Iyadoo ciidamada Maraykanka lagu wado inay ka baxaan saldhigyadooda haray ee Ciraaq oo deris la ah, Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah ee Iran (IRGC) ayaa ugu baaqay Maraykanka inay codkooda ku saaraan ka saarista xulafada Kongareeska ee Madaxweyne Donald Trump — bixitaan ay Tehran u dabaaldegayso inuu yahay guul istaraatiiji ah.
Isla waqtigaas, Qatar ayaa sii wadday diblomaasiyadda safarrada isdaba-joogga ah ee lagu doonayo in lagu soo afjaro dagaalka toddobada bilood socday ee u dhexeeya Iran iyo Maraykanka, halka Mr Trump uu mar kale saadaaliyay in Tehran ay dhowaan is dhiibi doonto.
- Advertisement -
Warqad ka kooban 26 bog oo la daabacay shalay, IRGC waxay Maraykanka ugu baaqday inay awooddooda siyaasadeed u adeegsadaan ka saarista hoggaamiyeyaasha hadda xilalka haya, ayna diidaan taageerada Washington ee Israel iyo faragelinteeda milatari ee dibadda.
Racfaankaasi uma badna inuu gaaro cod-bixiyeyaal badan oo Maraykan ah, maadaama uu ka soo muuqday warbaahinta Iran. Hase yeeshee, wuxuu muujinayaa arrimo ay falanqeeyayaasha siyaasadda Maraykanku sheegeen inay dhaawici karaan Mr Trump iyo Xisbiga Jamhuuriga ka hor doorashooyinka Kongareeska ee 3-da Nofembar, markaasi oo Dimuqraadiyiinta mucaaradka ahi ay dib ula wareegi karaan maamulka mid ama labada gole, isla markaana carqaladeyn karaan ajandaha sharci-dejinta ee madaxweynaha.
Dad reer Iran ah ayaa ag maraya darbi lagu qurxiyey sawirka hoggaamiyaha sare ee Iran Ayatollah Ali Khamenei oo la dilay
Mr Trump wuxuu ololihiisii 2024 ku galay ballanqaadyo ah inuu ka fogaado dagaallo cusub, soo afjaro colaadaha jira, isla markaana hoos u dhigo sicir-bararka. Hase yeeshee, dagaalka Iran ee uu Mr Trump bilaabay isagoo ay la socoto Israel ayaa sare u qaaday qiimaha shidaalka caalamka, wuxuuna ballaariyey xasillooni darrada ka jirta Bariga Dhexe.
Kaliya 17% dadka la wareystay ayaa oggolaaday habka Mr Trump u maareeyay kharashka nolosha, sida lagu sheegay sahan Reuters/Ipsos ah oo la daabacay 21-kii Sebtembar. Arrintan ayaa ah qodobka ugu weyn ee Maraykanku sheegayaan inuu qaabeyn doono codkooda bisha Nofembar. Kaliya 34% ayaa oggolaaday duqeymaha Iran.
Mr Trump, oo 2016-kii ka baxay mowqifkii caadiga ahaa ee Jamhuuriga markii uu ku tilmaamay duullaankii Maraykanka ee Ciraaq qalad weyn, ayaa maanta oggolaaday bixitaankii ugu dambeeyay ee Ciraaq, iyadoo la raacayo heshiis uu 2024-kii gaaray madaxweynihii hore Joe Biden.
Bixitaanku wuxuu imanayaa 23 sano kadib markii ciidamada uu Maraykanku hoggaaminayo ay afgambiyeen Saddam Hussein, taas oo kicisay qalalaase ugu dambayn gacan ka geystay soo bixitaankii Dawladda Islaamiga ah.
Dhexdhexaadinta Qatar
Dagaalka Maraykanka ee Iran ayaa dhowr ka mid ah xulafada gobolka ee Tehran ku jiiday colaadda, oo ay ku jiraan Xuutiyiinta Yemen, Xisbullah ee Lubnaan iyo maleeshiyaad ka jira Ciraaq. Riyaad ayaa ciidamadaas ku eedaysay weerarkii 10-kii Sebtembar ee qasbay in la joojiyo shaqadii Khadka Dhuumaha Bari-Galbeed ee Sacuudi Carabiya.
Iran waxay sheegtay in yoolkeeda ugu dambeeya uu yahay inay ciidamada Maraykanka ka saarto Bariga Dhexe oo dhan. Waxay bixitaanka Maraykanka ee Ciraaq ku tilmaantay guul u soo hoyatay “dhidibka iska caabbinta” ee gobolkeeda, oo ah shabakad kooxo hubaysan oo xulafo la ah kana hesha taageero.
Inkastoo ay jireen dhowr wareeg oo wadaxaajood ah iyo xabbad-joojinno badan, Washington iyo Tehran weli ma helin hab ay dagaalka ku soo afjaraan.
Wadahadalladu waxay u muuqdeen kuwo xawaare yeeshay intii lagu jiray shirkii Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ee toddobaadkii hore ka dhacay New York, balse wax heshiis ah kama soo bixin dib u furista marinka istaraatiijiga ah ee Hormuz. Ka hor inta aanu dagaalku billaaban Febraayo, marin-biyoodkan wuxuu qaadi jiray 20% sahayda shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah ee caalamka.
Qatar ayaa mar kale isu soo bandhigtay dhexdhexaadiye suuragal ah kadib markii ay door taageero ah ku lahayd is-afgaradkii Juun ee keenay xabbad-joojin muddo gaaban jirtay. Saraakiil Maraykan iyo Iiraani ah ayaa Isniintii si gooni gooni ah wadahadal ula yeeshay dhexdhexaadiyeyaasha Qatar, inkastoo aysan caddayn in shalay ay dhaceen is-weydaarsiyo kale.
“Waxaan is-weydaarsanaynaa farriimo u dhexeeya dhinacyada, waxaanan ka shaqaynaynaa dejinta saldhig wadajir ah si aan u gaarno heshiis naga badbaadinaya dhammaanteen raadadka colaadda,” ayuu wariyeyaasha u sheegay afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Qatar, Majed al-Ansari.
Mr Trump, dhankiisa, wuxuu ku celiyey inaan Iran loo oggolaan karin inay hesho hub nukliyeer ah, wuxuuna ku adkaystay in dagaalku dhowaan dhammaan doono.
Mr Trump wuxuu si joogto ah u sheegay in Iran aysan heli karin hub nukliyeer ah
Colaaddu waxay wiiqday ciidamada milatariga caadiga ah ee Iran waxayna dhaawac dheeraad ah gaarsiisay dhaqaalaheeda la tacaalaya dhibaatooyinka. Tehran waxay kaga jawaabtay weerarro gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ah oo ay ku qaadday xulafada Maraykanka ee Khaliijka, iyadoo xaddidday maraakiibta shidaalka ee sii mara Marinka istaraatiijiga ah ee Hormuz, taas oo gacan ka geysatay sare u kaca qiimaha tamarta adduunka.
“Ma garanayo inay weli is dhiibayaan iyo in kale, balse way is dhiibi doonaan,” ayuu Mr Trump shalay u sheegay wariyeyaasha.
“Aad bay xaalad xun ugu jiraan,” ayuu ku daray.
Golihii Guud ee Qaramada Midoobay ee toddobaadkii hore, Iran waxay soo bandhigtay hindise nabadeed oo billaabi lahaa tirinta toddoba maalmood ah si dib loogu furo marinka, loona hakiyo colaadaha.
Mr Trump ayaa Sabtidii diiday hindisaha. Wasiirka Arrimaha Dibadda Iran Abbas Araqchi ayaa Axaddii sheegay, hase yeeshee, in Washington aysan si rasmi ah ugu gudbin diidmadeeda dhexdhexaadiyeyaasha.
Mr Trump wuxuu hoos u dhigista awoodaha nukliyeerka Iran ku daray mid ka mid ah yoolalkiisa dagaalka, iyadoo ay weheliso soo afjaridda awoodda Tehran ee weeraridda dalalka deriska ah iyo abuurista xaalado u suurtagelin kara Iiraaniyiinta inay afgambiyaan hoggaamiyeyaashooda.
Iran ma laha hub nukliyeer ah waxayna beenisay inay raadineyso. Maraykanku waa dal leh hub nukliyeer ah. Tehran waxay ku adkaysanaysaa in, maadaama ay xubin ka tahay Heshiiska Ka-hortagga Faafitaanka Hubka Nukliyeerka, ay xaq u leedahay inay horumariso tignoolajiyada nukliyeerka ujeeddooyin nabadeed.