Muqdisho (AX) — Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa ku boorriyay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud inuu qabto wada-hadal qaran oo loo dhan yahay isla markaana laga wada xaajoodo heshiis ku saabsan doorashooyinka, isaga oo ka digay in khilaafaadka aan la xallin ee la xiriira dastuurka, federaalka iyo muddo-xileedyada siyaasadeed ay dalka u sii riixi karaan xasillooni-darro.
Warqad furan oo uu Khamiistii u diray Mohamud, Farmaajo wuxuu ku sheegay in Soomaaliya ay marayso marxalad xasaasi ah, iyadoo wajahaysa hanjabaado amni, kala qaybsanaan siyaasadeed, culays dhaqaale iyo tartan juqraafi-siyaasadeed oo sii xoogeysanaya. Wuxuu sheegay in madaxweynaha uu saaran yahay mas’uuliyadda ugu weyn ee helidda xal siyaasadeed.
- Advertisement -
Farmaajo, oo xilka ku wareejiyay Mohamud kaddib doorashadii madaxweynaha ee 2022, haddana hoggaamiya xisbiga Nabad iyo Nolol, ayaa sheegay in khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya lagu xalliyo wada xaajood iyo tanaasul, halkii lagu xallin lahaa tallaabooyin hal dhinac ah.
“Si looga fogaado faragelin shisheeye iyo go’aanno aan ka soo bixin Soomaalida lafteeda, waa inaad hormuud u noqotaa wada-hadal qaran oo ku dhisan tanaasul dhab ah,” ayuu Farmaajo qoray.
Wuxuu tilmaamay saddex mudnaan oo degdeg ah: bilaabidda wada-hadal qaran oo loo dhan yahay, heshiis laga gaaro hannaanka doorashada iyo qabashada doorashooyinka muddo uu ku tilmaamay mid kooban gudaheed.
Faragelintiisu waxay ku soo beegmaysaa khilaaf socda oo ku saabsan muddada xilka Mohamud iyo wax-ka-beddellada dastuurka ee ay ansixiyeen hay’adaha federaalka Soomaaliya.
Farmaajo iyo hoggaamiyeyaasha kale ee mucaaradka ayaa ku doodaya in muddada afarta sano ah ee Mohamud ay ku ekayd May 2026. Mohamud ayaa ka hor yimid aragtidaas, isaga oo sheegay in wax-ka-beddellada dastuurka ee muddada xilka madaxweynaha iyo baarlamaanka ka dhigay shan sano ay xilkiisa u kordhinayaan ilaa May 15, 2027. Dukumentiyada dowladda ayaa isbeddellada ku tilmaamaya kuwo dhigaya muddo-xileedyo shan sano ah isla markaana hirgelinaya cod-bixinta tooska ah ee guud.
Farmaajo wuxuu sheegay in nidaamka siyaasadeed ee Soomaaliya xilligii colaadaha kaddib uu ku dhisnaa afar mabda’ oo saldhig ah: heshiis laga gaaro dastuurka, dhammaystirka nidaamka federaalka, doorashooyin waqtigooda ku dhaca oo loo dhan yahay, iyo xallinta khilaafaadka siyaasadeed iyadoo loo marayo wada-hadal iyo tanaasul.
Wuxuu ku eedeeyay dowladda Mohamud inay ka leexatay mabda’aas, isaga oo tilmaamay khilaafaadka dastuurka, xiriirka xumaaday ee dowlad-goboleedyada, horumarka hakaday ee wada-hadallada lala leeyahay Maamulka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya iyo kala aragti duwanaanta hannaanka doorashada.
Dowladda federaalka ayaa ku adkaysanaysa in barnaamijkeeda dib-u-habaynta dastuurka loogu talagalay in lagu dhammaystiro ka guuridda Soomaaliya ee qaab-siyaasadeed ku-meel-gaar ah, laguna sameeyo nidaam dastuuri ah oo joogto ah, isla markaana lagu gogol xaaro doorashooyin toos ah.
Farmaajo wuxuu sidoo kale tixraacay waraaqo dhawaan loo diray Qaramada Midoobay oo ay soo direen Dowlad-goboleedka Puntland iyo dhinacyo siyaasadeed oo kale, isaga oo sheegay inay ka tarjumayaan kala qaybsanaanta sii fidaysa ee Soomaaliya.
Horaantii bishan, Dowlad-goboleedka Puntland ayaa warqad u diray Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay António Guterres iyo Golaha Ammaanka, isagoo ku baaqay wada-hadal qaran oo loo dhan yahay kana digay in khilaafaadka aan la xallin ee ku saabsan muddo-xileedyada siyaasadeed iyo xiriirka dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada ay hurin karaan xasillooni-darro dheeraad ah.
Farmaajo wuxuu sheegay in khilaafaadka dastuurka iyo doorashooyinka ay barbar socdaan caqabado amni oo weli jira, oo ay ka mid tahay halista al-Shabaab iyo hubanti la’aanta ku saabsan taageerada caalamiga ah ee waaxda amniga Soomaaliya.
Wuxuu ka digay in guuldarro laga gaaro tanaasul siyaasadeed ay wiiqi karto dadaallada dhismaha dowladnimo ee dalka, isla markaana ay sii xoojin karto xiisadda u dhexeysa Muqdisho iyo dowlad-goboleedyada.
“In heshiis siyaasadeed laga gaaro arrimaha doorashooyinka waa saldhig u ah sii jiritaanka dowlad sharciyad leh iyo qabashada doorasho si wadajir ah loogu heshiiyey,” ayuu Farmaajo qoray.
Wuxuu intaas ku daray baaq uu dowladda ugu jeedinayo inay si degdeg ah u abaabusho doorasho loo dhan yahay, isaga oo sheegay in su’aasha aan weli laga jawaabin ee muddo-xileedyada hay’adaha ay gacan ka geysanayso hubanti la’aanta siyaasadeed.
Warqadda ayaa la soo saaray xilli Mohamud uu ka qaybgalayay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ee New York. Farmaajo wuxuu sheegay in shirku muujinayo baahida Soomaaliya u qabto inay la-hawlgalayaasheeda caalamiga ah tusiso horumar ay ka samaysay xallinta khilaafaadkeeda siyaasadeed ee gudaha.
Soomaaliya waxay bilooyin wajahaysay xiisad siyaasadeed oo ka dhalatay wax-ka-beddellada dastuurka iyo qaabka doorashooyinka dalka. Dowladda ayaa sheegaysa in dib-u-habayntu ay dhigeyso saldhigga sharci ee doorashooyinka tooska ah iyo muddo-xileed madaxweyne oo shan sano ah, halka Dowlad-goboleedka Puntland, Jubaland iyo dhowr masuul oo mucaarad ah ay diideen qaybo ka mid ah hannaanka, kuna dalbadeen xal siyaasadeed oo wada xaajood lagu gaaro.
Farmaajo wuxuu Mohamud ugu baaqay inuu ku tiirsanaado wada-hadal iyo tanaasul si looga hortago in khilaafaadku sii xoogaystaan.
Wuxuu sheegay in heshiis la gaaro uu lama huraan u yahay ilaalinta midnimada Soomaaliya iyo dhowrista guulaha la gaaray tan iyo dib u soo celintii hay’adaha federaalka.
