Muqdisho (AX) — Dowladda federaalka Soomaaliya waxay qorshaynaysaa inay doorashooyin ka qabato qaybo ka mid ah Jubaland oo ay suurtagal tahay in codbixin laga sameeyo, iyadoo ku tiirsan habab kale degmooyinka ay xannibeen amni darrada ama caqabadaha kale, sida uu Sabtidii sheegay Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre.
Wareysi uu bixiyay, Barre wuxuu ku sheegay in Muqdisho ay rabto Jubaland inay ka qayb gasho hannaanka doorashada, inkastoo uu weli taagan yahay khilaafka siyaasadeed ee aan xal loo helin ee kala dhexeeya maamulka gobolka.
- Advertisement -
“Doorashadu way dhici doontaa, waxaana lagu qaban doonaa meel kasta oo ay suurtagal tahay,” ayuu yiri Barre.
Wuxuu Jubaland ku tilmaamay xaalad gaar ahaan adag, isagoo xusay in dowladda federaalku aysan aqoonsan maamulka hadda ka jira gobolka, isla markaana degmooyin dhowr ah ay ka baxsan yihiin gacanta dowladda ama ay adag tahay in la gaaro.
Barre wuxuu Jilib, Bu’aale, Hagar, Jamaame iyo Badhaadhe ku daray deegaannada ay dhibaatooyinka amni iyo saadka ka hor istaagi karaan ama carqaladeyn karaan codbixinta.
Sida uu sheegay ra’iisul wasaaruhu, nidaamka doorashada ee Soomaaliya loo soo jeediyay ee “hal deegaan-doorasho” wuxuu leeyahay habab loogu talagalay degmooyinka aan codbixin laga qaban karin.
Wuxuu tusaale u soo qaatay doorashooyinkii Ciraaq iyo Afghanistan, halkaas oo amni darradu ay ka hor istaagtay codbixinta meelo qaar, balse mas’uuliyiintu ay sii wadeen hannaanka doorashada ee ballaaran iyagoo adeegsanaya tallaabooyin ku habboon xaaladahaas.
Barre ma uusan sharxin sida loo soo xulayo wakiillada degmooyinka aan awoodin inay codeeyaan, mana uusan faahfaahin qaabka gaarka ah ee habraacyada kale ay noqon doonaan.
Hadalladiisu waxay imanayaan xilli dowladda federaalku horumarineyso nidaamka hal qof, hal cod, oo ah qodob udub-dhexaad u ah ajandaha dib-u-habaynta dastuuriga iyo siyaasadeed ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud. Mas’uuliyiintu waxay marar badan ballanqaadeen inay nidaamka doorashada dadban ee Soomaaliya muddada dheer ka jiray ku beddelaan doorashooyin toos ah.
Jubaland iyo Dowlad Goboleedka Puntland ayaa weli ka mid ah dhaliilayaasha ugu xooggan ee qaabka doorashada ee hadda ay Muqdisho waddo. Labada maamul goboleed waxay sheegeen in isbeddellada waaweyn ay tahay inay ka dambeeyaan wadaxaajoodyo ay ku lug leeyihiin dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada xubnaha ka ah federaalka iyo kooxaha mucaaradka. Soo jeedimo ay taageereen siyaasiyiin mucaarad ah ayaa sidoo kale taageeray hannaan ku-meel-gaar ah oo isku daraya doorashooyin toos ah iyo qaybo ka mid ah nidaamka awood-qaybsiga beelaha ee Soomaaliya ka jira.
Barre wuxuu si gaar ah uga hadlay Dowlad Goboleedka Puntland, isagoo sheegay in xaaladdeedu aysan la mid ahayn tan Jubaland.
Wuxuu sheegay in diiwaangelinta codbixiyeyaasha iyo doorashooyinka dowladaha hoose ay ka bilaaban doonaan Dowlad Goboleedka Puntland, halka hoggaanka hadda jira ee gobolka iyo baarlamaankiisana loo oggolaan doono inay dhammaystaan muddadooda xilka.
Ra’iisul wasaaruhu ma uusan sheegin sida qorshuhu u hirgeli karo iyada oo aan heshiis lala gaarin maamulka Dowlad Goboleedka Puntland, kaas oo ka maqnaa hannaanka doorashada federaalka.
Dowlad Goboleedka Puntland iyo Jubaland ayaa marar badan ka hor yimid tallaabooyinka doorasho ee ay sheegeen in Muqdisho ay qaadatay iyada oo aan lala tashan. Dowladda federaalka, dhankeeda, waxay ku doodaysaa in doorashooyinka tooska ahi ay lama huraan u yihiin in muwaadiniinta Soomaaliyeed ay doortaan wakiilladooda.
Wadaxaajoodyada u dhexeeya dowladda federaalka iyo kooxaha mucaaradka ayaa marar badan burburay sababo la xiriira qaabka doorashada ee la soo jeediyay. Khilaafaadka waxaa ka mid ah sida loo qabanayo codbixinta tooska ah, sida loo dejinayo xuduudaha deegaan-doorashooyinka iyo in qaybo ka mid ah nidaamka awood-qaybsiga beelaha ee 4.5 ay sii jiri karaan inta lagu jiro xilliga kala-guurka.
Hadallada Barre waxay muujinayaan in Muqdisho ay sii wadi doonto raadinta doorashooyinka xitaa haddii codbixin dalka oo dhan ka dhacda ay noqoto mid aan suurtagal ahayn, iyadoo adeegsanaysa habab kala duwan oo loogu talagalay deegaan-doorashooyinka ay saameeyeen amni darrada, helitaan xaddidan ama khilaafaadka siyaasadeed.
