Iska horimaad dhimasho badan dhaliyay oo ka dhacay xadka Masar iyo Suudaan ayaa bannaanka soo dhigay xaddidaadaha madax-bannaanida Suudaan iyo qiimaha siyaasadeed ee ku-tiirsanaanta Qaahira. Ka dib markii diyaaradaha dagaalka Masar ay duqeeyeen macdan-qodayaal Suudaani ah oo ku sugnaa Jabal al-Uqaydat, wararka sheegaya dhimashada tobannaan qof ayaa dhaliyay baaqyo ku aaddan in lala xisaabtamo. Hase yeeshee, jawaabta Port Sudan ayaa ahayd mid taxaddar leh, iyadoo bayaannada rasmiga ahi diiradda saareen tacsi iyo guddi baaritaan, halkii ay magacaabi lahaayeen dhinaca lagu eedaynayo dilka muwaadiniinta Suudaan.
Weerarada ka Dhaca Xuduudaha Suudaan: Maxay Al-Burhan uga Fogaaanayaa Iska Horimaad uu Qaahira la Galo?
- Advertisement -
Diyaaradaha Masar ayaa laba jeer muddo afar bilood ah duqeeyay macdan-qodayaal Suudaani ah oo ku sugnaa gudaha Suudaan, balse Abdel Fattah al-Burhan ma uusan soo bandhigin mowqif dadweyne oo la jaanqaadaya baaxadda khasaaraha nafaha ee la soo sheegay. Qaahira waxay difaacday howlgalladeeda milatari, halka Port Sudan ay jawaabteeda ku koobtay guddi xaqiiqo-raadin ah, muujinta tacsida iyo tixraacyo ku saabsan xiriir u dhexeeya hoggaamiyeyaasha labada dhinac—iyadoo aan magacaabin dhinaca lagu eedaynayo fulinta weerarrada.
Tani waxay muujinaysaa sawir aad u cad: hal dowlad ayaa adeegsanaysa awood milatari oo ka dhan ah xadka Suudaan, halka taliyaha ciidanka Suudaan uu u muuqdo mid aan doonayn inuu magacaabo eedaysanaha, isagoo sida muuqata ka cabsi qaba inuu ka fogaado xulafo taageeradooda siyaasadeed iyo milatari ay laf-dhabar u noqotay xilkiisa. Subaxnimadii 10 Oktoobar 2026, shan duqeyn oo is xigxigay ayaa ku dhacay goobta macdanta ee Jabal al-Uqaydat, oo ku taalla deegaanka Shamal al-Wadi ee gudaha Suudaan, taasoo ka dhigtay meel uu qof ka badbaaday uu Agence France-Presse ku tilmaamay goob dil.
Kumanaan qof ayaa u safray gobolka dagaalladu daaliyeen iyagoo raadinaya dahab. Qaar ayaa lagu aasay burburka hoostiisa; qaar kalena waxay u baxsadeen buuraha iyagoo aan haysan biyo ama sahay aasaasi ah.
Goobta duqeyntu ka dhacday ayaa sidoo kale udub-dhexaad u noqotay muranka madax-bannaanida. Warbixin ay 12 Oktoobar 2026 daabacday The New York Times ayaa sheegtay in macdantu ku taallay Gobolka Badda Cas ee Suudaan, qiyaastii 25 mayl—oo u dhiganta ku dhowaad 40 kiiloomitir—gudaha dhulka Suudaan, kana dhow xadka Masar. Al-Hurra, oo ka warbixisay weerarkii Juun, ayaa soo xigatay qiyaas sheegaysa in Jabal al-Uqaydat uu ku yaallay qiyaastii 20 kiiloomitir gudaha Suudaan. Tirada 40-ka kiiloomitir ee halkan lagu xusay waxay ka tarjumaysaa qiimeynta wargeyska Maraykanka ee goobta weerarkii Oktoobar, iyadoo su’aalaha ku saabsan xukunka dhuleed iyo ilaalinta rayidka lagu sii hayo bartamaha muranka.
Dadkii ka badbaaday ayaa Agence France-Presse u sheegay in kumanaan macdan-qodayaal ahi goobta joogeen. “Qareennada Gurmadka” ayaa bixiyay tirada hordhaca ah ee dhimashada oo ah 72 qof, halka markhaatiyaal BBC la hadlay ay sheegeen in in ka badan 60 qof dhinteen, ku dhowaad 150 kalena ay dhaawacmeen. Sudan Tribune ayaa soo xigatay dad ka badbaaday oo sheegay in ugu yaraan 200 qof la dilay, isla markaana in ka badan 15,000 shaqaale ahi ay qaxeen. Shabakadda Dhakhaatiirta Suudaan ayaa diiwaangelisay tirada hordhaca ah ee dhimashada oo ah 13 qof iyo 28 dhaawac ah, iyadoo ka digtay in tiradu kor u kici karto.
Qaahira Waxay Qiil u Samaynaysaa Duqeynta, halka Burhan uu Ka Fogaanaayo Magacaabista Eedaysanaha
Ururka “Qareennada Gurmadka” ayaa ku eedeeyay ciidamada cirka Masar inay weerareen macdan-qodayaal rayid ah, wuxuuna howlgalka ku tilmaamay xadgudub ka dhan ah sharciga caalamiga ah. Saraakiil amni oo Masri ah oo Reuters wax ka weydiisay ma aysan beenin in duqeyntu dhacday. Taa beddelkeeda, waxay ku difaaceen inay ahayd dadaal lagu soo afjarayo waxa ay ugu yeereen fowdada ka jirta xadka, lagagana hortagayo in kooxo Masri iyo Suudaani ahi la wareegaan goobaha macdanta.
Laba maalmood kaddib, afhayeen milatari oo Masri ah ayaa sheegay in “wejiga saddexaad” ee ololuhu uu sii socon doono. Wuxuu sheegay in waraaqo digniin ah lagu daadiyay dadka lagu tilmaamay xubno dambiileyaal ah. Hase yeeshee, bayaanka ayaa howlgallada ku sheegay inay ka dhaceen gudaha Masar, wuxuuna ka gaabsaday inuu si cad u qiro weerar Masri ah oo gudaha Suudaan ka dhacay ama inuu xaqiijiyo in macdan-qodayaal la dilay.
Sidaas darteed, Qaahira waxay soo bandhigtay sabab amni oo ay ugu adeegsanayso tallaabo milatari meel u dhow goob macdan oo Suudaan ku taalla, halka dowladda Burhan aysan si toos ah u cambaareyn dhinaca ay kooxaha xuquuqda aadanuhu ku eedeeyeen dilka rayidka Suudaan. Natiijadu waxay noqotay rogaal-celis muuqda oo mudnaanta ah: dowladdii laga filayay inay difaacdo xuquuqda dhibbanayaasha ayaa u muuqata inay ka walaacsan tahay ilaalinta xiriirka ay la leedahay Qaahira marka loo eego inay si furan u magacawdo cidda mas’uulka ka ah dhimashadooda.
Laga Bilaabo Juun ilaa Oktoobar: Dhibbanayaashu Way Isbeddeleen, Aamusnaantuna Way Sii Jirtaa
Duqeyntii Oktoobar waxay daba socotay weerar hore oo dhacay 16 Juun 2026. Agence France-Presse ayaa sheegtay in 23 qof ay dhinteen, halka warbaahinta Suudaan ay tirada ku qiyaastay ku dhowaad 100 qof. Markhaatiyadu waxay tilmaameen in howlgalladu gaareen Jabal al-Uqaydat, Buurta Cas iyo agagaarka Suuq al-Ansari. Weerarrada ayaa la sheegay inay ku lug lahaayeen diyaarado dagaal iyo diyaarado aan duuliye lahayn, kaddibna uu xigay howlgal dhulka ah. “U doodista Dhibbanayaasha Daarfuur” ayaa soo xigatay markhaatiyaal sheegay in ciidan Masri ah oo wata ku dhowaad 60 gaari oo hubaysan uu hareereeyay macdan-qodayaasha, isla markaana uu xiray dad rayid ah, qaarna la garaacay.
Weerarradii Juun kaddib, Radio Dabanga ayaa sheegtay in ku dhowaad 2,000 macdan-qodeyaal ah oo la tarxiilay ay ka soo gudbeen marinka Argeen, iyadoo soo xiganaysa dhaqdhaqaaqe maxalli ah. Agaasimaha marinka ayaa sheegay in tiradu ka badnayd 3,000 maalmihii ka horreeyay. Ciidanka Masar ayaa sheegay inay xireen 223 qof, oo ay ku jiraan 136 ajaanib ah. 22 Juun, Burhan ayaa ka soo muuqday Al-Ratj, wuxuuna sida uu qoray Al-Araby Al-Jadeed yiri: “Deriskeenna waqooyi—dadku waa inay ixtiraamaan, ayna ka gudbin xuduudaha si aysan dhibaato ugu keenin naftooda iyo dowladda.”
Dad badan oo Suudaani ah ayaa filayay in taliyaha ciidanku uu hadal ku difaaco dadkii la dilay. Taa beddelkeeda, waxay maqleen baaq lagu ixtiraamayo xuduudaha deriska lagu eedaynayo inuu duqeeyay. Markii weerarradu Oktoobar soo noqdeen, Golaha Madaxbannaanida ayaa mar kale ka jawaabay tacsi uu ka bixiyay waxa uu ku tilmaamay “dhacdo xanuun badan,” wuxuuna ku dhawaaqay guddi xaqiiqo-raadin ah, isagoo sheegay in hoggaamiyeyaasha labada dal ay weli xiriir leeyihiin.
La-taliyaha Burhan, Amjad Farid, ayaa duqeynta ku tilmaamay dambi aan cudurdaar lahayn oo aan la aqbali karin, wuxuuna sheegay in xadgudubyada xuduudaha wax looga qaban karo iyada oo aan la adeegsan diyaarado dagaal. Hase yeeshee, hadalladiisa ma aysan raacin mudaharaad si rasmi ah loo shaaciyay ama hannaan si cad loo qeexay oo lagu go’aaminayo mas’uuliyadda.
Dahabka Suudaan: Hanti Xoog Lagu Ilaaliyo
Jabal al-Uqaydat waxay ku taallaa suunka gaashaanka Nubian ee dahabka hodanka ku ah. Chatham House waxay qiyaastay in ku dhowaad 60% dahabka laga soo saaro gobollada Waqooyi, Webiga Nile iyo Badda Cas ee Suudaan loo tahriibiyo Masar—taasoo ka badan 100 kiiloogaraam maalintii iyo in ka badan 60 tan laga soo bilaabo bilowgii dagaalka ilaa dhammaadka 2024.
Dhoofinta dahabka ee si rasmi ah loo diiwaangeliyay ee Masar sannadkii 2024 waxay qiimaheedu ahaa wax aan ka badnayn ku dhowaad 16 milyan oo doollar, ama qiyaastii 1% wadarta dhoofinta dahabka Suudaan, sida ay muujinayaan tirooyinka Bangiga Dhexe ee Suudaan ee lagu soo xigtay warbixinta Chatham House.
Macdan-qodayaal ayaa Sudan Tribune u sheegay inay arkeen qalab qodis iyo gaadiid dhagxaan u gudbinaya xadka dhanka Masar. Waxay sidoo kale sheegeen in roondo Masri ah ay hore ugu digtay inaysan u dhowaan meel ay ku andacootay inay ku taallo gudaha dhulka Masar. Al-Hurra ayaa soo tabisay markhaati ka warramaya xiisado u dhexeeyay macdan-qodayaasha iyo shaqaale ka tirsan shirkad macdan oo Masri ah oo ka hawlgasha meel u dhow.
Sharciga Masar ee tirsigiisu yahay 193 ee sannadkii 2020 wuxuu dowladda u oggolaanayaa inay heshiis la gasho Shirkadda Masar ee Macdanta iyo Maareynta iyo Ka-faa’iidaysiga Dhagaxaanta iyo Macdanta Milixda, oo xiriir la leh Hay’adda Mashaariicda Adeegga Qaranka, si ay muddo 30 sano ah uga faa’iidaysato dhagaxaanta iyo macdanta milixda uu sharcigu qeexay. Shirkadda Shalateen ee Kheyraadka Macdanta, oo dowladdu leedahay, ayaa sidoo kale ka hawlgasha Saxaraha Bari ee koonfureed. Ganacsade Naguib Sawiris ayaa ammaanay howlgalka Juun, wuxuuna ku xiray kalsoonida maalgashadayaasha ee warshadaha macdanta Masar.
Isla bishaas, Wasaaradda Batroolka Masar ayaa diidday hadallo loo nisbeeyay wasiirkeeda oo ku saabsanaa heshiisyo lagu dhisayo 108 goobood oo dahab laga qodo waqooyiga Suudaan. Si kastaba ha ahaatee, cilmi-baare Mohamed al-Hadi ayaa sheegay in weerarradu ay la xiriiri karaan is-afgaradyo aan la shaacin oo lala galay dowladda Suudaan, taasoo uu sheegay inay u baahan tahay baaritaan madax-bannaan.
Burhan: Marka Xulafadu Ka Qaalisanaato Muwaadinka
Al-Hurra ayaa soo xigatay macdan-qode sheegay in ciidamo wadajir ah oo dowladda taageera ay buurta ka baxeen maalin ka hor weerarkii Juun, halka ciidanka Suudaan uusan imaan si uu u daadgureeyo dhaawacyada una soo ururiyo meydadka illaa maalintii saddexaad. Sheekadani waxay sii hurisay tuhunka shaqaalaha ka dhex jiray ee ahaa in labada dowladood ay iska kaashadeen, inkastoo aysan caddayn in iskaashi noocaas ahi dhacay.
Si kastaba ha ahaatee, aamusnaanta Burhan waxay dhalinaysaa arrin ku saabsan isla-xisaabtanka siyaasadeed, iyadoo aan loo eegin in tuhunadaas ugu dambayn la xaqiijiyo iyo in kale. Qaahira waxay taageertaa taliyaha ciidanka Suudaan, waxayna u aragtaa colaadda ka agdhow xuduuddeeda inay tahay khatar amni. Agence France-Presse ayaa xaqiijisay sawirro dayax-gacmeed oo muujinaya in diyaarado aan duuliye lahayn oo Turkish Bayraktar ah marar badan la geeyay saldhig Masri ah oo u dhow Suudaan. Warar kale ayaa sheegay in Masar ay fududaysay gaarsiinta diyaarado aan duuliye lahayn ciidanka Suudaan, ayna tababartay shaqaalahooda E
