Qaab-dhismeed muddo dheer la raadinayay oo loogu talagalay in lagu soo afjaro dagaalka u dhexeeya Maraykanka iyo Iiraan ayaa la filayay in maanta la saxiixo, sida ay sheegeen hoggaamiyeyaasha Maraykanka iyo Pakistan, inkasta oo Tehran ay muujisay in waqtigaasi dib u dhacayo, halka dibadbaxayaal mayal adag oo Iiraan ahna ay si cad uga soo horjeesteen.
Madaxweyne Donald Trump ayaa qoraal uu shalay ku daabacay baraha bulshada ku sheegay in heshiiska Iiraan lala galayo loo qorsheeyay in la saxiixo maalinta xigta, taas oo ku beegan dhalashadiisa 80-aad.
Ra’iisul Wasaaraha Pakistan Shehbaz Sharif ayaa sheegay in labada dhinac ay isku afgarteen dulucda qaab-dhismeedka nabadda, isla markaana Islamabad ay diyaarinayso in maanta si elektaroonig ah loo saxiixo, iyadoo wada-xaajoodyo farsamo oo heer hoose ahna la qaban doono toddobaadka soo socda.
Ra’iisul Wasaaraha Pakistan Shehbaz Sharif ayaa yiri: ‘Heshiiska nabaddu hadda wuu ka dhow yahay sidii uu mar kasta oo hore u ahaa.’
Iiraan, si kastaba ha ahaatee, kama aysan gaarin heer ay xaqiijiso saxiixa Axadda. Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iiraan Esmaeil Baghaei, oo hadlay ka hor qoraalkii Mr Trump, ayaa ka digay in gunaanad laga sameeyo waqtiga, waxaana warbaahinta dowladda laga soo xigtay isagoo leh, “Ma noqon doono berri,” inkasta oo ay dhici karto “maalmaha soo socda.”
Mayalka adag ee Iiraan weli waa muuqdaa
In kasta oo duqeymaha Maraykanku ay si weyn u wiiqeen saldhigga milatari iyo warshadaha Iiraan, isla markaana ay waxyeelleeyeen ciidamadeeda, falanqeeyayaashu waxay sheegayaan in dagaalku, haddii wax loo eego, uu sii xoojiyay gacan-ku-haynta saraakiisha mayalka adag ee Ilaalada Kacaanka.
Fiidiyowyo ku faafayay baraha bulshada iyo bogagga wararka Iiraan ayaa muujiyay dad ka soo horjeeda heshiiska oo ku ururaya fagaarayaasha dadweynaha iyo bannaanka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Tehran, halkaas oo ay u muuqdeen inay carohooda ku jeedinayaan Wasiirka Arrimaha Dibadda Iiraan Abbas Araqchi, iyagoo ku dhawaaqayay, “Araqchi xishood yeelo, Ameerika iska daa!”
Reuters si degdeg ah uma xaqiijin karin fiidiyowyada.
Markii Maraykanka iyo Israa’iil ay 28-kii Febraayo bilaabeen dagaalka ka dhanka ah Iiraan, Mr Trump wuxuu ku boorriyay Iiraaniyiinta inay kacaan oo ay la wareegaan gacan-ku-haynta hay’adaha dowladda.
Iyadoo Washington iyo Tehran ay u muuqdeen inay labadii maalmood ee la soo dhaafay heshiis ugu sii dhawaanayaan, dagaalku si buuxda uma uusan qaboojin. Ciidanka Maraykanku wuxuu sii waday xannibaadda Iiraan, isagoo isku dayaya inuu jebiyo gacan-ku-haynta Tehran ay ku hayso marin-biyoodka Hormuz, oo ah marin ay maraan 20% shixnadaha saliidda adduunka ka hor dagaalka.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Iiraan Abbas Araqchi ayaa waxaa dhaleeceeyay xubno mayal adag oo ka soo horjeeda heshiiska
Aroortii hore ee shalay, ciidanka Maraykanku wuxuu sheegay in ciidamadiisu ay soo rideen diyaarado aan duuliye lahayn oo badan oo Iiraan leedahay, kuwaas oo hal jiho u socday kuna wajahnaa marin-biyoodka.
Israa’iil, oo sheegtay inaysan qayb ka ahayn heshiiska Maraykanka iyo Iiraan, ayaa shalay sheegtay inay muddo 24 saacadood ah ku duqeysay in ka badan 70 goobood oo ku yaalla Lubnaan, iyadoo bartilmaameedsanaysay Xisbullah oo xulafo la ah Iiraan.
Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ayaa khilaaf kala dhexeeyay Mr Trump, sababo la xiriira cadaadiska Maraykanka uu Israa’iil ku saarayo inay yareyso howlgallada milatari ee Lubnaan, si Washington ay heshiis ula gaarto Tehran.
Jimcihii, Mr Araqchi wuxuu sheegay in inkasta oo heshiiska weli wax laga beddeli karo, haddana heshiiska hordhaca ahi muujinayo in Iiraan ay colaadda kaga soo baxday xaalad ka xoog badan tii hore.
Dib u furista marinka oo mudnaanta leh, wada-xaajoodyada nukliyeerkana dabadeed
Isu-soo-baxyo ay dowladdu taageerto oo xalay ka dhacay guud ahaan Iiraan, dadka deegaanka iyo wakaaladaha wararku waxay sheegeen in mayal-adagyaal ka soo horjeeda heshiiska qaab-dhismeedka ay si qaylo iyo si fagaare ah u muujiyeen caradooda.
Qof deggan magaalada Mashhad ee waqooyi-bari ayaa Reuters u sheegay in dibadbaxayaasha qaarkood ay ku dhawaaqayeen: “Geeridu ha ku dhacdo kan tanaasulaya,” taas oo u muuqatay inay tixraacayso Araqchi. “Kan tanaasulaya, is casil, is casil.”
Ilaha dhinacyada oo dhan ee wada-xaajoodyada ayaa sheegay in heshiiska is-afgaradka ee la soo jeediyay uu dhigayo in marinka dib loo furo, isla markaana la qaado xannibaadda ciidamada badda ee Maraykanka.
Wada-xaajoodyada ku saabsan barnaamijka nukliyeerka Iiraan – oo ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee Mr Trump ku sheegay dagaalka – ayaa dhici doona kaddib.
“Iiraan waa inay furtaa marin-biyoodka Hormuz, taasina waa shuruud. Waxaa dhici karta in la furo iyadoo aan wax lacag ah laga qaadin. Marka ay sidaas sameeyaan, waxaan qaadi doonnaa xannibaaddayada,” sarkaal Maraykan ah ayaa u sheegay wariyeyaasha.
“Arrintu si wadajir ah ayay u dhici doontaa, qayb ka mid ah tallaabada xigta, ama marxaladda taas ka dambaysa, waxay noqon doontaa miino-saarka marinnada,” ayuu sarkaalku yiri, isagoo intaas ku daray in dalalka ku jira Kooxda Toddobada quwadood ee waaweyn ay door ka ciyaari karaan.
Mr Trump ayaa dadaallada lagu soo afjarayo colaadda Iiraan kala hadlay Ra’iisul Wasaaraha Britain Keir Starmer, intii uu socday khadka taleefanka.
Qodobbada qabyada ah ee Reuters ay ka heshay ilo badan ayaa muujinaya in Maraykanku bilaabi doono sii-deynta balaayiin doollar oo hanti Iiraan ah oo la xayiray, isla markaana uu ka tanaasuli doono cunaqabateynaha dhoofinta saliidda Iiraan, beddelkeedana Iiraan ay dib u furto marinka.
Wararkii ugu dambeeyay ee Bariga Dhexe
Wakaaladda wararka Fars ee Iiraan ayaa Mr Baghaei ka soo xigatay in sii-deynta hantida Iiraan ee la xayiray ay tahay qayb muhiim ah oo heshiiska ka mid ah, isla markaana Iiraan ay sidoo kale u baahan doonto inay lacag ka qaaddo adeegyada laga bixiyo marin-biyoodka Hormuz.
Wuxuu sidoo kale sheegay in saldhigyada milatari ee shisheeye ee gobolka ay tahay in la soo afjaro, sida ay wakaaladdu sheegtay, iyadoo aan faahfaahin dheeraad ah la bixin.
Barnaamijka nukliyeerka Iiraan waxaa laga wada hadli doonaa muddada 60-ka maalmood ah ee wada-xaajoodyada.
Sarkaal Maraykan ah ayaa sheegay in heshiisku ugu dambayn horseedi doono in la burburiyo barnaamijka nukliyeerka Iiraan, iyadoo kaydka uranium-ka aadka loo hodmiyay la baabi’in doono lana saari doono.
