Waxaa qoray: Yusuf Said Hersi, Khamiis, Agoosto 6, 2026
Qoraalkani waa aragti ku saleysan fahamka qoraaga ee taariikhda iyo siyaasadda Soomaaliya.
Marka dib loo eego taariikhda Soomaaliya, Dowladda Puntland waxay isu aragtaa maamul door muhiim ah ka soo qaatay dadaalladii dib loogu soo celinayey dowladnimada dalka. Taageerayaasheedu waxay aaminsan yihiin in Puntland ay muddo dheer u ololeyneysay difaaca mabda’a dowladnimada iyo nidaam siyaasadeed oo ku dhisan awood-qaybsi.
Aragtidaasi waxay tilmaamaysaa in Puntland ay ka soo horjeedday dowladdii Kacaanka ee uu hoggaaminayey Maxamed Siyaad Barre, maadaama ay u arkaysay in dalku u baahan yahay isbeddel siyaasadeed. Burburkii dowladdii dhexe ka dib, Puntland waxay sannadkii 1998 dhidibbada u taagtay Dowlad-goboleedka Puntland. Waxay markaas caddeysay in ujeeddadeedu aysan ahayn gooni-isu-taag, balse ay tahay in Soomaaliya yeelato dowlad federaal ah oo mideysan.
Taageerayaasha aragtidan waxay qabaan in Puntland ay door weyn ku lahayd shirarkii dib-u-heshiisiinta Soomaaliya. Waxay si gaar ah u xusaan doorkii Madaxweynihii geeriyooday, Cabdullaahi Yuusuf Axmed, oo noqday Madaxweynihii Dowladda Federaalka Ku-meelgaarka ahayd, isla markaana gacan ka geystay in hay’adaha dowladda dib loogu soo celiyo Villa Soomaaliya, oo maanta ah xarunta ugu muhiimsan ee dowladda federaalka.
Puntland waxay sidoo kale sheegataa inay hormuud ka ahayd hirgelinta nidaamka federaalka iyo diyaarinta dastuurka. Sida ay ku doodayso, federaalku wuxuu ahaa hannaan lagu ilaalin karo midnimada dalka, lagu qaybsan karo awoodda, isla markaana lagu gaari karo xasillooni siyaasadeed.
Su’aasha uu qoraagu isweydiinayo ayaa ah: Maxaa sababay in labadii madaxweyne ee kala dambeeyey, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo iyo Xasan Sheekh Maxamuud, ay Puntland la galaan khilaaf siyaasadeed? Sida uu qoraagu qabo, muranku wuxuu inta badan ka dhashay kala duwanaanshaha aragtiyeed ee ku saabsan fasiraadda iyo dhaqan-gelinta nidaamka federaalka iyo qodobbada dastuurka.
Marka laga eego aragtidan, Puntland ma rumaysna in madaxweynaha federaalku awood u leeyahay inuu ka gudbo xuduudaha dastuurka ama uu wax ka beddelo nidaamka federaalka isaga oo aan raacin hannaan dastuuri ah. Sidaas darteed, mowqifka Puntland waxaa loo fasiri karaa difaac ay u taagan tahay dastuurka iyo nidaamka federaalka, halkii uu ka ahaan lahaa khilaaf siyaasadeed oo keliya.
Ugu dambeyn, qoraagu wuxuu ku doodayaa in haddii Puntland ay hore uga hortimid nidaam ay u aragtay mid aan caddaalad ku dhisnayn, ay maanta xaq u leedahay inay diidmadeeda ka muujiso tallaabo kasta oo ay u aragto inay ka hor imanayso dastuurka iyo heshiisyadii lagu dhisay dowladda federaalka. Sida uu qoraagu qabo, Puntland waxay mowqifkeeda u aragtaa garnaqsi ay u hayso Soomaaliya oo dhan, halkii uu ka ahaan lahaa mid ku saleysan dano gaar ah oo gobol.
____________________
Yusuf Said Hersi[email protected]
