Beeraleyda gobolka Shabeellaha Hoose ee koonfurta Soomaaliya ayaa u jeesanaya tamarta qorraxda si ay u dhimaan kharashaadka waraabka una kordhiyaan wax-soo-saarka, iyadoo qiimaha shidaalku sii ciriirinayo dakhliga beeraha.
Tuulada Jarran ee degmada Afgooye, nidaamyada ku shaqeeya tamarta qorraxda ayaa qaar ka mid ah beeraleyda u beddelay matooradii shidaalka ku shaqayn jiray, taas oo u suuragelisay inay si joogto ah u waraabiyaan beerahooda una kordhiyaan dakhliga ay helaan.
- Advertisement -
Maxamed Nuur Isaaq, oo beerta afar hektar, ayaa Radio Ergo u sheegay in wax-soo-saarkiisu uu in ka badan laba jibbaarmay tan iyo markii uu iibsaday nidaamka qorraxda bishii Janaayo. Hore, mar kasta oo uu waraabiyo waxay ku kici jirtay inta u dhaxaysa $100 iyo $150, cadaadiska dhaqaale ayaana mararka qaar ku qasbi jiray inuu dib u dhigo waraabinta dalaggiisa.
Hadda wuxuu waraabiyaa ugu yaraan laba jeer bishii, marka loo eego hal mar labadii biloodba mar ka hor inta uusan beddelin nidaamka. Goosashadiisii ugu dambeysay, oo uu ururiyey bishii Juun kana koobnayd basal, yaanyo, basbaas, saladh, kabsar, galley iyo digir, ayaa u soo xaraysay faa’iido qiyaastii $3,000 ah—oo ka badan laba jibbaarka wixii uu ku heli jiray matoorka shidaalka ku shaqeeya.
“Faa’iidada ugu weyn waa inaan dhimay kharashaadka shidaalka, taas oo ii saamaxday inaan si joogto ah u waraabiyo,” ayuu yiri. “Markii aanan awoodin inaan shidaal iibsado, waxaan ku qasbanaan jiray inaan dib u dhigo waraabka, taas oo saameyn ku yeelan jirtay dalagga, gaar ahaan xilliga uu biyo u baahnaa.”
Maxamed wuxuu ku bixiyey $4,600 nidaamka qorraxda, wuxuuna dib u bixiyey $1,000 oo ka mid ah deyntii uu u qaatay maalgelinta iibsiga. Waxa kale oo uu kaydsaday qiyaastii $1,700 oo ka timid dakhliga beertiisa—taas oo ka badan lacagtii uu waligiis kaydsan jiray sannadihii hore ee beeraleynimadiisa. Wuxuu horumarka ku sababeeyey wax-soo-saarka oo kordhay iyo kharashka shidaalka oo yaraaday. Hal litir oo shidaal ah wuxuu ku kacaa qiyaastii $1.
Beeraleyda deriska ah ee horey u qaatay tamarta qorraxda ayaa ka caawiyey inay Maxamed ku qanciyaan in maalgashigu uu mudan yahay.
“Waxaan go’aansaday inaan sameeyo maalgashigan sababtoo ah waxaan arkay inuu mustaqbalka fog iga dhimi doono kharashaadka,” ayuu yiri. “Waxaan isticmaalay kayd aan ka helay dakhliga beertayda, sidoo kalena waxaan helay deyn aan ku daboolo kharashaadka rakibidda ee haray.”
Inta badan dadka Jarran waxay ku tiirsan yihiin beeraha, biyaha waraabkana waxay ka soo dhaansadaan Webiga Shabeelle. Wax-soo-saarkooda waxaa lagu iibiyaa suuqyada Banaadir iyo Shabeellaha Hoose.
Maadaama uu shidaalka ku bixinayo lacag yar, Maxamed wuxuu lacag badan ku jihayn karaa abuurka, bacriminta, daawooyinka dalagga iyo sunta cayayaanka.
“Waxaan beeraley ahaa ku dhowaad 18 sano. Beeruhu waa isha keliya ee dakhli ee aan ku taageero qoyskayga. Waxaan isku dayaa inaan qayb ka mid ah faa’iidadayda u kaydsado xaaladaha degdegga ah ama aan ku horumariyo beertayda,” ayuu yiri.
Wuxuu rajeynayaa inuu iibsado nidaam qorrax oo ka weyn, kaas oo ku kacaya dhowr kun oo doolar, sababtoo ah qalabkiisa hadda jira ma dabooli karo dhammaan baahiyaha beertiisa.
Maxamed Cabdi Xasan, oo beeraha ku jiray 15 sano, ayaa isaguna tamarta qorraxda ka isticmaala Jarran. Wuxuu nidaamkiisa iibsaday bishii Maarso. Beertiisa oo shan hektar ah waxaa ku baxa galley, digir, basal, yaanyo, basbaas, qajaar iyo khudaar kale, iyadoo la filayo in goosashada la sameeyo bisha Sebtembar.
Tan iyo markii nidaamka loo rakibay, ayuu sheegay, wax lacag ah kama bixin waraabka. Hore, wareeg kasta oo waraab ah wuxuu u baahnaan jiray shidaal qiimihiisu u dhexeeyo $300 iyo $500. Wuxuu qalabka qorraxda ku iibsaday $4,500, oo ay ku jirto deyn $500 ah oo uu bixiyey bishii Maajo.
“Waxa iigu dhiirrigelinta badan waxay ahayd qiimaha sare ee shidaalka iyo dhibaatada helitaanka lacag lagu iibsado,” ayuu yiri. “Waxaan raadiyey xal waara oo ii oggolaanaya inaan si habboon u maareeyo beerta. Markii aan bilaabay isticmaalka tamarta qorraxda, waraabku wuu fududaaday kharashaadkiina way yaraadeen.”
Hadda wuxuu waraabiyaa si joogto ah. Goosashadiisii ugu dambeysay, oo la ururiyey bishii Juun, waxay u soo xaraysay $3,000, kala badhkiina wuu kaydsaday.
Maxamed, oo ah aabbe leh lix carruur ah, wuxuu beeraha ku tiirsan yahay si uu u taageero qoyskiisa, wuxuuna bil kasta ku bixiyaa qiyaastii $350 waxbarashada iyo kharashaadka guriga. Lacagta uu ka kaydiyo shidaalka ayaa u suuragelisay inuu wax badan ku maalgeliyo beertiisa shanta hektar ah, oo ay ku jiraan abuur tayo leh, bacrimin, daawooyinka dalagga iyo agabyo kale oo lagu kordhinayo wax-soo-saarka.
Qaar ka mid ah beeraleyda ayaa wadaaga kharashka qalabka qorraxda, halka kuwo kalena ay si gaar ah u iibsadaan nidaamyadooda, iyadoo ay ku xiran tahay awooddooda dhaqaale.
Cabdullaahi Cali Mire, oo ah guddoomiyaha ururka beeraleyda Jarran, ayaa Radio Ergo u sheegay in tamarta qorraxdu ay sii badanayso maadaama beeraleydu arkaan awooddeeda ay ku horumarin karto waraabka kuna yareyn karto kharashaadka. Wuxuu sheegay in 90 beeraley ay hadda isticmaalaan nidaamyada qorraxda, inkastoo ay weli qayb yar ka yihiin bulshada beeraleyda ee deegaanka.
“Wax-soo-saarka beeraha wuu horumaray. Beeraleydu hadda waxay helaan waraab joogto ah, taas oo ka caawisay dalagyada inay si wanaagsan u koraan, kuna kordhisay faa’iidadooda,” ayuu Cabdullaahi yiri.
Guddoomiyuhu wuxuu ku boorriyey beeraley badan inay qaataan tamarta qorraxda oo ah il tamareed wax ku ool ah oo waarta:
“Maalgelin, tababar iyo taageero ayaa loo baahan yahay si loo ballaariyo isticmaalkeeda,” ayuu yiri, isagoo xoojinaya muhiimadda beeruhu u leeyihiin dhaqaalaha iyo nolosha dadka Soomaaliya, isla markaana ku baaqay in la kordhiyo taageerada lagu caawinayo beeraleyda inay wax-soo-saarka ku kordhiyaan tamar nadiif ah.
Shabeellaha Hoose waa mid ka mid ah gobollada ugu waaweyn ee beeraha Soomaaliya, wuxuuna helaa iftiin qorraxeed oo badan, taas oo abuuraysa xaalado ku habboon waraabka ku shaqeeya tamarta qorraxda. Si kastaba ha ahaatee, beeraleydu waxay sidoo kale u baahan yihiin amni iyo xasillooni, maadaama qaadista ama beddelidda qalabka qorraxda ay adkaan karto haddii uu waxyeello gaaro.
