Xisbiga Likud ee Benjamin Netanyahu ayaa kooxaha siyaasadeed ee Carabta ku eedeeyay inay “xadeen” doorashada Israa’iil, kaddib markii natiijooyin hordhac ah ay muujiyeen in kooxahaasi noqon karaan kuwo go’aamiya cidda dhisi doonta xukuumadda soo socota.
“Doorashada Dawladda Israa’iil waxaa xaday xisbiyo Carbeed oo taageera argagixisada iyo baabi’inta dawladda Yuhuudda, iyagoo adeegsanaya falal waaweyn oo dembiyeed oo musuqmaasuq ah, hanjabaado, rabshado, been-abuur iyo isticmaalka software mamnuuc ah oo lagu dhiirrigelinayo cod-bixiyeyaasha inay codeeyaan,” ayuu Likud ku sheegay bayaan, isagoo intaas ku daray inuu mas’uuliyiinta u gudbiyay markhaatiyo iyo caddaymo.
- Advertisement -
Mr Netanyahu, oo intii uu ololaha ku jiray uga digayay cod-bixiyeyaasha Yuhuudda xisbiyada Carabta ee Israa’iil, isla markaana kicinayay cabsi laga qabo dawlad Falastiini ah, ayaa eedayn la mid ah jeediyay xilli goobaha cod-bixintu ay weli furnaayeen shalay, isagoo taageerayaashiisa ku boorriyay inay tiro badan u soo baxaan.
Wuxuu si gaar ah u bartilmaameedsaday Ra’am, isagoo xisbiga ku eedeeyay inuu “isku dayayo inuu xado doorashada” iyo isagoo tixraacaya warar sheegaya in dad la xiray iyagoo sita baqshado lacag ah.
“Baaqiisa uu ugu dirayo saraakiisha sarsare ee milatariga inaanay u hoggaansamin awaamiirta ra’iisul wasaaraha ama aniga ama mas’uuliyiinta kale ee ay khusayso amniga, isagoo ku andacoonaya inay ‘taageeradiisa haystaan’, waa hadal ka hor imanaya dimuqraadiyadda oo xaqiiqada ka go’an,” ayuu Israel Katz ku qoray X.
Mr Eisenkot, oo hore u ahaa taliyaha ciidamada, ayaa taageerayaashiisa u sheegay kaddib codbixintii shalay in Mr Netanyahu yahay ra’iisul wasaare sii haya xilka oo aan haysan awood sharciyeed, isla markaana ciidamada qalabka sida ay u adeegaan dawladda, ee aanay u adeegayn ra’iisul wasaaraheeda.
“Si adag uga hortaga isku day kasta oo lagu doonayo in idin lagu caqabad geliyo. Waxaad haysataan taageeradayda aan shaki ku jirin. Netanyahu, ha ku dhiirran inaad amniga Israa’iil u adeegsato baahiyahaaga siyaasadeed,” ayuu yiri Mr Eisenkot.
Yousef Jabareen, hoggaamiyaha Liiska Wadajirka ah ee ay Carabtu u badan yihiin, ayaa Reuters u sheegay in xisbigiisu uu doonayo inuu 12-ka kursi ee la saadaaliyay “u adeegsado fududaynta in laga takhaluso xukuumadda Netanyahu, waxaana rajaynaynaa inay gacan ka geysato beddelidda xaaladda siyaasadeed ee Israa’iil”.
Mr Jabareen wuxuu sheegay in Liiska Wadajirka ahi aanu ku biiri karin xukuumad uu hoggaamiyo Mr Eisenkot, sababo la xiriira taageerada uu u hayo ololaha milatari ee Israa’iil ka waddo Qaza iyo qabsashada koonfurta Lubnaan.
Si kastaba ha ahaatee, kama uusan saarin taageeridda garabka Mr Eisenkot isagoo ka baxsan isbahaysiga, taasoo gacan ka geysan karta sii jiritaanka xukuumad laga tiro badan yahay iyadoo loo marayo codadka kalsoonida.
“Waxaan leenahay dalabyo ku saabsan ilaalinta bulshadeenna, horumarinta xuquuqda bulshadeenna iyo dhiirrigelinta sinnaanta bulshadeenna,” ayuu Mr Jabareen ka sheegay gurigiisa oo ku yaalla magaalada Carabta ah ee Umm al-Fahm.
Wuxuu mudnaanta ku sheegay wax ka qabashada dambiyada sii kordhaya, kordhinta maalgelinta iyo fursadaha bulshooyinka Carabta, iyo dib u bilaabidda wadaxaajoodyada ku saabsan dhismaha dawlad Falastiini ah.
Ra’am, oo ah xisbiga labaad ee ugu weyn ee Carabta, waxaa hoggaamiya Mansour Abbas, kaas oo ku biiray xukuumaddii Naftali Bennett sannadkii 2021, taasoo ahayd isbahaysigii ugu horreeyay ee ay ku jirto xisbi Carbeed oo madax-bannaan.
Xukuumaddaasi waxay jirtay 18 bilood ka hor intii aanay burburin, qayb ahaan sababo la xiriira muranno ku saabsan Daanta Galbeed ee la haysto.
Markan, Mr Abbas wuxuu ka shaqeeyay sidii Ra’am uu u noqon lahaa lammaane isbahaysi oo soo jiidasho badan. Xisbigu wuxuu liiskiisa musharraxiinta ku daray sarkaal hore oo Yuhuudi ah oo ka tirsanaa booliiska, halka Mr Abbas uu sheegay inuu ku biiri doono xukuumad uu hoggaamiyo Mr Eisenkot.
Kaddib markii codbixintu xalay dhammaatay, Mr Abbas wuxuu telefishinka Israa’iil u sheegay: “Waxaan aaminsanahay inaan ka gudbi karno dhibaatooyinka … waxaana filayaa in inta badan cod-bixiyeyaasha garabka (Eisenkot) ay doonayaan inay arkaan xukuumad ay ku jirto xisbiga Ra’am.”
Wuxuu sheegay in shaqsiyaad sarsare oo ka tirsan garabka Mr Eisenkot ay kala hadleen heshiis suurtagal ah ka hor intii aanay doorashadu dhicin.
Daawo: Tifaftiraha Ku-xigeenka Arrimaha Dibadda ee RTÉ Edmund Heaphy oo ka soo warramaya Tel Aviv
Waxaan u baahan nahay oggolaanshahaaga si aan u soo dejinno nuxurka rte-player-ka. Waxaan u adeegsannaa rte-player si aan u maamulno nuxur dheeraad ah oo dejin kara cookies qalabkaaga, isla markaana ururin kara xog ku saabsan dhaqdhaqaaqaaga. Fadlan dib u eeg faahfaahintooda oo aqbal si aad nuxurka u soo dejiso.Maamul dookhyada
Mr Netanyahu ayaa marar badan ku hanjabay inuu dagaal kale ka bilaabi doono Iran, kaddib ololeyaal duqeyn ah oo uu Maraykanku taageeray sannadkii hore iyo mar kale sannadkan.
Warbaahintu waxay sheegtay, inkastoo Mr Netanyahu uu beeniyay, in taliyaha ciidamada, Sarreeye Gaas Eyal Zamir, uu si degdeg ah uga horyimid qorshayaashii ugu dambeeyay ee ra’iisul wasaaraha ee ku saabsanaa Iran, wax yar ka hor doorashada.
Mr Katz wuxuu hadallada Mr Eisenkot ku tilmaamay dhacdadii ugu dambeysay ee “olole been ah” oo ku saabsan xiisadaha la sheegay inay u dhexeeyaan Mr Netanyahu iyo milatariga ee ku aaddan Iran.
Iyada oo ku dhowaad 86% codadka la tiriyay, saddexda warbaahin ee waaweyn ee Israa’iil ayaa saadaaliyay in isbahaysiga Mr Netanyahu ee ka kooban xisbiyada midigta, midigta fog iyo Yuhuudda aadka u xagjirka ah uu heli doono 53 kursi oo ka mid ah 120-ka kursi ee Knesset-ka, marka la barbar dhigo 48 kursi oo ay heli lahayd mucaaradka Mr Eisenkot.
Xisbiyada matala Carabta Israa’iil ayaa la saadaaliyay inay heli doonaan 19 kursi oo aan hore loo arag, taasoo Mr Eisenkot uga tagaysa fursad yar oo wax ku ool ah oo uu xukunka ku gaari karo isaga oo aan helin taageero ballaaran oo Carbeed — ikhtiyaar ay diideen hoggaamiyeyaal badan oo Yuhuud ah.
Tirooyinku way isbeddeli karaan inta tirintu socoto. Si kastaba ha ahaatee, isbahaysiga ka soo horjeeda Netanyahu ee uu hoggaamiyo Mr Eisenkot, kaas oo u dhexeeya bidixda-dhexe ilaa midigta adag, ayaa wax ka liitay sahannadii doorashada ka hor oo tilmaamay tartan aad isugu dhow.
Madaxweynaha Israa’iil Isaac Herzog, oo go’aamin doona musharraxa uu ku casuumayo inuu soo dhiso xukuumad, ayaa maanta sheegay inuu rajaynayo in laga fogaado doorasho labaad. “Waa inaan samaynaa wax kasta oo aan awoodno, gaar ahaan wixii dhacay shalay kaddib, si aan uga fogaanno wareeg kale oo doorasho ah,” ayuu yiri.
Madaxweyne Herzog wuxuu xisbiyada ugu baaqay inay wadaxaajoodyada u wajahaan “maskax furan”.
Ra’iisul wasaare sii haya xilka
Mr Netanyahu wuxuu sii ahaan doonaa ra’iisul wasaaraha sii haya xilka inta ay socdaan wadaxaajoodyada lagu dhisayo isbahaysiga, waxaana laga yaabaa inuu xilka sii hayo ilaa doorasho kale oo dhacda sannadka dambe.
Inkasta oo xukuumadaha sii haya xilka ay la kulmaan xaddidaadyo gaar ah, khubaradu waxay sheegayaan inay weli haystaan awoodo muhiim ah, oo ay ku jirto awoodda ay u leeyihiin inay maamulaan dagaalka Iran.
Guy Lurie, oo ah cilmi-baare ka tirsan Machadka Dimuqraadiyadda Israa’iil, wuxuu sheegay in xukuumadda sii haysa xilka ay si rasmi ah u leedahay awoodo la mid ah kuwa xukuumad caadi ah, balse ay sidoo kale ku waajib tahay “inay isxakameyso” oo ay xorriyad yar ku leedahay dhinacyada qaarkood.
Isagoo habeenkii khudbad u jeedinayay taageerayaasha Likud, Mr Netanyahu wuxuu ku baaqay “xukuumad qaran oo midig ah oo xooggan”.
Wuxuu tilmaamay guulaha milatari ee Israa’iil, wuxuuna soo jeediyay in waddanku mar kale Iran la qaadi karo tallaabo wadajir ah isaga iyo xulafadiisa, Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump. Labada waddan, ayuu yiri, waxay haystaan “fursad taariikhi ah oo gaar ah” oo ay ku baabi’in karaan waxa uu ugu yeeray khatarta Iran “hal mar iyo gebi ahaanba”.
Mr Trump, oo Israa’iiliyiinta ku boorriyay inay Mr Netanyahu xilka ku sii hayaan si labada hoggaamiye ay Iran uga “dhammeeyaan hawsha”, ayaa sheegay in Mr Netanyahu uu “si aad ah u wanaagsanaa”, wuxuuna ku andacooday in taageeradiisu “wax badan ka caawisay”.
Gadi Eisenkot ayaa Benjamin Netanyahu uga digay hanjabaadihiisa ku aaddan inuu dagaal cusub ka bilaabo Iran
Mr Eisenkot wuxuu qiray in Mr Netanyahu uu sii ahaanayo ra’iisul wasaaraha sii haya xilka, balse wuxuu uga digay inuu amniga qaranka u adeegsan karo dano siyaasadeed.
“Waxaan ugu baaqayaa madaxda hay’adaha amniga iyo adeegga rayidka: Netanyahu waa ra’iisul wasaare sii haya xilka, mana haysto awood sharciyeed ama kalsoonida shacabka,” ayuu yiri.
Xafiiska Mr Netanyahu ayaa hore u diiday sheegashooyinka ah inuu khilaafka Iran uga faa’iidaysanayo dano siyaasadeed.
Suuqyada maaliyadeed ee Israa’iil ayaa si taban uga falceliyay rajada laga qabo xukuumad sii haysa xilka oo aan haysan aqlabiyad baarlamaan.
Lacagta sheqelka ILS= ayaa ku dhowaad 1.6% hoos ugu dhacday, iyadoo hal doollar oo Maraykan ah lagu kala sarifayo 3.10.
Tusmooyinka saamiyada ugu waaweyn ee Tel Aviv ayaa hoos u dhacay in ka badan 3%.
Akhri wax dheeraad ah: Netanyahu wuxuu lumiyay aqlabiyaddiisii, balse weli cidina ma guulaysan
Natiijadu waxay muujisay sida weyn ee midigta ugu janjeeridda ay ku samaysantay Yuhuudda Israa’iil intii uu Mr Netanyahu ahaa shakhsiga siyaasadeed ee ugu awoodda badan dalka.
Bidixda-dhexe, oo siyaasadda Israa’iil qaabaysay qeybtii hore ee taariikhda dawladda, ayaa loo riixay dhinacyada siyaasadda.
Ku dhowaad dhammaan xisbiyada Yuhuudda ayaa hadda la wadaaga Mr Netanyahu diidmadiisa ku aaddan in mustaqbalka la dhiso dawlad Falastiini ah oo madax-bannaan, taasoo ahayd aasaaska dadaallada nabadeed ee caalamku taageerayay tan iyo sagaashamaadkii.
Doorashadu waxay ahayd tii ugu horreysay ee Israa’iil tan iyo markii dagaalyahanno uu hoggaaminayay Xamaas ay dileen 1,200 oo qof, isla markaana qabsadeen 251 qof oo la haystay intii lagu jiray weerarradii 7 Oktoobar 2023, taasoo dalka gelisay dagaallo ka dhacay Qaza, Lubnaan iyo Iran.
Colaadda Qaza ayaa dhulkaas baabi’isay, waxaana ku dhintay 74,000 Falastiiniyiin ah, sida ay sheegeen mas’uuliyiinta caafimaadka Qaza, iyadoo Israa’iil si isa soo taraysa ugu go’doonsan tahay caalamka.
Mr Netanyahu waxaa Maxkamadda Caalamiga ah ee Dambiyada ee Hague ka doonaysa eedeymo dambiyo dagaal, kuwaas oo uu ku tilmaamay wax aan macquul ahayn, wuxuuna sidoo kale wajahaya eedeymo musuqmaasuq oo ka jira Israa’iil, kuwaas oo uu ku gacan sayray inuu yahay shirqool ay maleegeen kooxaha awoodda haya.
Ka-qaybgalka codbixintu wuxuu gaaray 77.7%, waana kii ugu sarreeyay
