin horumarineed oo ballaaran.
“Waxaan u tartannaa sida tartamayaal [ciyaaraha fudud], balse waxaan u dhisnaa sida shuraako. Itoobiya, waxaan ruuxdan ugu yeernaa Medemer, oo macnaheedu yahay is-dhexgal iyo iskaashi wax-ku-ool ah,” ayuu yiri.
Hadalladiisa ayaa imanaya xilli Kenya iyo Itoobiya ay ka shaqaynayaan ballaarinta ganacsiga iyo hagaajinta isku-xirka gobolka, oo ay ku jiraan kaabayaal loogu talagalay in lagu dedejiyo dhaqdhaqaaqa badeecadaha u dhexeeya suuqyada Bariga Afrika iyo Geeska Afrika.
Labada dal, oo ay weheliso Koonfurta Suudaan, ayaa ku lug leh marinka gaadiidka ee Dekedda Lamu–Koonfurta Suudaan–Itoobiya (Lapsset).
Mashruuca waxaa loogu talagalay inuu abuuro waddooyin gaadiid oo kale, isla markaana uu xoojiyo xiriirrada ganacsi ee u dhexeeya dowladaha ka qaybgalaya.
Itoobiya oo aan lahayn bad ayaa marinku siinayaa marin ay ku gaarto dekedda Lamu ee Kenya iyo nidaamka gaadiidka ee gobolka. Kenya, dhankeeda, waxay fursad u leedahay inay xoojiso kaalinteeda ah albaabka ganacsiga iyo saadka.
Tirokoobyo rasmi ah oo ka soo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Qurbajoogta ayaa muujinaya in ganacsiga labada dal uu ka kordhay 74.9 milyan oo dollar sannadkii 2019 ilaa 211 milyan oo dollar sannadkii 2024, iyadoo Kenya ay lahayd dheelitirka ganacsi ee wanaagsan.
Abiy ayaa tilmaamay ballaarashada shirkadaha Kenya ee Itoobiya inay tahay astaan muujinaysa in xiriirku uu durba keenayo natiijooyin la taaban karo.
“Maanta, Safaricom waxay isku xirtaa malaayiin Itoobiyaan ah, halka M-Pesa ay dadka ka caawiso inay diraan lacag oo ay sameeyaan lacag-bixinno,” ayuu yiri.
Waxa uu sheegay in dhaqdhaqaaqa ganacsi ee sii kordhaya lagu taageero iskaashi dhow, si faa’iidooyinka xiriirka labada dal ay u gaaraan dad badan.
Abiy ayaa sidoo kale ku boorriyay dadka Kenya iyo Itoobiya inay booqashooyin badan ku kala tagaan xuduudda, bartaan dhaqamada midba midka kale, isla markaana ay wax iska bartaan.
Aragtidiisa, xiriirro xooggan oo dhex mara muwaadiniintu waxay saldhig muhiim ah u noqonayaan ballaarinta iskaashiga dhaqaale.
Waxa uu sidoo kale mar kale xaqiijiyay taageerada Itoobiya ee horumarka Kenya, isaga oo iskaashiga ku xiray taariikhda labada dal ee wadajirka ah ee difaaca madaxbannaanidooda iyo karaamadooda.
“Itoobiya waxay garab taagan tahay Kenya annagoo ka shaqaynayna in xorriyaddu macno u yeelato dhammaan dadkeenna,” ayuu yiri.
Abiy ayaa halgankii Kenya ee xornimada ku xiray iska caabbintii Itoobiya ee qabsashadii shisheeye. Waxa uu tixraacay xarigii Jomo Kenyatta iyo hoggaamiyeyaal kale oo Kenyan ah sannadkii 1952, iyo sidoo kale difaaca Itoobiya ee dhulkeeda hooyo sannadkii 1896.
Sida uu sheegay Abiy, waayo-aragnimadaasi waxay muujinayeen go’aan mideysan oo lagu ilaalinayo karaamada qaranka laguna go’aaminayo mustaqbalka gobolka.
