Hooyo barakac ah iyo carruurteeda oo hoy ka helay xero/Sawir kayd ah
Boqolaal qoys oo barakacayaal ah oo ku nool El Jalle, oo ah meel dhul sare ah kuna taalla bannaanka Beledweyne, rajada fatahaaddu waxay u keentay qalalaase labaad: milkiilayaasha guryaha ayaa dib u soo ceshanaya guryihii ay u oggolaadeen inay deggaan iyaga oo aan kirro bixin.
- Advertisement -
Milkiilayaasha guryuhu caadi ahaan waxay deggan yihiin xaafadaha jaban ee dhulka hooseeya ee Beledweyne ee ku teedsan Webiga Shabelle, kuwaas oo ay ka mid yihiin Kooshin, Bundoweyn, Howlwadag, Radar, Kutiimbo iyo Laabka. Waxay guryo ka dhisteen El Jalle si ay hoy degdeg ah uga dhigtaan kaddib fatahaado soo noqnoqday, waxayna hadda isu diyaarinayaan inay halkaas u guuraan kahor roobabka culus ee El Niño ee la saadaaliyay.
Qoysaska barakacay waxay sannadihii u dambeeyay ka soo qaxeen colaado iyo abaaro, iyadoo intooda badan ay waayeen ilihii ay noloshooda ku tiirsanaayeen. Iyadoo roobabka deyrta ay ka bilaabanayaan guud ahaan gobolka, qaar badan ayaa hadda wajahaya nolol hoy la’aan ah.
Salado Cabdi Cismaan ayaa lagu wargeliyay inay ka guurto guri ku yaalla El Jalle 20-kii Sebtembar, kaddib markii ay hal sano iyo bar ku noolayd iyada oo aan kirro bixin. Hooyadan 62 jirka ah ee leh 12 carruur ah waxay hadda seexataa geed hoostiis, iyadoo ay ka difaacaan oo keliya baco aan si fiican uga celin roobka.
“Xaaladdu aad ayay u adag tahay. Waxaa nalagu yiri ka taga sababtoo ah fatahaad ayaa la filayaa. Marka aan aragno hillaac, waxaan isweydiinnaa meel aan aadno. Waxaan ku noolnahay cabsi joogto ah, mana haysanno meel aan gabaad ka dhigno,” ayay u sheegtay Radio Ergo.
Qoysaska awoodda u leh inay sidaas sameeyaan waxay u guurayaan dhul sare, balse qoyska Salado waxay ku dhibtoonayaan inay helaan hoy iyo cunto labadaba. Ninkeeda wuxuu ka shaqeeyaa shaqooyin dhisme oo maalinle ah gudaha Beledweyne, oo lix kiiloomitir u jirta, isaga oo hela ilaa shan doolar maalintii marka shaqo la helo.
“Mararka qaar maalintii oo dhan wax ma karin karo, carruurtuna waxay cunaan cuntada yar ee aan helno. Ninkaygu maalmo badan ayuu shaqo la’ yahay marka loo eego maalmaha uu shaqeeyo. Marka uusan waxba helin, gaajo ayaan ku seexannaa,” ayay tiri.
Salado waxay ka soo qaxday Inabaal oo ku taalla degmada Mahas ee Hiran, kaddib markii dagaal uu dhexmaray ciidamada deegaanka iyo Al-Shabaab. Qoysku waxay waayeen isha ugu weyn ee dakhligooda markii Al-Shabaab ay ka qabsadeen 46 ari ah.
Carruurteedu ma gelin dugsi tan iyo markii qoysku barakacay sannadkii 2025. Waalidkood ma awoodaan kharashaadka waxbarashada, buugaagta iyo qalimada. Saddex wiil iyo hal gabar ayaa dugsi ku jiray, halka carruurta ka yaryarna ay dhiganayeen dugsi Qur’aan.
El Jalle, oo ka fog webiga kuna taalla dhul sare, waxay noqotay meel muhiim ah oo gabaad laga dhigto xilliyada fatahaadaha Beledweyne. Fatahaadihii dhacay 2018, 2019 iyo 2023 ayaa barakiciyay boqolaal kun oo qof, taas oo ku dhiirrigelisay dadka deggan inay dhul iibsadaan oo ay halkaas ka dhistaan guryo kale. Degsiimadu hadda waxay ka kooban tahay in ka badan 15,000 oo guri.
Cabdiwali Xasan Dir ayaa bilaabay inuu dayactiro gurigiisa El Jalle kaddib markii uu qoys bilaash ugu noolaa ka codsaday inay ka guuraan. Wuxuu guriga dhistay sannadkii 2022, kaddib markii fatahaadaha soo noqnoqday ay ku qanciyeen in qoyskiisu u baahan yahay meel ay aadaan marka xaalad degdeg ahi timaaddo.
“Waxaan dhistay qol iyo baranda weyn si aan halkaas ugu guurno mar kasta oo khatar timaaddo. Guriga si gaar ah ayaan u daryeelaa, mararka qaarna carruurtayda ayaan Jimcaha geeyaa,” ayuu u sheegay Radio Ergo.
Cabdiwali, oo 44 jir ah, wuxuu macallin ka yahay dugsi wuxuuna bishii qaataa 300 doolar si uu u daboolo baahiyaha siddeeddiisa carruur ah. Wuxuu ka walaacsan yahay in uu si joogto ah uga guuro Kooshin, halka uu ka shaqeeyo, ay khatar gelin karto dakhligiisa isla markaana ay joojin karto waxbarashada carruurtiisa. Kharashka guuristuna sidoo kale wuu ka baxsan yahay awooddiisa.
Hase yeeshee, waayo-aragnimadiisii hore waxay u sheegaysaa in xitaa u guuritaan ku-meel-gaar ah oo El Jalle ah uu adkaan doono, maadaama kumannaan qof oo ka kala yimid duruufo kala duwan la filayo inay halkaas isugu yimaadaan si ay uga baxsadaan fatahaadaha.
“Dadka ay colaadaha barakiciyeen iyo kuwa fatahaadaha ka cararaya dhammaantood halkaas ayay isugu iman doonaan. Dhibaatooyin badan ayaa jiri doona, carruurtuna waxay waayi doonaan fursadda waxbarashada. Noloshu qof kasta ayay ku adkaan doontaa,” ayuu yiri.
Fatahaaduhu waxay si joogto ah u carqaladeeyaan waxbarashada, ganacsiyada iyo shaqooyinka Beledweyne. Cabdiwali wuxuu sheegay inuusan awoodin inuu wax u kaydsado xaaladaha degdegga ah, isla markaana dakhligiisa macallinnimo uu baaba’i karo marka fatahaaduhu yimaadaan. Wuxuu afar jeer ka badbaaday fatahaado, mar kasta oo uu magan ka dhigtay guriga El Jalle, kaas oo ku kacay 5,000 oo doolar.
“Shaqadu way carqalowdaa, qoysaskuna waxay waayaan dakhligooda iyo hantidooda. Waxaan la wadaagnaa dhibaatada bulshada,” ayuu yiri.
Luul Cabdullaahi Cumar waxay ka mid ahayd dadka laga saaray guri ku yaalla El Jalle kaddib markii milkiilayaashii gurigu ay ku soo laabteen bishii Sebtembar, iyagoo Beledweyne uga tagay cabsi laga qabay in fatahaado soo dhow yihiin.
Luul iyo siddeeddeeda carruur ah waxay hadda ku nool yihiin xerada barakacayaasha gudaha ee Teedaan oo dhow. Waxay ku tiirsan yihiin caawimaadda qaraabada, balse waxay ku dhibtoonaysaa inay hesho cunto, dhar iyo meel ammaan ah oo ay ku noolaadaan.
“Wiilkaygu bil kasta xoogaa lacag ah ayuu noo soo diraa, balse mararka qaar wax uu bixiyo ma haysto. Konton doolar ma taageeri karaan qoys weyn muddo bil ah,” ayay tiri. “Haddii caawa roob da’o, ma haysanno meel aan aadno. Waxaan haysannaa carruur yaryar, mana haysanno hoy.”
Luul waxay sheegtay in tani ay tahay barakaceedii afraad tan iyo 2022. Waxay hore xoolo-dhaqato ugu ahayd deegaan miyi ah oo ka tirsan Mahas, halkaas oo qoyskeedu ku waayeen 150 ari iyo laba geel intii uu socday dagaalka u dhexeeyay ciidamada deegaanka iyo Al-Shabaab laga soo bilaabo 2022 ilaa 2025.
