Muqdisho (AX) — Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Sharif Sheikh Ahmed iyo xubno kale oo ka tirsan madaxda mucaaradka ayaa maalintii Khamiista ku eedeeyay Madaxweyne Hassan Sheikh Mohamud inuu wiiqayo madax-bannaanida garsoorka dalka, kaddib markii ciidamo dowladeed lagu daadiyay hareeraha Maxkamadda Sare xilli ay maxkamaddu soo saartay go’aanno ka dhan ah xil-ka-qaadista guddoomiyihii maxkamadda iyo muddo-kordhinta xilka madaxweynaha.
Sharif oo shir jaraa’id ku qabtay magaalada Muqdisho ayaa si adag u cambaareeyay tallaabada uu madaxweynuhu xilka kaga qaaday Guddoomiyihii Maxkamadda Sare Baashe Yusuf Ahmed, isaga oo ku tilmaamay go’aan sharci-darro ah oo baalmarsan kala-sooca awoodaha ee dastuurku damaanad-qaaday.
- Advertisement -
Waxa uu carrabka ku adkeeyay in garsoorku yahay mid ka mid ah saddexda tiir ee dowladda, isaga oo ka digay in faragelinta howlahiisa ay dhabar-jab ku tahay sarraynta sharciga iyo jiritaanka hay’adaha dawladeed ee Soomaaliya.
Sharif ayaa dhanka kale soo dhoweeyay go’aanka ay Maxkamadda Sare ku diidday in wax-ka-beddelka dastuurka ee lagu kordhiyay muddo-xileedka madaxweynaha iyo baarlamaanka lagu dabaqo maamulka hadda jira, isagoo ku dooday in xukunkani xoojinayo muhiimadda ay leedahay in loo hoggaansamo nidaamka dastuuriga ah.
Sidoo kale, waxa uu dhaliilay qaabka xilka looga qaaday Baashe, isaga oo sheegay in dowladda federaalku aysan marin habraacii sharciga ahaa ee loo baahnaa marka xilalka laga qaadayo mas’uuliyiinta sarsare ee garsoorka.
Madaxweynihii hore waxa uu digniin ka bixiyay in hay’adaha qaranka loo adeegsado dano siyaasadeed, tallaabadaas oo uu sheegay inay sii hurin karto qalalaasaha dastuuriga ah ee Soomaaliya, isla markaana dhaawici karta kalsoonida ay shacabku ku qabaan nidaamka caddaaladda.
Dhinaca kale, xildhibaanka mucaaradka ah ee Abdirahman Abdishakur Warsame ayaa ku eedeeyay Hassan Sheikh inuu sii kiciyay caqabadaha siyaasadeed iyo kuwa ammaan ee dalka ka jira, isagoo tusaale u soo qaatay go’aammo uu ku sifeeyay kuwo hal dhinac ah.
Warsame waxa uu carabka ku dhuftay soo gabagabowga howlgalkii siyaasadeed ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya iyo qorshaha ciidamada shisheeye ay kaga baxayaan dalka, kuwaas oo uu ku tilmaamay calaamado muujinaya culaysyada isa soo taraya ee dowladda soo food-saaray.
Waxa kale oo uu xusay muddo sannad ah oo la sheegay in lagu soo afjarayo joogitaanka qaar ka mid ah ciidamada shisheeye ee taageera howlgallada amniga Soomaaliya, isaga oo dooddiisa ku xoojiyay in dalku wajahayo hoos u dhac ku yimid taageeradii caalamiga ahayd.
Dhaleeceynta mucaaradka ayaa timid xilli wararku sheegayaan in ciidamo tiro badan oo kuwa dowladda Soomaaliya ah Khamiistii lagu daadiyay daafaha Maxkamadda Sare, iyadoo Guddoomiye Baashena lagu amray inuu ka baxo dhismaha maxkamadda.
Garsoore sare oo ka tirsan Maxkamadda Sare ayaa u xaqiijiyay BBC Somali in ciidamo amni la dhoobay maxkamadda agagaarkeeda, isla markaana la hawlgabiyay boggeedii rasmiga ahaa ee Facebook, kaas oo horey loogu baahin jiray xukunnada iyo bayaanada maxkamadda.
Ilaa hadda si madax-bannaan looma xaqiijin karo xaaladaha rasmiga ah ee ku xeeran ciidamada la dhoobay xarunta iyo sababta ka dambeysa maqnaanshaha bogga Facebook ee maxkamadda.
Dhacdooyinkan ayaa ku soo beegmay kaddib laba go’aan oo xasaasi ah oo Maxkamadda Sare ay soo saartay Khamiistii, kuwaas oo toos u taabanayay awoodaha madaxtooyada.
Mid ka mid ah go’aannadaas ayay maxkamaddu waxba kama jiraan kaga dhigtay xil-ka-qaadistii uu Hassan Sheikh ku sameeyay Baashe, iyadoo caddaysay in madaxweynuhu uusan haysan awood dastuuri ah oo uu xilka kaga qaadi karo guddoomiyaha maxkamadda sare iyadoon la marin habraacyada sharcigu dhigayo.
Madaxweynaha ayaa maalintii Arbacaday ku dhowaaqay inuu xilka ka qaaday Baashe, isagoo dib u magacaabay guddoomiyihii hore ee Maxkamadda Sare Ibrahim Idle Suleiman, wuxuuna sabab uga dhigay cabashooyin ka yimid garsoorayaal iyo qareenno ku saabsan maamulka caddaaladda.
Maxkamadda Sare ayaa gabi ahaanba gaashaanka u daruurtay xil-ka-qaadistaas, iyadoo madaxtooyada ku eedeysay inay isku dayeyso carqaladeynta dacwad dastuuri ah oo uu Sharif u gudbiyay maxkamadda, taas oo ka dhan ahayd wax-ka-beddelka lagu sameeyay Dastuurka Kumeel-gaarka ah ee Soomaaliya.
“Xil-ka-qaadista lagu shaaciyay bayaanka lagu daabacay bogga Facebook ee Madaxtooyada waa mid waxba kama jiraan ah,” ayay tiri maxkamaddu.
Waxay intaa raacisay in go’aankaas ujeedkiisu ahaa “in lagu carqaladeeyo habsami-u-socodka caddaaladda ee dacwadda dastuuriga ah ee hortaalla Maxkamadda Sare.”
Xukun kale oo gooni ah ayay maxkamaddu ku diidday in wax-ka-beddelka dastuuriga ah ee muddo-xileedka madaxweynaha iyo baarlamaanka looga dhigay shanta sano halkii uu ka ahaa afar sano lagu dabaqo dowladda hadda talada haysa.
Maxkamaddu waxay sheegtay in muddo-xileedka Hassan Sheikh uu ku eg yahay bisha May 2026, isla markaana wax-ka-beddelka la ansixiyay intii uu xilka hayay aan dib loogu noqon karin si loogu kordhiyo muddada xafiiska.
Go’aankani waxa uu meesha ka saaray mowqifka dowladda federaalka ee ahaa in Hassan Sheikh uu xilka sii hayn karo ilaa May 2027, iyada oo cuskanaysa wax-ka-beddelkii dastuuriga ahaa ee baarlamaanku ansixiyay horaantii sanadkan.
Dowladda ayaa ku adkaysanaysay in dastuurka dib loo eegay uu yahay saldhigga sharciga ah ee jadwalkeeda doorashada, kaas oo qeexaya in doorashada baarlamaanka la qabto 15-ka April 2027, iyadoo midda madaxweynahana loo asteeyay 15-ka May.
Dhinacyada mucaaradka, oo uu ku jiro Somali Future Council, ayaa ganafka ku dhuftay jadwalkaas doorasho, iyagoo ku baaqay in heshiis wadar-ogol ah laga gaaro arrimaha doorashooyinka.
Isku-dhaca u dhexeeya madaxtooyada iyo Maxkamadda Sare ayaa ku soo beegmay xilli xasaasi ah oo lagu jiro marxalad kala-guur siyaasadeed, iyadoo khilaafaadka ku saabsan wax-ka-beddelka dastuurka, habraacyada doorashada iyo awoodaha madaxweynaha ay weli yihiin kuwo aan xal laga gaarin.
Madaxtooyadu weli si fagaare ah ugama jawaabin go’aankii ugu dambeeyay ee maxkamaddu ka soo saartay xaddidaadda muddo-xileedka, diidmada xil-ka-qaadista Baashe, iyo eedaha sheegaya in ciidamo amni lagu daadiyay xarunta Maxkamadda Sare.
