MUQDISHO, Soomaaliya | 18 Nofeembar 2026| Hadalkii kululaa ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu telefishinka kaga jeediyay Imaaraadka Carabta wuxuu lahaa saamayn xooggan, balse wuxuu dhaliyay su’aal laga yaabo inaan Abu Dhabi looga baahnayn inay ka jawaabto. Imaaraadku si kedis ah jihadiisa uma beddelin; waxaa is beddelay duruufaha siyaasadeed ee madaxweynaha, laba iyo toban maalmood kaddib markii Maxkamadda Sare ay ku dhawaaqday in muddo-xileedkiisu dhammaaday.
Maaddadii, 17 Nofeembar, madaxweynaha Soomaaliya wuxuu shacabka telefishinka kula hadlay, waxaana Af-Soomaaligii aan maqlay uu farriintiisa ku saleeyay tusaale fudud: walaal gurigaaga dab ma qabadsiiyo. Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu Soomaalida dalka ku nool iyo kuwa qurba-joogta ah u sheegay in Imaaraadka Carabtu uu heshiisyo dekadeed ka galay Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo isaga oo aan oggolaansho ka haysan Muqdisho, uu sameeyay ciidamo hubaysan oo ka baxsan taliska dowladda, isla markaana uu gacan ka geystay aqoonsiga Israa’iil ee Waqooyi Galbeed. Wuxuu hadalkiisa ku soo xiray weedhan: Soomaaliya shalay ma aha Soomaaliya maanta. Wakaaladda Anadolu ayaa baahisay eedeymahaas.
Dhibaatadu waxay tahay waqtiga. Arrimahan midkoodna madaxweynaha kuma cusbayn. Africa Confidential ayaa sheegtay in maamulkiisu uu ka shakiyay ku lug lahaanshaha Imaaraadka ee heshiiskii Itoobiya ay 2024 la gashay Waqooyi Galbeed. Bishii Maarso 2025, wuxuu joogay Abu Dhabi, halka wakaaladda wararka rasmiga ah ee Imaaraadka, WAM, ay sheegtay in madaxweynaha Imaaraadku qaabilay. Bishii Janaayo, Xasan Sheekh wuxuu telefishinka kaga dhawaaqay in golihiisa wasiirradu buriyay dhammaan heshiisyadii Imaaraadka. Eed kasta oo ku jirtay khudbaddii u dambeysay ee aan raadraaci karay waxay ku taariikhaysnayd Diseembar ama Janaayo. Ma jirin tallaabo cusub oo cad oo Imaaraadku qaaday oo sharraxaysa khudbaddii 17 Nofeembar. Isbeddelku wuxuu u muuqdaa inuu ka dhacay Muqdisho, ee aanu ka dhicin Abu Dhabi. Aragtidaydu waxay tahay in saldhiggii sheegashada sharci ee madaxweynaha ee xilka uu hoostiisa ka ruxmay, dhagaystayaashii loogu talagalayna ay ahaayeen gudaha dalka, ee aanay ahayn Imaaraadka.
Shanta Eedood: Waxa Xaqiiqo Ah iyo Waxa Aan Ahayn
Qaybo ka mid ah doodda madaxweynaha waxay ku dhisan yihiin xaqiiqooyin la soo tabiyay. Bishii Janaayo, Arab News waxay sheegtay in isbahaysiga uu Sacuudigu hoggaamiyo ee Yemen ka dagaallama uu sheegay in Aidarous al-Zubaidi, hoggaamiyaha gooni-u-goosatada koonfurta Yemen, uu Abu Dhabi ku tegay diyaarad ka timid Muqdisho. Bishii Diseembar, African Mirror waxay sheegtay in Imaaraadku uusan saxiixin bayaan wadajir ah oo ay soo saareen 21 dal oo ka soo horjeeday aqoonsiga Israa’iil ee Waqooyi Galbeed. Qodobadaas way taagan yihiin. Hase yeeshee, Khaleej Times waxay sheegtay in Imaaraadku sidoo kale guddoomiyay shirkii Jaamacadda Carabta ee cambaareeyay aqoonsiga, halka Somali Guardian ay sheegtay in Imaaraadku, bayaan wadajir ah oo uu Midowga Afrika la soo saaray, ku xaqiijiyay taageerada uu u hayo madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya. Ma aanan helin wax caddayn ah oo muujinaysa in Abu Dhabi uu sababay aqoonsigaas. Eeddaasi weli waa rumaysad ka jira Muqdisho, ee ma aha xaqiiqo la xaqiijiyay.
Eedda dekeduhu sharci ahaan waa tan ugu culus, laakiin dhab ahaan waa tan ugu xallin yar. The Namibian waxay sheegtay in Waqooyi Galbeed uu ka jawaabay baabi’intii Janaayo isaga oo ku adkaystay in heshiisyadiisu weli yihiin kuwo jira oo waajib ku ah dhinacyada. Dawan waxay sheegtay in Dowlad Goboleedka Puntland ay tiri iskaashigeeda Imaaraadka, oo uu ku jiro mashruuca dekedda Boosaaso, uu sii socon doono. Toban bilood kaddib, madaxweynuhu weli wuxuu magacaabayay isla saddexda dekedood. Baabi’in aan la fulin karin, dhab ahaan, waa bayaan keliya. Abu Dhabi wuxuu awooday inuu sidaas ula dhaqmo. Haddii go’aankii Janaayo uusan waxba ka beddelin xaqiiqooyinka dhulka, khudbad kale ayay u badan tahay inaanay waxba ka beddelin. Taasi waxay mar kale tilmaamaysaa dhagaystayaal kale.
Sannado Aamusnaan ah: Kadibna Jebin Aan Waxba Beddelin
Inta badan muddadiisa hadda, aamusnaantu waxay u ahayd madaxweynaha mid waxtar leh. Machadka Washington wuxuu xusay in kaddib markii Xasan Sheekh uu 2022 xukunka ku soo noqday, Imaaraadku dib u bilaabay tababarka iyo mushaarka uu siinayay ardayda ciidanka Soomaaliya, barnaamij la joojiyay intii lagu jiray khilaafkii 2018 ee uu la lahaa madaxweynihii ka horreeyay. Sannadihiisii labaad iyo saddexaad, waxaa laga yaabaa inuu Imaaraadka ka shakiyay, balse wuxuu sii waday inuu la macaamilo. Geeska waxay ku tilmaantay booqashadiisii Maarso 2025 mid si weyn loogu fasiray codsi taageero ah xilli Al-Shabaab ay khasaarooyin waaweyn ka geysanaysay Shabeellaha Dhexe. Ujeeddadaas kama aanan xaqiijin ilo rasmi ah, kuwaas oo kaliya sheegay in si diirran loo soo dhaweeyay.
Jabku wuxuu yimid sannadkii afraad. Israa’iil waxay 26 Diseembar aqoonsatay Waqooyi Galbeed, 12-kii Janaayona golaha wasiirrada Soomaaliya wuxuu baabi’iyay dhammaan heshiisyadii Imaaraadka, sida ay sheegtay Africanews. The New Arab waxay sheegtay in Waqooyi Galbeed, Dowlad Goboleedka Puntland iyo Jubaland ay tallaabadaas diideen maalintii xigtay. Muqdisho waxay xiriirka u jartay saaxiib ay lacagteeda iyo tababarkiisa milatari adeegsan jirtay, halka maamullada gobollada ee gacanta ku haya dekeduhu ay sidii hore u sii socdeen.
Sannadkii shanaad wuxuu billowday bishii May, markaas oo, sida ay maxkamaddu sheegtay, uu dhammaaday muddo-xileedkii afarta sano ahaa ee madaxweynaha. Bishii Maarso, Kormeeraha ayaa xusay, baarlamaanku wuxuu ansixiyay muddo-kordhin hal sano ah kaddib iska horimaadyo, balse mucaaradka iyo gobolladu way diideen inay aqoonsadaan. Intaa kaddib, Imaaraadku wuxuu ka gudbay muran siyaasadeed oo arrimaha dibadda ah oo keliya, wuxuuna qayb ka noqday loollanka siyaasadeed ee gudaha. 7-dii Oktoobar, Dawan waxay sheegtay in madaxweynihii hore Shariif Sheekh Axmed uu sheegay in safarkiisa Imaaraadka uu ahaa arrin qoys, ayna ahayn in marmarsiiyo looga dhigo bartilmaameedsiga siyaasiyiinta mucaaradka. Dabayaaqadii Oktoobar, madaxii hore ee sirdoonka ayaa ku eedeeyay hoggaamiyeyaasha Dowlad Goboleedka Puntland, Jubaland iyo Waqooyi Galbeed inay Imaaraadka ku kulmeen si ay u qorsheeyaan isbahaysi ka dhan ah madaxweynaha. Xilligaas waxaan qoray in eeddaasi aan la xaqiijin, isla markaana aan wax heshiis ah la soo bandhigin. Ma qaadi karto culayska dooddan. Hase yeeshee, waxay muujinaysaa in sheekadu hore u dhex wareegaysay, diyaarna u ahayd in la adeegsado marka ay timaaddo xilliga siyaasadeed ee ku habboon.
Maxaa Hadda Loo Yahay: Qiimaha Aamusnaanta oo Isbeddelay
Waxa maqnaa waxay ahayd degdeg. Ilaa 5-ta Nofeembar, madaxweynuhu wuxuu ku doodi karayay in muddo-xileedkiisu socdo ilaa May 2027, doorashadana la sugi karo ilaa Abriil ama May. Dabayaaqadii 4-tii Nofeembar, sida ay sheegtay Ahram, wuxuu ku dhawaaqay xil-ka-qaadista guddoomiyaha maxkamadda. Maalintii xigtay, Maxkamadda Sare waxay sheegtay in xil-ka-qaadistu waxba kama jiraan tahay, waxayna xukuntay in muddo-xileedkiisu dhammaaday 15-kii May, muddo-kordhintuna ay sharci-darro ahayd, doorashadana lagu qabto 90 maalmood gudahood kaddib 30 maalmood oo lagu heshiiyo xeerarka doorashada, inkasta oo wararku aysan caddeyn taariikhda laga bilaabayo jadwalku. Jimcihii, sida ay sheegtay Dawan, xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud wuxuu diiday xukunka, halka Hiiraan ay sheegtay in madaxweynuhu dib u soo celiyay guddoomiyihii hore ee maxkamadda, Ibraahim Idle Suleymaan, kaas oo Sabtidii la dhaariyay. Laba iyo toban maalmood kaddib, madaxweynuhu wuxuu dalka kaga hadlay Imaaraadka.
Isku xigxigaas, aragtidayda, ayaa sharraxaya waqtiga. Ma caddayn karo ujeeddada; kaliya dadka ku jira Villa Soomaaliya, qasriga madaxtooyada, ayaa garan kara. Laakiin taxanaha dhacdooyinku way adag tahay in la iska indho tiro. Saddex sano, Imaaraadku wuxuu madaxweynaha uga qiimo badnaa saaxiib ahaan marka loo eego cadow ahaan. Sannadkii afraad, waxaa caddaatay in saaxiibku uusan xakamayn doonin gobollada. Bishii Nofeembar, kaddib markii maxkamaddu ku dhawaaqday in muddo-xileedkiisu dhammaaday, Imaaraadku wuxuu siyaasad ahaan uga qiimo badnaa cadow ahaan. Madaxweyne aan si toos ah uga jawaabi karin garsoorayaasha ayaa haddana Abu Dhabi uga jawaabi kara. Waxaan aaminsanahay inuusan mar labaad maxkamadda weerari karin, maadaama isku daygiisii xilka looga qaadi lahaa guddoomiyaha maxkamaddu uu fashilmay. Imaaraadka, dhinaca kale, waa cadow ka baxsan awoodda garsoorayaasha Soomaaliya, waana dhinac aanay dad badan oo gudaha ah difaaci karin iyaga oo aan lagu eedayn daacad-darro.
Afar Faa’iido: Waxa Khudbaddu Gudaha Ka Soo Saartay
Sida aan u arko, arrintaasi waxay dhalinaysaa afar faa’iido oo gudaha ah. Tan koowaad waa fursad lagu mideeyo taageerayaasha iyadoo loo jeedinayo khatar aan ahayn maxkamadda. Maalintii khudbadda, Dawan waxay sheegtay in Wasiirka Gaashaandhigga Axmed Macallin Fiqi uu Facebook ku qoray in la xiro idaacadaha iyo suxufiyiinta u shaqeeya Imaaraadka, maleeshiyaadka hubka ka hela Imaaraadkana lagu daro liiska argagixisada. Ma uusan magacaabin idaacad, suxufi ama maleeshiyo, mana uusan soo bandhigin wax caddayn ah. Si kasta oo ujeeddadu ahayd, diiraddu waxay ka wareegaysaa cidda xaqa u leh inay maamusho dalka una wareegaysaa cidda daacad u ah dowladda.
Faa’iidada labaad waa cadaadis lagu saaro gobollada iyo mucaaradka. Somali Guardian waxay sheegtay in Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, oo ah isbahaysiga ugu weyn ee mucaaradka, ay ku jiraan madaxweynayaasha Jubaland iyo Dowlad Goboleedka Puntland, oo ah labada dowlad goboleed ee xiriirrada dekadeed iyo amni la leh Imaaraadka. Marka Muqdisho ay xulafada Imaaraadka ku tilmaanto khiyaanooleyaal, waxay sidoo kale qeexaysaa siyaasiyiintii diiday muddo-kordhinta, kuwaas oo hadda tilmaamaya xukunka Maxkamadda Sare ee iyaga u hiilinaya. Muran dastuurku wuxuu isu beddelayaa loollan ku saabsan madaxbannaanida dalka, waana goob uu madaxweynuhu si wanaagsan ugu taagan yahay.
Tan saddexaad waa dabool dhaqaale iyo diblomaasiyadeed. Kaddib jabkii Janaayo, Soomaaliya waxay heshiisyo difaac la saxiixatay Qatar iyo Sacuudiga, sida ay sheegeen Dawan iyo Al Jazeera. Afar maalmood ka hor khudbadda, The Star waxay sheegtay in Turkiga iyo Qatar ay kala saxiixdeen heshiis difaac oo labada dhinac ah. Heshiiskaasi wuxuu ilaalinayaa Turkiga iyo Qatar, ee ma aha Soomaaliya. Si kastaba, wuxuu muujinayaa isu-dhowaansho ka dhex jira Ankara, Doha iyo Riyadh, khilaaf ka sii xoogaysta Imaaraadkuna wuxuu ku habboon yahay isbahaysigaas. Waxaan aaminsanahay in Qatar ha