Beeraleyda ku nool guud ahaan Suudaan ayaa daawanaya dalagyada oo baaba’aya, iyadoo abaar iyo kuleyl aan hore loo arag ay sii xoojinayaan burburka uu sababay dagaal sokeeye oo horey malaayiin qof ugu riixay gaajo, taasoo sii kordhinaysa cab fears ah in macaluushu faafto.
El Niño, oo ah hannaan cimilo oo lala xiriiriyo xaalado cimilo oo xad-dhaaf ah oo ka dhaca qaybo ka mid ah Afrika, ayaa Suudaan ku keenay heerkul ciqaab leh iyo qallayl daran. Dalka ayaa horey u arkay jeebab macaluul ah intii lagu jiray in ka badan saddex sano oo colaado ah.
- Advertisement -
Beeraha roobka ku tiirsan ayaa bixiya inta badan cuntada Suudaan, balse beerihii ayaa qallalaya, xooluhuna way tabar-darraynayaan, beeraleyduna waxay la tacaalayaan sidii ay u badbaadin lahaayeen wixii dalagyadooda ka haray.
Geela ku jira suuq xoolaad oo ku yaalla El Obeid ayaa u muuqda kuwo tabar-daran sababo la xiriira daaq yari, iyadoo abaaraha iyo kuleylka lala xiriiriyo El Nino ay khatar gelinayaan dalagyada, xoolaha iyo sahayda biyaha ee gobolka Kordofan ee dagaalku saameeyey, El Obeid, Suudaan, Sebt. 12, 2026. (Sawirka Reuters)
Roobabka guud ee dalka intii u dhexeysay Luulyo iyo Sebtembar — oo ah xilliga roobabka ugu weyn ee Suudaan — ayaa ahaa kuwii ugu hooseeyey in ka badan 30 sano, sida ay sheegayaan xogta Sahanka Juqraafiyeedka Mareykanka.
Waqooyiga Daarfuur ayaa helay roobabkii ugu yaraa tan iyo 1984-kii, oo ahaa sannadkii macaluul ba’an ku dhufatay Suudaan iyo Itoobiya. Waqooyiga Kordofan wuxuu yeeshay xilligiisii ugu qallafsanaa tan iyo 1990-kii, halka gobolka Gedaref ee koonfur-bari uu diiwaangeliyey roobabkii ugu yaraa tan iyo 1991-kii.
“Khatarta macaluushu waxay ku sii kordhaysaa deegaanno badan oo Suudaan ah oo ay colaadaha saameeyeen, iyadoo abaaraha ka dhashay El Nino ay sii xumaynayaan xaalado horeyba u aad u daran,” ayay tiri Qaybta Isku-dubaridka Kala-soocidda Sugnaanta Cuntada (IPC) ee ay taageerto Qaramada Midoobay, digniin ay soo saartay Oktoobar 12.
IPC waxay bishii Juun qiyaastay in 5.1 milyan oo qof ay la kulmayeen gaajo daran. Tiradaas dib ayaa loo eegayaa, balse abaartu waxay halis gelinaysaa inay baabi’iso horumarka la filayey xilli uu bilaabanayo xilliga goosashada.
Barnaamijka Cunnada Adduunka ayaa filaya in abaartu ay 350,000 qof oo kale ku riixdo gaajo daran dhammaadka 2026, iyadoo tiradu gaari karto 1.2 milyan marka la gaaro Agoosto 2027, sida uu Reuters bishii Oktoobar u sheegay Samuel Clendon, madaxa barnaamijka hay’adda ee Suudaan. Daarfuur iyo Kordofan ayaa la filayaa inay qaadaan culayska ugu weyn.
Dalagyadu way engegaan iyadoo xooluhu qiimahooda luminayaan
Agagaarka Um Ruwaba ee Waqooyiga Kordofan, Mariam Omar ayaa ku foorarsan beerteeda yar, iyadoo cawska ka guranaysa beero ay dalagyadii ay ahayd inay ku dhowaadaan goosashadu ku engegeen carro qalalan oo ciid ah.
“Sannadkani waa mid aad u xun,” ayay tiri.
Mohamed Abdelrahman, oo maamula qiyaastii 420 hektar isla markaana maalgelin siiya beeraleyda yaryar isaga oo adeegsanaya ganacsigiisa sisinta, ayaa sheegay in ku dhowaad 40% dhulka beeraha ee ku hareeraysan Um Ruwaba uusan waxba soo saari doonin. Wuxuu sheegay in beeraley badan oo dagaalka ka barakacay ay ku soo laabanayaan dhul ay hadda abaaruhu burburiyeen.
Suuqyada xoolaha ayaa sidoo kale dhibaato ku jira. El Obeid, caasimadda Waqooyiga Kordofan, lo’du waxay taagan yihiin iyadoo feerahoodu ka muuqdaan haraggooda boodhka leh.
Lo’da ku jirta suuq xoolaad oo ku yaalla El Obeid ayaa u muuqata kuwo tabar-daran sababo la xiriira daaq yari, iyadoo abaaraha iyo kuleylka lala xiriiriyo El Nino ay khatar gelinayaan dalagyada, xoolaha iyo sahayda biyaha ee gobolka Kordofan ee dagaalku saameeyey, El Obeid, Suudaan, Sebt. 12, 2026. (Sawirka Reuters)
“Caadi ahaan xilligan lo’du way buuran tahay, qof walbana faa’iido ayuu sameeyaa. Laakiin hadda, yaraanta dayrta awgeed, lo’du way caatoobeen,” ayuu yiri ganacsade Sirajaldeen Abdellateef.
Beeraleydu waxay sidoo kale xambaarsan yihiin saameynta lacagta si xawli ah u qiimo-dhaceysa iyo sicir-bararka sii kordhaya, kuwaas oo sare u qaaday qiimaha cuntada iyo waxyaabaha kale ee daruuriga ah.
WFP waxay 5 milyan oo qof ka dhigtay mudnaanteeda, balse waxay qiraysaa inaysan gaari karin dhammaan dadka u baahan gargaar. Xitaa dadka helaya gargaarka ayaa la dhimay raashinkooda, iyadoo hay’addu isku dayayso inay kaydiso sahayda sii yaraanaysa.
Illaa Oktoobar 17, WFP waxay haysatay 276 milyan oo doollar oo ay ku maamusho hawlgalladeeda Suudaan, taasoo ka yar kala bar miisaaniyaddii sannadkii hore. Waxay sheegtay in loo baahan yahay 134 milyan oo doollar oo dheeraad ah si looga jawaabo gaajada abaartu dhalisay.
Hoos u dhaca isku mar ku yimid gargaarka cuntada iyo wax-soo-saarka beeraha ayaa ah “qaac u diyaar ah masiibo,” ayuu Carl Skau, ku-simaha agaasimaha fulinta ee WFP, u sheegay Reuters ka dib booqasho uu ku tagay Daarfuur.
Qoysas badan oo qixi doona
Tawila, oo ah xero barakacayaal oo ballaaran oo ku taalla Daarfuur, kuna nool yihiin qiyaastii 700,000 oo qof, ayaa raashinka loo qeybiyo laga dhigay kala bar iyadoo kumannaan qof ay weli imaanayaan, ayuu sheegay Skau. Shaqaalaha gargaarka ayaa sheegay in 9,000 qof ay xerada galeen intii u dhexeysay horraantii Sebtembar iyo bartamihii Oktoobar.
Suad Ahmed, oo ahayd macallimad dhowr jeer ku barakacday dagaalka, ayaa ka tagtay tuuladeeda ku taalla bariga al-Fashir, caasimadda Waqooyiga Daarfuur, waxayna u safartay Tawila iyadoo raadinaysa cunto.
“Markii aan halkan ku soo socday, dad badan ayaa yiri: ‘Haddii aad halkaas ka hesho cunto iyo cabitaan, fadlan noo sheeg,’” ayay tiri.
Adam Rojal, afhayeenka Isku-dubaridka Guud ee Suudaan ee Dadka Barakacay iyo Xeryaha Qaxootiga, ayaa sheegay in gaajadu ay noqonayso sabab sii kordheysa oo dadka ku kallifta inay guryahooda ka tagaan.
“Arrintu mar dambe kuma koobna oo keliya rasaasta,” ayuu yiri.
Abaartu waxay sidoo kale gaartay Gedaref, oo ah gobol ku yaalla koonfur-bari, kaasoo inta badan ka badbaaday dagaallada, isla markaana noqday il muhiim ah oo cunto laga helo intii uu dagaalku socday.
Emad Kabsoor, oo beerihiisu ku fidsan yihiin 14,700 hektar, ayaa sheegay in kuleylka daran iyo roob la’aantu ay burburiyeen dhulkiisa.
“Xitaa haddii roob da’o wixii ka dambeeya, waxaan heli doonaa oo keliya qiyaastii 25% dalaggii sannadkii hore,” ayuu yiri. “Waligeen ma arag xilli sidan oo kale ah.”
Beeraley ku sugan tuulo u dhow magaalada Um Ruwaba ayaa dhul nadiifinaya, iyadoo abaaraha iyo kuleylka lala xiriiriyo El Nino ay khatar gelinayaan dalagyada, xoolaha iyo sahayda biyaha ee gobolka Kordofan ee dagaalku saameeyey, Waqooyiga Kordofan, Suudaan, Sebt. 12, 2026. (Sawirka Reuters)
Heerkulka Gedaref 20-kii Oktoobar wuxuu 7 ilaa 9 darajo Celsius ka sarreeyey celceliska taariikhiga ah, sida laga soo xigtay Kormeeraha Cimilada ee Reuters.
dowladda Suudaan waxay isku dayday inay hoos u dhigto khatarta. Wasiirka Beeraha Esmat Qureshi ayaa 8-dii Oktoobar sheegay in dalagga sannadkan uu yaraan doono, balse “uusan si weyn uga yaraan doonin kii sannadkii hore.”
Dagaalku wuxuu sii xoojinayaa dhibaatada
Abaartu waxay sii xoojinaysaa dhibaato ay dagaallada u dhexeeya ciidamada militariga iyo Ciidamada Taageerada Degdegga ah (RSF) ku burburiyeen bulshooyin, ku carqaladeeyeen beerashada, kuna qasbeen malaayiin qof inay guryahooda ka qaxaan.
Hay’adaha gargaarka bani’aadannimo ayaa marar badan ku eedeeyey labada dhinac inay hor istaagaan ama dib u dhigaan gaarsiinta gargaarka. Labada dhinacba way diideen eedeymahaas.
Abdelrahman Ismail, madaxa hay’adda gargaarka bani’aadannimo ee RSF, ayaa Reuters u sheegay in kooxdu isku dayday inay abaabusho jawaab hore, isla markaana ay wax badan qaban karto haddii ay hesho kheyraad ku filan.
IPC waxay ku dhawaaqday jeebab macaluul ah oo Suudaan ka jira 2024 iyo 2025, oo ay ku jirto al-Fashir. Ciidamada dowladda iyo dagaalyahanno xulafo la ah, oo ay weheliyaan ilaa 250,000 oo rayid ah, ayaa ku jiray go’doominta RSF ee magaalada ku dhowaad 18 bilood ka hor intii aysan magaalada qabsan.
Alex de Waal, oo khabiir ku ah macaluusha, ayaa sheegay in dhibaatada Suudaan siyaabo badan uga daran tahay macaluushii gobolka ku dhufatay 1984-kii, ayna dishay boqollaal kun oo qof. Beesha caalamku waxay xilligaas bixisay gargaar ballaaran, halka hadda la dhimayo miisaaniyadaha bani’aadannimada.
“Xaaladda maanta dhinacyada badankood aad bay uga sii xun tahay, aad iyo aad uga sii xun tahay, colaadda awgeed,” ayuu yiri de Waal.
Sirajaldin al-Tahir, oo ah beeraley ku nool Um Ruwaba, wuxuu xusuustaa macaluushii 1984-kii, markaas oo dalagyo baaba’ay iyo xoolo dhimanaya ay dadka guryahooda ka kaxeeyeen. Wuxuu sheegay in gargaarka cuntada ee Mareykanku uu ka caawiyey tuuladiisa inay badbaado.
“Laakiin Ilaahay ayaa noo naxariistay, dowladda Mareykankuna waxay keentay gargaar oo ay tuuladeenna u qeybisay,” ayuu yiri.
In ka badan 40 sano ka dib, roobab la’aanta iyo dalagyo burburaya ayaa mar kale halis gelinaya sahayda cuntada ee Suudaan. Markan, dagaalka iyo hoos u dhaca miisaaniyadaha gargaarka ayaa malaayiin qof ka dhigaya kuwo xitaa si ka sii weyn u nugul.
“Sannadkan, 2026, ma garanayno sida uu ku dhammaan doono,” ayuu yiri al-Tahir.
