Dunidu waxay ku socotaa inay gaarto “xad-dhaaf aan dib loo sixi karin” oo kulayl khatar ah, haddii dowladuhu aysan ka leexan shidaalka fosilka oo aysan dedejin dhimista qiiqa, ayay ka digaysaa warbixin cusub.
<p qiimayntii ugu dambeysay ee hindisaha Climate Action Tracker (CAT) ayaa la sii daayay xilli dalalku isugu yimaadeen Turkiga, si ay uga qaybgalaan COP31, shirka Qaramada Midoobay ee cimilada. Warbixintu waxay sheegaysaa in dadaallada caalamiga ah ee wax looga qabanayo isbeddelka cimiladu ay hakadeen sannadkii shanaad oo xiriir ah.
Si kastaba, waxaa jira calaamado muujinaya horumar dhinacyo qaar ah. Korontada nadiifta ah ayaa dabooltay dhammaan kororkii baahida koronto ee caalamka sannadkii 2025, halka Shiinaha iyo Hindiya ay tamarta la cusboonaysiin karo ku kordhiyeen xawaare aan hore loo arag. Iibka gaadiidka korontada ku shaqeeya ayaa sidoo kale gaaray heerar cusub, halka xaalufinta kaymaha Amazon ay si weyn hoos ugu dhacday.
Hase yeeshee, warbixintu waxay sheegaysaa in ka guurista shidaalka fosilka – oo ah isha ugu weyn ee qiiqa gaasaska aqalka dhirta lagu koriyo marka loo gubo gaadiidka, kululaynta, korontada iyo warshadaha – ay weli aad u gaabis tahay.
Iyada oo lagu salaynayo siyaasadaha cimilada iyo tallaabooyinka tamarta nadiifta ah ee ay dowladuhu ilaa hadda qaateen, dunidu waxay ku socotaa inay gaarto kulayl dhan 2.7C marka la gaaro sannadka 2100. Taasi wax yar ayay ka sarreysaa saadaashii 2.6C ee la soo saaray sannadkii hore, waxayna la jaanqaadaysaa saadaashii la sameeyay intii u dhaxaysay 2021 iyo 2024.
Xitaa haddii dowladuhu fuliyaan bartilmaameedyadooda dhimista qiiqa ee sannadaha 2030 iyo 2035, sida uu dhigayo Heshiiska Paris – oo ah heshiis caalami ah oo loogu talagalay in lagu xaddido kulaylka 1.5C lagagana fogaado saameynta ugu khatarta badan ee isbeddelka cimilada – kulaylku weli wuxuu gaari lahaa 2.6C, taas oo aan waxba iska beddelin marka loo eego sannadkii hore.
Xaaladda ugu rajada badan, haddii dalalku fuliyaan dhammaan ballanqaadyada iyo bartilmaameedyada lagu doonayo in lagu gaaro qiiqa saafiga ah ee eber, heerkulka caalamku wuxuu kor u kici lahaa 1.9C marka la gaaro dhammaadka qarnigan.
Waxaa la filayaa in bartilmaameedka Paris ee 1.5C la dhaafo dhowrka sano ee soo socda. Khubaradu waxay sheegayaan in dowladuhu weli u baahan yihiin inay tallaabo qaadaan si loo yareeyo baaxadda iyo muddada xad-dhaafkaas, iyadoo la doonayo in heerkulku uu sannadka 2100 ka hooseeyo 1.5C marka loo eego heerarkii ka horreeyay warshadaynta.
Hoos u dhac weyn oo ku yimid xaalufinta kaymaha Amazon ayaa ka mid ah natiijooyinka wanaagsan ee warbixinta
Bill Hare, oo ah madaxa fulinta hay’adda Climate Analytics oo shuraako la ah CAT, ayaa sheegay in dowladuhu wajahaan doorasho adag oo u dhaxaysa sii wadista taageerada shidaalka fosilka iyo qaadashada beddello sii jabanaya.
“Doorashada adag ee hortaalla dowladuhu waa inay sii wadaan taageerada warshadaha shidaalka fosilka, taas oo aadanaha u horseedi lahayd khasaare dhaqaale oo aan la xakamayn karin, dhimasho sii kordhaysa oo ka dhalata kulaylka iyo cudurrada cimiladu keento, iyo masiibooyin aysan la qabsan karin; ama ay u weecdaan xalalka la heli karo oo ka jaban sidii hore,” ayuu yiri.
“Soo dhowaanshaha ka gudbidda 1.5C ma noqon karo cudurdaar lagu qaato quus – diiraddu waa inay noqotaa dardargelinta tallaabooyinka lagu xaddidayo baaxadda iyo muddada xad-dhaafka.
“Koror kasta oo dheeraad ah oo kulaylka ah oo ka sarreeya 1.5C wuxuu ka dhigan yahay cawaaqib ka sii daran oo ku yimaadda cimilada, dabeecadda iyo nidaamyada aadanaha.”
Seynisyahannadu waxay sheegayaan in ka gudbidda 1.5C ay sii xumayn doonto cimilooyinka daran, oo ay ku jiraan hirarka kulaylka ee dhimashada keena, fatahaadaha, duufaannada iyo abaaraha. Waxay sidoo kale horseedi doontaa kor u kaca heerka badda, waxayna kordhin doontaa khatarta waxyeello masiibo ah oo aan dib loo sixi karin oo gaarta nidaamyada dabiiciga ah sida dhul-badeedka korallada iyo kaymaha roobka.
Falanqayn ay hindisaha Global Carbon Budget soo saartay horraantii toddobaadkan ayaa muujisay hoos u dhac yar oo dhan 0.4% ah oo ku yimid qiiqa kaarboonka ee shidaalka fosilka sannadkan, kaas oo loo aaneynayo ballaarinta degdegga ah ee tamarta qorraxda iyo dabaysha iyo colaadda Iran.
Dr Niklas Hohne, oo ka tirsan NewClimate Institute oo shuraako la ah CAT, ayaa sheegay in qalalaasaha ka dhashay marinka Hormuz uu muujiyay khataraha ku jira ku tiirsanaanta shidaalka fosilka ee jawi juqraafi-siyaasadeed oo aan degganayn.
“Xiritaanka marinka Hormuz oo muujiyay nuglaantayada ku aaddan argagaxyada juqraafi-siyaasadeed, doodda ku saabsan tamarta la cusboonaysiin karo iyo koronto-u-beddelka weligeed kama xoog badnaan,” ayuu yiri.
“Waxay u muuqataa in qiiqa caalamku qarka u saaran yahay inuu gaaro heerkii ugu sarreeyay, ka dibna uu hoos ugu dhaco xawaare aad uga dhakhso badan intii aan hore u malaynaynay.”
Wararkii ugu dambeeyay ee Isbeddelka Cimilada
Laakiin Sarah Heck, oo ah falanqeeye siyaasadeed oo ka tirsan Climate Analytics isla markaana ah qoraaga hoggaaminaya warbixinta, ayaa sheegtay in dowladuhu “si fudud aysan ugu dhaqaaqin xawaare ku filan inay qaataan siyaasadaha naga caawin lahaa inaan ka baxsanno dabinka xad-dhaafka ee soo baxaya”.
“Waxaa ka sii daran, qaar badan ayaa cagta ka qaaday xawaaraha oo gaabiyay tallaabooyinkooda cimilada – ama xaaladaha dalal ay ka mid yihiin Maraykanka, Kanada iyo New Zealand – waxay heer aan caadi ahayn dib uga noqonayaan,” ayay raacisay.
Sidaas darteed, CAT waxay sheegtay in kulaylka muddada dheer la filayo inuu dhaafo heerka 1.5C qiyaastii sannadka 2030.
Si xad-dhaaf kasta oo ka sarreeya 1.5C loo xaddido intii suurtagal ah, dhimista qiiqa waa in laga dedejiyaa qiyaastii 4% sannadkii ilaa 2030, loona kordhiyaa 7% sannad kasta qeybtii hore ee 2030-meeyada, ka dibna hoos-u-dhacyo dhan 9% sannadkii laga sameeyo inta u dhaxaysa 2035 iyo 2050.
Taasi waxay ka badnaan lahayd hoos u dhicii 7% ee qiiqa kaarboonka shidaalka fosilka ee la diiwaangeliyay sannadkii 2020, markaas oo xannibaadihii Covid-19 ay joojiyeen dhaqdhaqaaqii dhaqaale ee dunida.
