Khudbaddii Jimcaha ee 20-ka bishan November, masaajid weyn oo ku dhex yaalla Suuqa Bakaaraha ee magaalada Muqdisho ayaa noqday madal lagaga hadlay dhibaatada baaxadda leh ee ka dhalatay burburka waddooyinka halbowlaha u ah caasimadda. Khudbaddaas oo si qoto dheer u taabatay quluubta dadweynihii salaadda u soo xaadiray, ayaa xambaarsanayd xog-ogaalnimo, baraarujin shacab, dareen waddaniyadeed iyo faham xeeldheer oo la xiriira maamul-wanaagga.
Marka ay bulsho muddo badan tabanaysay caddaalad-darro iyo indho-ka-qarsasho maamul hesho cod si geesinnimo leh u falanqeeya godobaha nidaamka xilligiisu dhammaaday ee weli kuraasta ku dheggan, waxaa durba maanka ku soo dhacaysa tuducii xigmadda lahaa ee abwaan Cabdulqaadir Yamyam: “Caku geela baas, muu dido.” Erayada wadaadku waxay xambaarsanaayeen baaq toos ah oo muwaadiniinta ku boorrinaya inay diidaan hab-dhaqannada ku salaysan maamul-xumada iyo musuqa.
Wadaadka ayaa hadalka ku furfuray xadiis uu soo wariyay Nabi Maxamed (Calayhi Salaam), kaas oo diiradda saaraya anshaxa suubban iyo dabeecadaha fudud ee qofka ku beera shakhsiyad qiimo badan oo bulshada dhexdeeda laga qaddariyo.
Waxaa xusid mudnayd qaabkii uu khadiibku u lammaaniyay akhlaaqda qofeed iyo hoggaaminta hufan ee dowladnimo. Dadkii goobta fadhiyay ayaa dhuuxayay sida anshax-wanaaggu ugu fido danta guud ee shacabka, maadaama haddii la garab maro qiyamkii suubbanaa ee Nabigu faray ummadda, ay taasi horseedayso dib-u-dhac iyo culeysyo baaxad leh oo soo wajaha nolosha bulshada.
Wuxuu marag uga dhigay xaaladda taagan safar uu shalay dhulka ku soo maray isaga oo ka soo laabtay dhanka Lambar 50 ee galbeedka Muqdisho kuna soo jeeday caasimadda. Sheekha ayaa ka marag kacay gaadiid tiro badan oo waddada kula rogmaday kaddib markii ay la qabsan waayeen boholaha iyo burburka baahsan ee daryeel-la’aanta ka dhashay ee jidkaas wada saameeyay.
Shilalkaas joogtada ah ayaa sababay khasaare nafeed iyo mid hantiyeed oo baaxad leh, iyadoo goobahaasi isu beddeleen goobo ay tiiraanyo, cabasho iyo murugo ka taagan tahay. Gaadiidka qaarkood waxay daadiyaan shidaal khatar ku ah deegaanka, halka kuwo kalena ay sidayeen xoolo nool oo markii ay gadoomeen sababay ur qadhmuun iyo dhibaato caafimaad darteed. Dadkii meesha ku dhibaataysnaa oo aan haysan jidad kale oo maraan, ayaa gabi ahaanba ka quustay wax gurmad ah oo uga yimaada dhinaca laamaha dowladda.
Khadiibka ayaa si weyn uga carooday isla markaana yaab ka muujiyay sida maamulka magaalada Muqdisho ugu dheereeyo buuxinta jagooyinka iyo magacaabista xafiisyada bannaan, iyadoo dhanka kalena aanu jirin wax qorshe ama dareen ah oo ay ka muujinayaan masiibooyinka maalinlaha ah ee ka taagan waddooyinka dayacan.
Khudbadda ayaa lagu ladhay falanqayn la xiriirta maamulka maaliyadda iyo hantida ummadda oo aan muddooyinkan lagu baran minbarrada, iyadoo si dhow loola xiriiriyay danaha dadweynaha. Jamaacada ayaa si faahfaahsan u dhegeysatay xaqiiqooyinka ku saabsan canshuuraha iyo dakhliga baaxadda leh ee laga qaado shacabka ku dhaqan caasimadda.
Farriimahan xooggan ee ka yeeraya cod-baahiyeyaasha masaajidda ayaa marag u ah in garaadka siyaasadeed iyo wacyiga shacabka Soomaaliyeed uu gaaray meel sare. Waa tallaabo muujinaysa diyaar-garowga bulshada ee ku aaddan la-xisaabtanka madaxda muddo-kororsiga ku joogta xafiisyada, kuwaas oo ka gaabiyay xallinta baahiyaha aasaasiga ah iyo maaraynta danta guud.
Dalka oo dhan waxaa si isa soo taraysa uga yeeraya dareenka shacabka ee ah in xukunnada iyo aayaha dalka laga wareejiyo shakhsiyaadka ku naaxay musuqmaasuqa iyo ku takri-falka awoodda qaranka.
Bartamaha Muqdisho waxaa ka amba-qaaday kacdoon ku dhisan fahan iyo garaad dheeraad ah oo si deggan u socda, kaas oo si toos ah uga dhex muuqda khudbadaha Jimcaha. Masaajidda oo markii horeba ahaa goobo cibaado ayaa hadda u xuub-siibtay goleyaal looga hadlo dhibaatooyinka nolosha shacabka, waxaana sii daciifaya caqabadihii hor taagnaa in bulshadu codkeeda kor u qaaddo, taas oo muujinaysa in muwaadiniintu doonayaan in Soomaaliya noqoto mid danteeda la hormariyo.
Wacyigan cusub ayaa shacabka awood u siinaya inay si cad u wajahdaan maamul daciif ah oo xataa ku dhiirran waayay inuu dalka ka difaaco Donald Trump, hoggaamiyihii ay shacabkiisa Maraykanku kaga adkaadeen doorashadii u dambaysay kana xayuubiyeen awoodihii muhiimka ahaa ee uu haystay.
Haddii barisamaadkii dhaliilaha iyo baaqyada siyaasadeed laga soo diri jiray qolalka hoteellada ee ilaalada adag leh, hadda xaaladdu way isbeddeshay maadaama shacabku toos ula wareegeen doorkaas. Khudbadahan noocan ah ayaana caddayn u ah in minbarka masaajidku noqday madasha ugu dhow ee farta loogu fiiqo waxqabad-la’aanta madaxda dalka.
__________________
Mohamed, waa xeeldheere istaraatiijiyadda siyaasadda iyo cilmi-baare dhismaha dowladnimada. Waa xubin sare (Senior Fellow) oo ka tirsan xarumo cilmi-baaris iyo machadyo siyaasadeed oo kala duwan.