Dadaallada diblomaasiyadeed ee Bariga Dhexe ayaa u muuqday kuwo lumiyay dardar, kaddib markii Iiraan iyo dhowr dowladood oo Khaliijka ah ay dib u dhigeen kulan la qorsheeyay, halka weerarro cusub oo ka dhacay agagaarka labada marin ee muhiimka u ah shidaalka ee gobolka ay xoojiyeen cabsida laga qabo amniga sahayda tamarta caalamka.
Qiimaha shidaalka ayaa maanta kor u kacay in ka badan 3% kaddib markii weerarrada Xuutiyiinta ee Sacuudi Carabiya, oo ah dhoofiyaha shidaalka ugu weyn dunida, ay qasbeen in dhammaadka toddobaadka la xiro dhuumaha muhiimka ah ee bari-galbeed oo dhererkoodu yahay 1,200km. Weerarrada Iiraan ee maraakiibta ku sugan Khaliijka ayaa sii kordhiyay welwelka laga qabo hakadyo dheeraad ah.
- Advertisement -
Rajadii laga qabay horumar diblomaasiyadeed oo degdeg ah ayaa yaraatay xalay goor dambe, markii wasiirka arrimaha dibadda Cumaan, Sayyid Badr Albusaidi, uu baraha bulshada ku sheegay in kulan goboleed loo qorsheeyay maanta dib loo dhigay “si loo ilaaliyo is-afgaradka”.
Mas’uuliyiin Iiraani ah ayaa sheegay inay ku biiri doonaan dowladaha Carabta ee Khaliijka wada-hadallada lagu falanqeynayo heshiis lala galo Cumaan oo ku saabsan maareynta marinnada maraakiibta ee marinka Hormuz. Ka hor dagaalka, marinkan biyaha ah ayaa qaadi jiray qiyaastii shan-meelood meel sahayda shidaalka dunida.
Mas’uulkan ayaa sheegay in Iiraan ay la shaqeyn doonto Cumaan si loogu heshiiyo taariikh cusub oo kulanka ah.
Dib u dhacu wuxuu ka dambeeyay go’aanka Sacuudi Carabiya ee ah inay hakiso hawlgallada, ugu yaraan si ku-meel-gaar ah, ee dhuumaha bixiya waddada ugu weyn ee shidaalka Bariga Dhexe lagu raro iyadoo aan la isticmaalin marinka Hormuz.
Khataraha maraakiibta u gudbaysa marinka ayaa weli sarreeyay. Hay’adda amniga badaha ee Britain, UKMTO, ayaa sheegtay in markab lagu dhuftay madfac isagoo maraya marinka biyaha, taas oo dhalisay dab kuna qasabtay shaqaalihii markabka inay ka baxaan.
Iiraan waxay sheegtay in hal qof la dilay, afar ka mid ah shaqaalihii markabkana ay dhaawacmeen, kaddib markii markab ganacsi oo Iiraani ah lagu weeraray meel ka baxsan xeebaha dalka.
Xog hordhac ah oo raadraaca maraakiibta ah oo maanta la sii daayay ayaa muujisay in isu-socodka maraakiibta xamuulka badeecadaha ee marinka Hormuz uu dhammaadkii toddobaadka hoos ugu dhacay tiro hal-godle ah maalintii, taas oo aad uga hooseysa celceliskii 10-ka maalmood ee 14 ahaa.
Tiradani kuma jiraan maraakiib laga yaabo inay gudbeen iyadoo qalabkooda gudbiya ee Nidaamka Aqoonsiga Tooska ah la damiyay si aan loo ogaan.
Burburka soo gaaray saldhigga bamgareynta dhuumaha Bari-Galbeed ee Sacuudi Carabiya
Diesel-ka Maraykanka oo gaaray rikoor kale
Qiimaha shidaalka ayaa toddobaadkii hore kor uga kacay $100 (€86.54) foostadii, markii ugu horreysay tan iyo Luulyo. Dalka Maraykanka, qiimaha tafaariiqda ee diesel-ka, oo siyaasad ahaan xasaasi ah, ayaa shalay gaaray rikoor kale, isagoo ka sarre maray $6.20 (€5.37) halkii gallon.
Ganacsatada iyo iibsadayaasha shidaalka Sacuudiga ayaa sheegay in Riyaad ay dekeddeeda Yanbu ee Badda Cas ku kaydsan tahay shidaal ceyriin ku filan in dhoofintu socoto shan illaa toddoba maalmood oo keliya, haddii dhuumihii la weeraray Jimcihii ay weli shaqada ka maqan yihiin.
Intaas wixii ka dambeeya, ilaa 4% sahayda shidaalka caalamka ayaa khatar geli karta, marka lagu daro malaayiinta foosto ee horeba u hakaday sababo la xiriira hoos u dhaca xooggan ee isu-socodka maraakiibta ee marinka Hormuz.
Sacuudi Carabiya ma shaacin baaxadda buuxda ee waxyeellada gaartay dhuumaha, mana tilmaamin goorta dayactirka la dhammaystiri karo.
Ilaha xogtu waxay bixiyeen qiyaaso aad u kala duwan, oo u dhexeeya dhowr maalmood ilaa toddobaadyo. Sawirrada dayax-gacmeedka ayaa muujiyay tiirar qiiq ah oo aad u dhaadheer oo ka kacaya meelo ku teedsan dhuumaha.
Kordhinta colaadeed ee ugu dambeysay, ee lala xiriiriyay dagaalkii Maraykanka iyo Israa’iil ay bilaabeen lix bilood ka hor, waxay daba socotaa Agoosto deggan oo ay qulqulka shidaalka Bariga Dhexe bilaabeen inuu soo kabto.
Wareysi uu siiyay warbaahinta pan-Carabta ee fadhigeedu yahay London, Al-Arabi Al-Jadeed, Wasiirka Arrimaha Dibadda Iiraan Abbas Araqchi ayaa sheegay in Tehran aysan dib u furi doonin marinka ilaa Maraykanku ka fuliyo dalabaadkeeda, iyada oo aan loo eegin heshiis kasta oo lala gaaro Cumaan.
Maraykanku ilaa hadda wuxuu ku guuldarreystay inuu gaaro yoolalkii Madaxweyne Donald Trump uu ku dhawaaqay markii uu bilaabay “Operation Epic Fury” bishii Febraayo: in la soo afjaro barnaamijka nukliyeerka Iiraan, in laga hortago inay weerarto dalalka deriska ah, iyo in la abuuro xaalado u saamaxaya shacabkeeda inay xilka ka qaadaan madaxdooda.
Intii uu booqashada dhammaadka toddobaadka ku joogay Ireland, oo ay ku jirtay ka qaybgalka tartanka golf-ka Irish Open, Trump wuxuu ku celiyay filashadiisa ah in dagaalka Iiraan uu dhammaan doono sannadkan, lagana yaabo wax yar kaddib doorashooyinka dhexe ee Maraykanka bisha Nofeembar. Qiimaha shidaalka baabuurta, ayuu sheegay, markaas wuxuu “u dhici doonaa sida dhagax”.
Weerarrada Xuutiyiinta oo sii socda
Sacuudi Carabiya, warbaahinta dowladdu maamusho ayaa sii daysay muuqaallo muujinaya waxyeello soo gaartay guryo iyo masaajid kaddib weerarkii xuduudda ka tallaabay ee ugu dambeeyay ee la sheegay inay geysteen fallaagada Xuutiyiinta Yemen ee Iiraan taageerto, kaas oo ka dhacay gobolka koonfureed ee Jazan.
Xuutiyiintu si gaar ah ayay u sheegteen inay weerareen saldhig ciidan oo Sacuudi ah oo ku yaalla gobol daris ah, kaddib markii ay qabsadeen Jasiiradda Perim ee Bab El-Mandeb, marinka loo yaqaan “Albaabka Ilmada” ee laga galo Badda Cas.
Horumarkooda ku teedsan xeebta Badda Cas wuxuu qayb ka yahay mowjaddii dagaal ee Yemen ugu xoogga badnayd sannado badan.
Duullaanka Xuutiyiinta iyo weerarradooda dhulka Sacuudiga waxay Washington hor dhigayaan laba daran mid dooro cusub: Maraykanku wuxuu doonayaa inuu taageero xulafadiisa Sacuudiga isla markaana ilaaliyo maraakiibta ganacsiga, balse wuxuu ka cago-jiidayaa inuu ku dhex milmo dagaal kale.
Weerarradu waxay sidoo kale dowladaha Khaliijka geliyeen xaalad adag, iyagoo ku khasbaya inay miisaamaan khasaaraha dhaqaale ee sii kordhaya iyo suurtagalnimada inay Iiraan la macaamilaan.
Maraykanku wuxuu duqeeyay Xuutiyiinta muddo laba bilood ah sannadkii 2025, balse Trump ayaa soo afjaray ololaha kaddib markii uu ku dhawaaqay in kooxdu ka laabatay hanjabaaddeedii ahayd inay weerarto maraakiibta Badda Cas.
Saddex ilo xogeed ayaa sheegay in hoggaamiyaha dhabta ah ee Sacuudi Carabiya, Dhaxal-sugaha Amiir Mohammed bin Salman, uu Trump wacay toddobaadkii hore si uu u codsado gargaar milatari oo ka dhan ah Xuutiyiinta, balse waqtigan loo soo bandhigay taageero sirdoon.
Trump ayaa Sabtidii xaqiijiyay inuu la hadlay dhaxal-sugaha. Waxa uu sidoo kale sheegay in Xuutiyiintu la xiriireen maamulka Maraykanka, kuna codsadeen Washington inay ka fogaato dagaalka Yemen.
