Booqasho 10 maalmood ah oo Pakistan lagu tagay ayaa siisay mas’uuliyiinta Soomaaliya fursad ay si dhow ugu arkaan nidaamyada dijitaalka ah ee taageera diiwaangelinta aqoonsiga, ilaalinta bulshada, canshuuraha, lacag-bixinnada iyo helitaanka adeegyada dowladda.
Wefti sare oo Soomaali ah ayaa soo dhammaystay booqasho waxbarasho oo ay isku khibrad wadaageen Pakistan, iyaga oo raadinaya casharro wax ku ool ah oo lagu dhisayo deegaanka adeegyada dadweynaha ee dijitaalka ah ee Soomaaliya, laguna ballaarinayo gaarsiinta iyo waxtarka adeegyada dadweynaha ee dijitaalka ah.
- Advertisement -
Weftiga oo uu hoggaaminayay Cabdulwali Cali Cabdulle, Agaasimaha Guud ee Hay’adda Aqoonsiga iyo Diiwaangelinta Qaranka Soomaaliya (NIRA), waxaa ka mid ahaa mas’uuliyiin sare oo ka socday NIRA, Wasaaradda Maaliyadda, Bangiga Dhexe ee Soomaaliya iyo hay’ado kale oo maaliyadeed iyo horumarineed.
Safarka waxaa si wadajir ah u qabanqaabiyey xafiisyada barnaamijka horumarinta Qaramada Midoobay (UNDP) ee Pakistan iyo Soomaaliya. Intii lagu jiray barnaamijka 10-ka maalmood ah, mas’uuliyiinta Soomaaliya waxay la kulmeen hay’adaha Pakistan ee mas’uulka ka ah aqoonsiga dijitaalka ah, dowladda dijitaalka ah, ilaalinta bulshada, canshuuraha, lacag-bixinnada dijitaalka ah iyo adeegyada muwaadiniinta.
Hay’adda Keydka Xogta Qaranka iyo Diiwaangelinta (NADRA), weftigu wuxuu u kuurgalay nidaamka aqoonsiga qaranka ee Pakistan iyo habraacyada hay’adeed ee taageera. Mas’uuliyiintu waxay sidoo kale la kulmeen Wasaaradda Tiknoolajiyadda Macluumaadka iyo Isgaarsiinta iyo hay’ado kale oo dijitaal ah si ay uga wada hadlaan kaabayaasha dijitaalka ah ee dadweynaha, isdhexgalka nidaamyada iyo horumarinta la soo jeediyey ee lakabka isweydaarsiga xogta qaranka.
Magaalada Lahore, weftigu wuxuu booqday Xarunta e-Khidmat, halkaas oo ay ku arkeen bixinta adeegyo dowladeed oo badan iyada oo loo marayo hal madal dijitaal ah oo isku dhafan.
Mas’uuliyiintu waxay sidoo kale booqdeen Barnaamijka Taageerada Dakhliga Benazir (BISP) si ay u daraaseeyaan Diiwaanka Qaranka ee Dhaqaale iyo Bulsho ee Pakistan iyo hababka dijitaalka ah ee lagu qaybiyo lacagaha ilaalinta bulshada. Guddiga Federaalka ee Dakhliga, dooduhu waxay ku saabsanaayeen sida aqoonsiga dijitaalka ah iyo xogta isku dhafan ay u taageeri karaan diiwaangelinta canshuur-bixiyeyaasha.
Bangiga Dowladda Pakistan ayaa soo bandhigay nidaamkiisa lacag-bixinta degdegga ah ee Raast iyo madasha wadajirka ah ee elektaroonigga ah ee ogaalka macaamilka (e-KYC) ee waaxda bangiyada. Kulan gaar ah oo lala yeeshay ururrada bulshada rayidka ah ayaa lagu eegay hababka lagu gaari karo haweenka, dadka barakacay iyo bulshooyinka ay caqabado ka haystaan diiwaangelintu.
Booqashada waxay ku soo gebagebowday Madasha Wada-hadalka Iskaashiga Farsamo ee Soomaaliya-Pakistan, halkaas oo Guddoomiyaha Golaha Senate-ka, Syed Yousaf Raza Gilani, uu ahaa martida sharafta. Wakiillo sare oo ka socday hay’adaha ka qaybgalaya ayaa dib u eegay natiijooyinka safarka, mudnaanta iskaashiga iyo meelaha suurtagalka ah ee iskaashi farsamo mustaqbalka.
“Maamulka dijitaalka ahi waa aalad muhiim u ah horumarinta bixinta adeegyada dadweynaha, hufnaanta hay’adaha, isla-xisaabtanka iyo ka-qaybgalka muwaadiniinta,” ayuu yiri Gilani. Wuxuu sheegay in baarlamaanku uu leeyahay mas’uuliyad muhiim ah oo ah in uu xaqiijiyo in isbeddelka dijitaalka ahi noqdo mid loo dhan yahay, ammaan ah, lala xisaabtami karo kuna salaysan xuquuqda, isaga oo tilmaamay u gudbidda Golaha Senate-ka Pakistan ee e-Parliament aan warqad lahayn.
Cabdulwali Cali Cabdulle ayaa sheegay in safarku u suurtageliyay Soomaaliya inay ka faa’iidaysato khibradda Pakistan, ayna qiimeyso hababka lagu waafajin karo duruufaha Soomaaliya.
Wuxuu sheegay in Pakistan ay leedahay khibrad muhiim ah oo ku saabsan aqoonsiga dijitaalka ah, maaliyadda dijitaalka ah, ilaalinta bulshada iyo isdhexgalka nidaamyada. Soomaaliya, ayuu raaciyay, waxay dhankeeda Pakistan siin kartaa aragtiyo ku saabsan adeegsigeeda lacagta moobilka iyo sida degdegga ah ee ay u qaadatay adeegyada dijitaalka ah.
Ka qaybgalayaashu waxay sidoo kale ansixiyeen Shaxda Waxqabadka Iskaashiga Soomaaliya-Pakistan. Qaab-dhismeedkan wuxuu qeexayaa iskaashi sii socda oo ku saabsan aqoonsiga aasaasiga ah iyo kan sharciga ah, kaabayaasha iyo maamulka dijitaalka ah ee dadweynaha, isdhexgalka nidaamyada, isweydaarsiga xogta ee amniga leh, ka-mid-noqoshada maaliyadeed iyo maalgelinta dadweynaha ee dijitaalka ah.
Jaamac Xasan, La-taliyaha Safaaradda Soomaaliya, ayaa sheegay in barnaamijku bixiyay aragti qiimo leh oo ku saabsan nidaamka aqoonsiga ee Pakistan ee shaqeeya iyo nidaamyadeeda ballaaran ee maamulka elektaroonigga ah.
“Aqoonsi shaqaynaya lama mid aha lambar ama keyd xogeed,” ayuu yiri, isaga oo adkeeyay in nidaamyada aqoonsigu ay tahay inay ku xirmaan awoodda dadka ee helitaanka adeegyada dadweynaha.
Dr. Samuel Rizk, Wakiilka Deggan ee UNDP Pakistan, ayaa sheegay in aqoonsiga sharcigu yahay saldhigga maamul loo dhan yahay, isaga oo dadka u suurtageliya inay helaan adeegyo, ilaalin bulsho iyo fursado maaliyadeed.
Wuxuu sheegay in iskaashiga UNDP iyo NADRA ee Pakistan uu ka caawiyay in ka badan hal milyan oo haween ah inay helaan dukumentiyada aqoonsiga. Safarka Soomaaliya, ayuu raaciyay, wuxuu ujeeddadiisu ahayd in la wadaago casharradaas iyadoo la horumarinayo kalsoonida, ka-qaybgalka iyo ilaalinta xogta, si la barbar socda horumarka tiknoolajiyadda.
