Soomaaliya: Al-Shabaab iyo Xuutiyiinta oo ballaarinaya iskaashiga milatari, WSJ ayaa warisay
MUQDISHO, Soomaaliya — Isbahaysi sii kordhaya oo casri ah oo u dhexeeya Al-Shabaab ee Soomaaliya iyo dhaqdhaqaaqa Xuutiyiinta ee Yemen ayaa la sheegay inuu dardargelinayo wareejinta hubka, tababarka mintidiinta iyo iskaashiga tiknoolajiyada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, sida lagu sheegay warbixin baaritaan ah oo ay daabacday The Wall Street Journal.
- Advertisement -
Bartamaha xiriirkan waxaa ku jiray Jibriil Yahya Cali, oo ah muwaadin Soomaaliyeed oo si wanaagsan loogu yaqaanay “Gacaamey.” Ninkan oo muddo dheer dhex-dhexaadiye ahaa ayaa lagu eedeeyay inuu Xuutiyiinta ka helay hub heer ciidan ah isla markaana uu diyaariyay in loo gudbiyo Al-Shabaab.
Jibriil, oo 38 jir ahaa, waxaa 12-kii Febraayo lagu dilay duqeyn gantaal oo ka dhacday meel u dhow Al-Ghaydah ee bariga Yemen, xilli uu xeebta marayay isaga iyo xaaskiisa cusub.
Laba ilo-wareed oo Mareykan ah oo uu soo xigtay WSJ ayaa sheegay in Mareykanku fuliyay duqeyntaas. Taliska Dhexe ee Mareykanka (U.S. Central Command), si kastaba ha ahaatee, wuxuu sheegay in dhacdadu aysan ahayn hawlgal milatari, halka CIA-du aysan xaqiijin ama beenin ku lug lahaansho.
Jibriil wuxuu Yemen ku bartay caafimaadka xoolaha, wuxuuna Muqdisho ka maamulayay hay’ad samafal, ganacsi sarif lacagaha qalaad ah iyo shirkad dhoofin iyo soo dejin.
Warbixintu waxay sheegtay in Xuutiyiintu siiyeen guri qalabeysan oo ku yaalla Sanca, iyo sidoo kale baasaboorka Yemen oo lagu bixiyay magac aan ahayn kiisii dhabta ahaa. Waxa uu sidoo kale ka qaybgalay munaasabado rasmi ah oo ay martigelisay dhaqdhaqaaqaasi.
Hay’adda La-dagaallanka Argagixisada ee Yemen ayaa Jibriil ku tilmaantay qiimeyn gudaha ah inuu yahay shaqsi udub-dhexaad u ah sii qotomidda xiriirka Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab, gaar ahaan dhaqdhaqaaqa hubka, qalabka milatari iyo aqoonta farsamo.
Inkasta oo Al-Shabaab iyo Xuutiyiintu ay ka soo farcameen dhaqan-diimeedyo taariikh ahaan iska soo horjeeday, haddana saraakiil Soomaali, Mareykan iyo Yemeni ah ayaa WSJ u sheegay in colaadda ay wadaagaan ee ka dhanka ah Mareykanka iyo Israa’iil ay ka caawisay in labada kooxood isu soo dhowaadaan.
Heshiiskan wuxuu dan gaar ah ugu adeegayaa labada dhinac. Al-Shabaab waxay haysataa ilo dhaqaale oo waaweyn balse waxay doonaysaa hub ka casrisan iyo tababar takhasus leh. Xuutiyiintuna waxay haystaan gantaallo, diyaarado aan duuliye lahayn iyo awoodo farsamo, iyagoo sidoo kale raadinaya dhaqaale iyo baaxad hawlgal oo ka ballaaran xeebaha koonfureed ee Gacanka Cadmeed.
Sannadkii 2024, Al-Shabaab ayaa la sheegay inay Sheekh Axmed Elmi Samatar u dirtay Yemen isagoo sida liis qalab ah oo ay codsadeen, kaas oo ay ku jireen gantaallada lidka diyaaradaha ee garabka laga rido, gantaallada Katyusha, qoryaha shiishka, diyaaradaha weerarka ee aan duuliyaha lahayn, gantaallada lidka taangiyada iyo qalabka aragga habeenkii.
Maamulka Yemen ayaa Samatar xiray bishii Janaayo 2025. Kaddib waxaa lagu sii daayay maxaabiis is dhaafsi ay ku lug lahaayeen Xuutiyiintu, wuxuuna dib ugu laabtay Soomaaliya, taasoo Jibriil uga tagtay inuu matalo danaha Al-Shabaab ee Yemen.
Al-Shabaab ayaa magacawday qof beddela Jibriil geeridiisa kaddib, taas oo muujinaysa in xiriirka u dhexeeya labada urur uu weli socdo, sida uu sheegay Matt Bryden, oo ah khabiir hore oo Qaramada Midoobay u qaabilsanaa dabagalka qulqulka hubka ee Soomaaliya.
Hubkan ayaa la sheegay in lagu qariyo shirkado magac-u-yaal ah laguna sii mariyo dekedaha Yemen. Doomo dheereeya iyo doomaha kalluumeysiga ayaa markaas xamuulka ka gudbiya Gacanka Cadmeed, iyadoo lagu dejiyo meelo ka mid ah xeebaha waqooyiga Soomaaliya ee si yar loola socdo ka hor inta aan dhulka lagu geeyn cutubyada Al-Shabaab ee koonfurta.
Bishii Abriil 2025, ciidamada Mareykanka ayaa burburiyay laba doon oo aan calan wadan oo ka soo ambabaxay Yemen kuna sii jeeday biyaha Soomaaliya. Taliska Ciidamada Mareykanka ee Afrika (U.S. Africa Command) ayaa sheegay in doomuhu sideen hub casri ah oo caadi ah.
Lama oga hubka ay Al-Shabaab codsatay midka dhabta ah ee soo gaaray Soomaaliya. Saraakiisha Soomaaliya iyo Mareykanka ayaa si gaar ah uga walaacsan in kooxdu hesho diyaarado weerar oo aan duuliye lahayn ama gantaallo awood u leh inay bartilmaameedsadaan saldhigyada milatari.
WSJ ayaa intaa ku dartay in ugu yaraan 100 dagaalyahan oo Al-Shabaab ah ay u safreen Yemen si loogu tababaro samaynta bambooyinka, xeeladaha lidka diyaaradaha iyo isku keenista diyaaradaha aan duuliyaha lahayn.
Hal guuto ayaa la sheegay inay sannadkan saddex bilood ku qaadatay gobolka Sa’dah ee Yemen. Tababarayaal ka tirsan Xuutiyiinta ayaa sidoo kale u safray Soomaaliya si ay u tababaraan mintidiinta Al-Shabaab.
Bishii Juun, wafdi afar xubnood ka kooban oo Xuutiyiin ah ayaa doon kaga soo baxay Yemen, kadibna u sii gudbay Jilib, oo ah saldhigga ugu weyn ee Al-Shabaab ee koonfurta Soomaaliya. Wafdigan ayaa la sheegay inay ka wada hadleen dadaallo wadajir ah oo looga hortagayo dhaqdhaqaaqyada Israa’iil ee Berbera, isla markaana ay ballanqaadeen inay kooxda siinayaan hub iyo tababar ka sii casrisan.
Xuutiyiintu waxay ka walaacsan yihiin in Israa’iil ay Berbera u adeegsato saldhig ay kaga daba-gasho ama kaga weerarto Yemen. Hoggaamiyaha Xuutiyiinta Abdul Malik al-Houthi ayaa dhowaan ka digay in joogitaan kasta oo Israa’iil ka sameysato Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya la beegsan doono.
Qiimeyn sirdoon oo Mareykan ah ayaa qiyaasaysa in Al-Shabaab ay sanad kasta hesho ugu yaraan $100 milyan oo doolar, kuwaas oo uga yimaada baad, canshuur khasab ah iyo isbaarooyinka waddooyinka. Dakhligaas ayaa kooxda siinaya awood ay ku bixiso hubka iyo tababarka ay Xuutiyiintu keenaan.
Xuutiyiinta, dhinacooda, waxay raadinayaan meel ay kaga sugan yihiin Soomaaliya oo ay kala socon karaan maraakiibta ganacsiga ee maraya Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka Bab al-Mandab.
Jeneraal Dagvin Anderson, taliyaha ciidamada Mareykanka ee Afrika, ayaa WSJ u sheegay in iskaashigani uu khatar ka dhigan yahay meel ka baxsan Soomaaliya iyo Yemen, isla markaana uu saameyn ku yeelan karo mid ka mid ah marinada ganacsi iyo tamar ee ugu muhiimsan dunida.
Xuutiyiintu kama aysan jawaabin su’aalaha wargeysku ka weydiiyay xiriirkooda Al-Shabaab. Hubka gaarka ah ee loo gudbiyay kooxda Soomaaliyeed, iyo sidoo kale baaxadda dhammaystiran ee hawlgallada kasta oo la qorsheeyay, si madaxbannaan looma xaqiijin.
AXADLETM
