Muqdisho (AX) — Ku dhowaad 7,000 ceel-biyood oo ku teedsan wabiyada Soomaaliya ayaa waxyeello soo gaari karta ama noqon kara kuwo aan la isticmaali karin sababo la xiriira fatahaadaha xilliga roobabka Deyrta ee soo socda, ayuu Sabtidii sheegay wasiirka tamarta iyo kheyraadka biyaha.
Wasiir Cabdullaahi Bidhaan ayaa ka digay in ceelasha ay daboolaan biyaha fatahaaddu ama ay xiraan dhoobada iyo carrogu ay adkaan karto in dib loo dayactiro, taas oo khatar gelinaysa biyaha ay ku tiirsan yihiin bulshada ku nool deegaannada u nugul fatahaadaha.
- Advertisement -
Waxa uu sheegay in saadaasha xaaladaha Super El Niño ay dalbanayso diyaar-garow dhammaystiran, iyadoo Soomaaliya ku wajahan tahay xilliga Deyrta ee Oktoobar illaa Diseembar, marka ay dhici karaan roobab culus iyo fatahaado.
“Haddii ceelashan ay biyuhu qariyaan ama fatahaaddu ku buuxiso carro iyo dhoobo, dib loogu soo celiyo shaqadooda waxay noqon kartaa mid adag,” ayuu Bidhaan yiri, isagoo ka digay in bulshooyinka ku tiirsan ceelashaas ay la kulmi karaan cawaaqib halis ah.
Isla markaana, Bidhaan ayaa ka digay in qaybo ka mid ah Soomaaliya ay abaar la kulmi karaan haddii roobabka Deyrta ay baaqdaan. Khatartu waxay si gaar ah u daran tahay kaddib markii xilliga roobabka Gu’gu uu roob kooban ka da’ay inta badan dalka. Waxa uu ugu baaqay mas’uuliyiinta inay isku dubbaridaan dadaallada lagu baajinayo xaaladaha bani’aadamnimo ee ka dhasha fatahaadaha iyo abaarta labadaba.
“Dowladda federaalka hadda way dhisan tahay, waxaana laga filayaa inay muujiso farqiga uu maamul wax ku ool ahi samayn karo, gaar ahaan wax ka qabashada caqabadaha horyaalla shacabka,” ayuu yiri.
Bidhaan waxa uu sheegay in waxqabadka dowladda lagu qiimeeyo natiijooyinka wax ku oolka ah ee ka dhasha jawaabteeda, halkii lagu qiimeyn lahaa tirada shirarka ama kulamada ay qabato.
Waxa uu ugu baaqay dowladda federaalka, maamullada gobollada iyo shacabka inay si wadajir ah u khariidadeeyaan deegaannada wajahaya khatarta ugu badan, isla markaana ay caddeeyaan sida hay’adaha dowladda iyo ururrada gargaarka bani’aadamnimo ay u bixin karaan kaalmo aan dib u dhac lahayn.
Hay’adda Maareynta Masiibooyinka Soomaaliyeed (SoDMA) ayaa si gaar ah uga digtay in xilliga Deyrta ee 2026 uu keeni karo khatar fatahaadeed oo sii kordheysa, iyadoo 29 degmo oo ku kala yaalla 14 gobol ku sheegtay kuwo si gaar ah ugu nugul fatahaadaha wabiyada iyo fatahaadaha degdegga ah.
SoDMA waxay sheegtay in xaaladaha Super El Niño la filayo inay saameeyaan roobabka Oktoobar-Disembar, waxayna ugu baaqday dadka ku nool deegaannada khatarta sare leh inay diyaar-garow sameeyaan ka hor inta aysan biyaha fatahaaddu iman.
“Ujeeddada digniintan ma aha in shacabka la cabsi geliyo, balse waa in dadka la siiyo fursad ay hore ugu sii diyaar garoobaan, si loo yareeyo khasaaraha nafeed iyo burburka hantida ee ka dhalan kara fatahaadaha,” ayay hay’addu tiri.
Sida ay sheegtay SoDMA, Soomaaliya waxay wajahaysaa laba nooc oo waaweyn oo fatahaado ah. Fatahaadaha wabiyadu waxay saameyn karaan bulshooyinka ku teedsan wabiyada Jubba iyo Shabeelle, marka roobabka ka da’a Soomaaliya iyo dhulka sare ee Itoobiya ay kordhiyaan heerarka biyaha.
Dhanka kale, fatahaadaha degdegga ah waxay samaysmi karaan marka roob culus uu muddo gaaban da’o, taas oo khatar gelinaysa magaalooyinka, tuulooyinka, waddooyinka, marin-biyoodka iyo dhulka hooseeya.
Degmooyinka ay SoDMA u aqoonsatay kuwo nugul ayaa ah Doolow, Luuq, Baardheere, Bu’aale, Beledweyne, Buulo Burde, Jowhar, Muqdisho, Hargeysa, Garoowe, Boosaaso, Qardho, Baydhabo, Gaalkacyo, Kismaayo, Afgooye, Buur-dhuubo, Jilib, Afmadow, Diinsoor, Qansaxdheere, Jamaame, Ceel-Barde, Sablaale, Kuntiwaarey, Marka, Baraawe, Dhuusamareeb iyo Balcad.
Digniinahani waxay muujinayaan sida Soomaaliya ugu nugushahay laba khatarood oo cimilo oo iska soo horjeeda. Roobabka xooggan waxay barakicin karaan dadka deggan, burburin karaan kaabeyaasha dhaqaalaha, isla markaana wasakheyn karaan ama baabi’in karaan ilaha biyaha, halka roobabka Deyrta ee liita ay uga sii dari karaan abaarta deegaannada horey ay u saameeyeen roobabkii yaraa ee xilliga Gu’ga.
