By: Yusuf Said HersiThursday August 6, 2026
Qoraalkani waa aragti ku saleysan fahamka qoraaga ee taariikhda iyo siyaasadda Soomaaliya
Taariikhda Soomaaliya marka dib loo eego, Puntland State waxay isu aragtaa maamul door muhiim ah ku lahaa dadaalladii lagu soo celinayey dowladnimada dalka. Taageerayaasheedu waxay aaminsan yihiin in Puntland State muddo dheer u ololaysay difaaca mabda’a dowladnimada iyo nidaam siyaasadeed oo ku dhisan awood-qaybsi.
Aragtidaas ayaa tilmaamaysa in Puntland State ay ka soo horjeedday dowladdii Kacaanka ee uu hoggaaminayey Maxamed Siyaad Barre, maadaama ay u arkaysay in dalku u baahan yahay isbeddel siyaasadeed. Burburkii dowladdii dhexe ka dib, Puntland State waxay sanadkii 1998 dhidibbada u taagtay dowlad Goboleedka Puntland State. Markaas ayay caddeysay in ujeeddadeedu aysan ahayn gooni-isu-taag, balse ay tahay in Soomaaliya yeelato dowlad federal ah oo mideysan.
Taageerayaasha aragtidan waxay qabaan in Puntland State ay door weyn ku lahayd shirarkii dib-u-heshiisiinta Soomaaliya. Waxay si gaar ah u xusaan doorkii Madaxweyne Alle ha u naxariistee Cabdullaahi Yuusuf Axmed, oo noqday Madaxweynihii Dowladda Federaalka Ku-meelgaarka ahayd, isla markaana gacan ka geystay in xarumaha dowladda dib loogu soo celiyo Villaa Soomaaliya, oo maanta ah xarunta ugu muhiimsan ee dowladda federaalka.
Puntland State waxay sidoo kale sheegataa inay hormuud ka ahayd hirgelinta nidaamka federaalka iyo diyaarinta dastuurka. Sida ay ku doodayso, federaalku wuxuu ahaa hannaan lagu ilaalin karo midnimada dalka, lagu qaybin karo awoodda, isla markaana lagu heli karo xasillonni siyaasadeed.
Su’aasha uu qoraagani isweydiinayo ayaa ah: Maxaa sababay in labadii madaxweyne ee kala dambeeyey, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo iyo Xasan Sheikh Maxamuud, ay Puntland State la galeen khilaaf siyaasadeed? Sida uu qoraagu qabo, muranka ayaa inta badan ka dhashay kala duwanaanshaha aragtiyeed ee ku saabsan fasiraadda iyo dhaqan-gelinta nidaamka federaalka iyo qodobbada dastuurka.
Marka laga eego aragtidan, Puntland State ma rumaysna in madaxweynaha federaalku awood u leeyahay inuu ka gudbo xuduudaha dastuurka ama uu wax ka beddelo nidaamka federaalka isaga oo aan raacin hannaan dastuuri ah. Sidaa darteed, mowqifka Puntland State waxaa loo fasiran karaa difaac ay ka wado dastuurka iyo nidaamka federaalka, halkii uu ahaan lahaa khilaaf siyaasadeed oo keliya.
Ugu dambeyn, qoraagu wuxuu ku doodayaa in haddii Puntland State ay hore uga hor timid nidaam ay u aragtay mid aan caddaalad ku dhisnayn, ay maanta xaq u leedahay inay diidmadeeda ka muujiso tallaabo kasta oo ay u aragto inay ka hor imanayso dastuurka iyo heshiisyadii lagu dhisay dowladda federalka. Sida uu qoraagu qabo, Puntland State waxay mowqifkeeda u aragtaa garnaqsi ay u hayso Soomaaliya oo dhan, halkii uu ka ahaan lahaa mid ku saleysan dano gaar ah oo gobol.
____________________
Yusuf Said Hersi[email protected]
