Kampala (AX) — Dowladda Uganda ayaa guda-gashay bixitaanka ciidamadeeda ku sugan Soomaaliya kaddib ku dhowaad labaatan sano oo ay howlgallo ciidan ka wadeen dalka, sida uu Khamiis ku dhawaaqay taliyaha ciidamada dalkaas, arrintaas oo calaamad u ah bilowga wareejinta mas’uuliyadda amniga ee ciidamada Soomaaliya xilli howlgalka Midowga Afrika ay soo food-saareen culaysyo dhaqaale iyo kuwa siyaasadeed oo isa soo taraya.
“Sida aan ballanqaadnay, waxaan bilownay inaan ciidamada UPDF kala baxno Soomaaliya. Labaatan sano oo dhiig badan ku daatay naf-hurnimona la muujiyay kaddib, waxaan ammaanka ku wareejinaynaa walaalahayaga Soomaaliyeed,” ayuu Janaraal Muhoozi Kainerugaba oo ah taliyaha ciidamada difaaca Uganda ku shaaciyay bartiisa X.
- Advertisement -
Saraakiisha Uganda ayaan weli si rasmi ah u shaacin tirada ciidamada baxaya, saldhigyada ugu horreeya ee lagu wareejin doono dowladda, iyo xilliga qorshuhu yahay in bixitaanka lagu soo gabagabeeyo.
Uganda ayaa weli ah dalka ugu weyn ee ciidamada ugu badan ku taageera howlgalka cusub ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM). Midowga Afrika ayaa howlgalkan u ansixiyay 4,500 oo askari oo reer Uganda ah, kaas oo bilowgii sanadkan 2025 beddelay howlgalkii hore ee Midowga Afrika ee ATMIS.
Waajibaadka AUSSOM waxaa ka mid ah inuu ciidamada Soomaaliya ka taageero la-dagaallanka al-Shabab, ilaalinta rayidka iyo kaabayaasha dhaqaalaha, iyo in tallaabo-tallaabo mas’uuliyadda amniga loogu wareejiyo hay’adaha ammaanka Soomaaliya. Qorshaha kala-guurka ee howlgalka ayaa dhigaya in dhimista ciidamada loo maro wejiyo kala duwan ilaa laga gaarayo bixitaanka kama dambaysta ah bisha December 2029, iyadoo la eegayo xaaladda amniga ee xilligaas jirta.
Ciidankii ugu horreeyay ee Uganda ka socda ayaa Soomaaliya soo caga-dhigtay bishii March 2007, iyagoo horboodayay howlgalkii Midowga Afrika ee AMISOM, waxayna noqdeen mid ka mid ah ciidamada shisheeye ee muddada ugu dheer qaybta ka ahaa howlgallada amniga ee dalka.
Ciidamada Uganda ayaa wixii xilligaas ka dambeeyay ku jiray qaar ka mid ah dagaalladii ugu darnaa ee lagula galay al-Shabab, iyagoo howlgallo ballaaran ka fuliyay Muqdisho iyo qaybo baaxad leh oo ka tirsan gobolka Shabeellaha Hoose.
Joogitaankooda ayaa sidoo kale ku yimid khasaare naf iyo maalba leh. Ciidamada Uganda ayaa dhimasho iyo dhaawac joogto ah kala kulmay weerarrada al-Shabab, oo ay ku jireen weerarro waawayn oo dhowr jeer lagu beegsaday saldhigyada Midowga Afrika intii uu howlgalku socday.
Ku dhawaaqistan ayaa ku soo aadday xilli howlgalka AUSSOM uu la daalaa-dhacayo dhaqaale yari baaxad leh. Golaha Nabadda iyo Ammaanka ee Midowga Afrika ayaa dhowr jeer oo hore ka digay in taageerada maaliyadeed ee aan ku filnayn oo aan la hubin ay halis gelinayso howlgallada ciidanka, iyagoo ku baaqay in degdeg loo helo garab-istaag caalami ah oo dheeraad ah.
Midowga Afrika ayaa sidoo kale adkeeyay in go’aannada ku saabsan mustaqbalka AUSSOM iyo dhimista ciidamada ay noqdaan kuwo lagu saleeyo xaaladda dhabta ah ee goobaha howlgalka, lana wadaago dowladda Soomaaliya si looga fogaado daloollo ammaan oo soo baxa.
Uganda ayaa weli ahayd qayb laf-dhabar u ah qorshaha amniga dalka. Horraantii sanadkan, Midowga Afrika ayaa Kampala ku ammaanay inay ciidamo dheeraad ah u soo dirtay Soomaaliya iyadoo loo marayo heshiis laba geesood ah, taasoo jawaab kumeelgaar ah u ahayd xaaladaha ammaan ee sii xumaanayay.
Kooxda al-Shabab ee xiriirka la leh al-Qaeda ayaa weli gacanta ku haysa ama howlgallo ka fulisa deegaanno miyi ah oo ku yaalla koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, in kasta oo ay jireen cadaadisyo millatari oo ku dhowaad labaatan sano ay ku hayeen ciidamada Soomaaliya iyo bah-wadaagtooda caalamiga ah.
Sidaas darteed, warka ka soo yeeray Kainerugaba ayaa muujinaya isbeddel weyn oo ku yimid kaalintii dheerayd ee Uganda ku lahayd Soomaaliya, inkastoo aan weli la kala caddayn in tallaabadani tahay bilowga bixitaan buuxa oo dalkeeda khuseeya iyo in ay tahay dhimis qorshaysan oo lala wadaagay AUSSOM iyo madaxda Soomaaliya.
