Seychelles oo heegan ku jirta iyadoo burcad-badeedda Soomaalida dib u soo laba kacleynayaan, khataro cusubi na ka soo baxayaan marin-biyoodka muhiimka ah
Madfacyo ku dhacaya maraakiibta Badda Cas iyo agagaarka Marinka Hormuz ayaa iftiiminaya muuqaalka isbeddelaya ee amniga badaha, iyadoo Seychelles ay la socoto amni-darrada sii kordheysa ee guud ahaan Badweynta Hindiya.
- Advertisement -
Major General Michael Rosette, Taliyaha Ciidamada Difaaca, ayaa SNA u sheegay in dhacdooyinkaas ay ku darayaan dhinac cusub khataraha soo jireenka ah sida burcad-badeednimada iyo tahriibinta maandooriyaha.
“Waxaan aragnaa dambiyo cusub. Maraakiibta waxaa lagu garaacayaa madfac gudaha Badda Cas iyo Marinka Hormuz,” ayuu Rosette ku yiri wareysi uu Talaadadii siiyay SNA.
Wuxuu sheegay in weerarrada noocan ahi si gaar ah walaac u yihiin sababtoo ah waxay saameyn karaan maraakiibta ku safarta jidadka caalamiga ah isla markaana carqaladeyn karaan ganacsiga sharciyeysan ee badda.
“Kuwani waa noocyada dambiyada aan u wanaagsanayn maraakiibta adeegsata badda,” ayuu yiri Rosette, isagoo adkeeyay in falalka noocaas ah aan loo adeegsan in lagu farageliyo ganacsiga ama hawlaha kale ee sharciyeysan ee badda.
Isla waqtigaas, Seychelles waxay raadineysaa caddeymo muujinaya in burcad-badeednimadu ay dib ugu soo laabaneyso gobolka.
“Waxaan aragnaa burcad-badeednimo mar kale dib u soo laabanaysa, taasina waa mid ka mid ah walaacyadayada waaweyn,” ayuu yiri.
Rosette wuxuu sheegay in Seychelles, oo guddoominaysa Contact Group on Illicit Maritime Activities (CGIMA), ay si dhow ula socotay dhacdooyinkii ugu dambeeyay ee burcad-badeednimada. CGIMA ayaa beddeshay Contact Group on Piracy off the Coast of Somalia (CGPCS), oo loo sameeyay hannaan isku-duwid caalami ah oo looga jawaabayo burcad-badeedda Soomaalida. Tan iyo markaas waajibaadkeeda waa la ballaariyay si ay u daboosho noocyo badan oo hawlo sharci-darro ah oo badeed, inkastoo burcad-badeednimadu ay weli tahay walaac udub-dhexaad ah.
Intii ay Seychelles guddoomineysay, kooxdu waxay ka shaqeysay hagaajinta iskaashiga gobolka, is-weydaarsiga macluumaadka, dhisidda awoodda iyo isku-duwidda u dhexeysa dalalka iyo la-hawlgalayaasha amniga badda.
Seychelles waxay sidoo kale martigelisaa Xarunta Hawlgallada Isku-duwidda Gobolka (RCOC), oo la shaqeysa la-hawlgalayaasha gobolka si loo wadaago macluumaadka loona taageero jawaabaha isku-duwan ee khataraha ka jira galbeedka Badweynta Hindiya.
“Aad ayaan uga walaacsanahay falalkii ugu dambeeyay ee burcad-badeednimada,” ayuu yiri Rosette.
Waqtigii wareysiga, qiyaastii shan markab ayaa weli lagu haystay meel ka baxsan xeebaha Soomaaliya, sida uu sheegay Rosette. Wuxuu sidoo kale xusay markab dhowaan la sii daayay kaddib markii la bixiyay madax-furasho lacageed oo badan.
Rosette wuxuu sheegay in Seychelles ay ka argagaxday firfircoonida dib u soo cusboonaatay, wuxuuna ugu baaqay dadka ku lugta leh inay joojiyaan weerarrada isla markaana raadsadaan habab sharci ah oo ay ku kasbadaan nolol.
Maamulladu waxay gobolka kula socdaan wax ka badan oo keliya burcad-badeednimo.
Rosette wuxuu sheegay in Seychelles ay sidoo kale la socoto tahriibinta maandooriyaha ee Badweynta Hindiya, iyo sidoo kale hawlo kale oo sharci-darro ah oo ka dhacaya dhanka waqooyi ka sii fog.
“Waxaan sidoo kale la soconnaa tahriibinta maandooriyaha ee ka socota Badweynta Hindiya iyo hawlo kale oo sharci-darro ah oo ka dhacaya waqooyiga. Aad ayaan uga warqabnaa waxa dhacaya, waxaanan isu diyaarineynaa xaalad kasta oo suurtagal ah haddii ay nagu soo dhowaato,” ayuu yiri.
Arrintani si gaar ah ayay muhiim ugu tahay Seychelles, oo ah jasiirado ka kooban 115 jasiiradood oo ku yaalla galbeedka Badweynta Hindiya, isla markaana dhul-badeedkeedu aad uga weyn yahay dhulkeeda berriga. Ganacsiga, kalluumeysiga, dalxiiska iyo isku-xirnaantuba si weyn ayay ugu tiirsan yihiin badda, taas oo ka dhigaysa marin-biyoodyo ammaan ah kuwo lama huraan u ah dhaqaalaha iyo shacabka dalka.
Sidaas darteed Seychelles waxay wajahaysaa caqabad amni oo badeed oo isku darsata dambiyada xuduudaha ka gudba ee soo jireenka ah, oo ay ku jiraan burcad-badeednimo iyo tahriibinta maandooriyaha, iyo khataro cusub oo ka soo muuqanaya marinnada waaweyn ee caalamiga ah ee maraakiibtu isticmaasho.
Rosette wuxuu sheegay in Seychelles ay sii wadi doonto la socodka horumarrada ka socda guud ahaan gobolka isla markaana isu diyaarin doonto suurtagalnimada in khatarahaasi ay ku soo dhowaadaan biyaheeda.
Khibradda Seychelles ee burcad-badeedda Soomaalida
Seychelles muddo dheer waxay ahayd ka-qaybgale muhiim ah dadaallada gobolka ee lagula dagaallamayo burcad-badeednimada.
Burcad-badeedda Soomaalida waxay u soo baxeen khatar weyn oo dhinaca amniga iyo dhaqaalaha ah oo ku wajahan Seychelles laga bilaabo qiyaastii 2009, markaas oo hawlgallada burcad-badeeddu ku fideen galbeedka Badweynta Hindiya una soo jiheysteen biyaha Seychelles. Kalluumeysatada Seychelles waxay ka mid ahaayeen kuwii la afduubtay, halka dalkuna uu la shaqeynayay Hawlgalka Atalanta ee EU NAVFOR, NATO, Combined Maritime Forces iyo la-hawlgalayaal kale oo caalami ah dhinacyada kormeerka, qabashada iyo maxkamadeynta.
Xilligii ugu sarreeyay ee dhibaatada, Seychelles waxay qiyaastay in burcad-badeednimadu ay dalka ku kacday ku dhowaad 4% GDP-ga. Dakhliga dekedaha iyo kalluumeysiga ayaa hoos u dhacay 30%, halka kharashka sannadlaha ah ee roondooyinka iyo kormeerka ka hortagga burcad-badeedda uu ka badnaa €2.3 milyan. Weerarrada ka dhacay xeebaha Soomaaliya ayaa gaaray heerkii ugu sarreeyay oo ahaa 236 sanadkii 2011, kaddibna si weyn ayay hoos ugu dhaceen oo noqdeen 75 sanadkii 2012, 15 sanadkii 2013 iyo laba weerar oo la sheegay inaanay guuleysan sanadkii 2014.
Seychelles waxay sidoo kale isu beddeshay mid ka mid ah goobaha ugu waaweyn ee gobolka lagu maxkamadeeyo dadka looga shakisan yahay burcad-badeedda Soomaalida. Intii u dhexeysay 2009 ilaa 2013, waddankan jasiiradaha ah wuxuu maxkamadeeyay burcad-badeed looga shakisan yahay tiro ka badan waddan kasta oo kale oo gobolka ku yaalla. Markii la gaaray 2015, maxkamadaha dalka waxay gacanta ku hayeen ku dhowaad 142 qof oo looga shakisan yahay burcad-badeednimo, iyadoo la soo weriyay 138 xukun oo lagu helay dambiga.
