Muqdisho (AX) — Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya, Hassan Ali Khaire, ayaa dowladda federaalka ku eedeeyay inay diiwaanka mushaarka ka saartay ku dhowaad 10,000 oo askari iyo dadkii kale ee xaqul-qalinkooda ku tiirsanaa ciidanka, kuwaas oo ay ku jiraan qoysaska ciidankii ku shahiiday goobaha dagaalka.
Khaire, oo warbaahinta kula hadlay shir jaraa’id oo uu madashu National Salvation Forum ku qabatay Muqdisho, ayaa shaaciyay in go’aankan dhimista ah uu saameyn taban ku yeeshay kumannaan askari oo hadda howlgala ama horay uga tirsanaa ciidanka, iyo waliba qoysaskooda.
Waxa uu carrabka ku adkeeyay in ciidamo si rasmi ah uga diiwaangashanaa dowladda laga reebay liiska gunnooyinka, halka carruurtii ay ka tageen geesiyaashii dalka difaaciisa ku naf-waayayna la hortaagay kaalmadii maaliyadeed ee ay xaqa u lahaayeen.
“
Xukuumaddu waxay lacagihii ciidanka laga gooyay u leexinaysaa shakhsiyaad xiriir dhow la leh Madaxweyne Hassan Sheikh Mohamud,” ayuu yiri Khaire.
Si kastaba ha ahaatee, ra’iisul wasaarihii hore ma soo bandhigin wax caddaymo qoraal ah oo taageeraya eedeyntiisa ku aaddan in miisaaniyaddii ciidamada loo weeciyay dad siyaasad ahaan ku xiran madaxda sare. Sidoo kale, ma jirto cid madax-bannaan oo xaqiijisay sheegashadiisa, iyadoo dowladda federaalkuna aysan weli si toos ah uga jawaabin eedeymahaas gaarka ah.
Hadalka Khaire ayaa ku soo beegmaya xilli Guddiga Difaaca ee Baarlamaanka Soomaaliya uu horay walaac xooggan uga muujiyay wararka sheegaya in la jaray xuquuqdii ciidamada howlgabka noqday, kuwa naafada ah iyo ehelada askartii ku dhimatay furimaha hore.
Bishii September, guddiga ayaa xafiiskooda ugu yeeray Wasiirka Gaashaandhigga iyo Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, si ay faahfaahin uga bixiyaan sababaha sharciga ah ee loo cuskaday tallaabadan.
X
ogta guddiga ayaa muujisay in lacagihii ay qaadan jireen qaar ka mid ah askarta howlgabka iyo naafada ah boqolkiiba 50 la dhimay, halka qoysaska shuhadada ciidankana laga jaray illaa boqolkiiba 60.
Sida uu guddigu qiyaasay, ku dhowaad 6,000 oo isugu jira askar iyo xubno qoysaskooda ka mid ah ayaa ay dhimistani saamaysay, go’aankaas oo ka dhashay tallaabooyin ay wadeen Wasaaradda Gaashaandhigga iyo Taliska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed. Waxa kale oo la tilmaamay in Wasaaradda Maaliyaddu ay ku lug lahayd fulinta lacag-bixintaas.
Guddigu waxa uu sidoo kale dalbaday sharraxaad ku saabsan sida go’aankani u dhaawici karo niyadda ciidamada ku jira jiidda hore ee dagaalka, isaga oo xog-wareysi ka dalbaday warar sheegaya dhul iyo hanti ciidan oo la iibsaday iyo qoysas laga saaray guryihii dowladda.
Xiisaddan taagan waxaa dhankeeda ka biyo-diiday Agaasimihii hore ee Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka (NISA), Fahad Haji Yasin Dahir, kaas oo ku baaqay in baaritaan dhab ah lagu sameeyo jidka sharci ee loo maray isbeddelladan.
Qoraal uu ku daabacay bartiisa Facebook, ayuu Fahad ku sheegay in cabashooyinka la xiriira daryeelka ciidamada howlgabka ah, askarta naafowday iyo agoonta shuhadada ay ahaayeen kuwo soo jiitamayay muddo sanado ah.
“Arrimahani ma bilaaban dhowaan; balse, waxaa muddo dheer jiray cabashooyin la xiriira sida loola dhaqmo qaybo ka mid ah Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, gaar ahaan qoysaska askartii dhimatay, ciidanka naafada ah iyo kuwa hawlgabka noqday,” ayuu qoraalkiisa ku yiri.
Waxa uu ku boorriyay Madaxweyne Hassan Sheikh iyo maamulkiisa inay bulshada u caddaynayaan ciddii fasaxday goyntan, qodobbada sharciga ah ee loo daliishaday, iyo sababta ay culeysyada dhaqaale ugu habsadeen qoysaska ugu nugul ciidanka.
“Waxaan si cad ugu baaqayaa Madaxweyne Hassan Sheikh Mohamud iyo maamulkiisa inay shacabka iyo ciidankaba u bandhigaan saldhigga sharci ee go’aankani ku dhisanyahay, ciddii saxiixday, awoodda sharci ee lagu hirgeliyay, iyo sababta culayska maaliyadeed loo dhabarka loo saaray qeybaha ugu nugul Ciidanka Qaranka,” ayuu yiri Fahad.
Khilaafkan ayaa cirka isku sii shareeray kaddib markii qoysas haya carruur ay ka tageen askartii ku naf-waayay howlgalnada lagula jiro al-Shabab ay xaqiijiyeen in biilashii bishii la siin jiray ilmo kasta laga soo dhimay $200 lana geeyay $100. Ehelada ayaa tilmaamay inaysan wax cudur-daar ama sharraxaad rasmi ah ka helin dowladda.
Fahad waxa uu ku dooday in taageerada maaliyadeed ee qoysaska shuhadada aysan ahayn samafal ama gacan-furnaan madaxeed, balse ay tahay xaq sharci ah oo aan laga leexan karin.
“Shuhadadu waxba ugama aysan maarmayn qaranka; waxay bixiyeen shayga ugu qaalisan ee qof bani’aadam ahi leeyahay, kaas oo ah naftooda,” ayuu hadalkiisa ku daray.
Is-maandhaafkan ayaa ku soo beegmaya xilli Soomaaliya ay waddo howlgallo qaran oo ka dhan ah al-Shabab, isla markaana ay ku hawlantahay dib-u-habeynta iyo tayeynta ciidamadeeda qalabka sida.
Dowladda federaalka ayaan illaa hadda si rasmi ah u soo saarin sharraxaad faahfaahsan oo la xiriirta isbeddelka mushaaraadka ama tiro kooban oo sugan oo muujinaysa wadarta guud ee askarta hawlgalka ku jirta, hawlgabka, naafada iyo qoysaska ay saameyntu gaartay.
