Kaymaha roobka ee Amazon-ka Brazil ayaa diiwaangeliyey heerkii ugu hooseeyey ee xaalufin sannadle ah tan iyo markii kormeerku bilaabmay, iyadoo tirokoobyo cusub ay muujiyeen hoos u dhac weyn oo ku yimid burburinta 12-kii bilood ee ku dhammaaday Luulyo.
Qiyaastii 3,335 kiiloomitir oo laba jibbaaran oo kaymaha roobka ah ayaa la jaray muddadaas, sida ay muujinayaan xogta hay’adda cilmi-baarista hawada sare ee Brazil, Inpe. Tiradani waa heerka ugu hooseeya ee taxanaha taariikhiga ah, kaas oo soo bilowday 1988.
- Advertisement -
Xaalufintu waxay hoos u dhacday qiyaastii 42% marka loo eego 12-kii bilood ee ka horreeyey.
Rikoodhkii hore ee ugu hooseeyey wuxuu dhacay 2011-2012, markaas oo la burburiyey 4,571 kiiloomitir oo laba jibbaaran oo ka mid ah Amazon-ka Brazil.
Tirooyinka, oo la sii daayey shalay, waxay ka yimaadeen barnaamijka kormeerka dayax-gacmeedka ee PRODES ee Inpe, kaas oo sannad kasta la socda xaalufinta kaymaha laga bilaabo Agoosto illaa Luulyo. Wakhtigan ayaa la adeegsadaa sababtoo ah sawirrada dayax-gacmeedka ayay u yar tahay in daruuruhu qariyaan bartamaha sannadka.
“Tirooyinka maanta la sii daayey waa guul taariikhi ah,” ayuu yiri Marcio Astrini, xoghayaha fulinta ee kooxda u ololaysa cimilada ee Observatorio do Clima. Waxa uu sheegay in natiijooyinku dunida tusayaan in “rabitaan siyaasadeed lagu xakamayn karo xaalufinta kaymaha iyo qiiqa gaasaska aqalka dhirta lagu koriyo.”
Madaxweyne Luiz Inacio Lula da Silva ayaa xilka qabtay 2023 kaddib markii uu ballanqaaday inuu soo afjari doono xaalufinta kaymaha marka la gaadho 2030. Ballanqaadkan ayaa yimid kaddib koror ku yimid luminta kaymaha xilligii maamulkii madaxweynihii hore Jair Bolsonaro, markaas oo xaalufintu gaadhay heerkii ugu sarreeyey muddo 15 sano ah.
Madaxweyne Lula ayaa la filayaa inuu doorashada madaxtinnimada wareeggeeda labaad 25-ka Oktoobar la galo wiilka ugu weyn Mr Bolsonaro, Senator Flavio Bolsonaro, kaddib markii senatarku waxqabad ka wanaagsan filashadii sameeyey wareeggii koowaad.
Barnaamijkiisa doorashada, senatarku wuxuu ballanqaaday inuu xoojin doono kormeerka deegaanka ee Amazon, iyadoo mudnaanta la siinayo goobaha wajahaya cadaadiska ugu badan ee xaalufinta kaymaha iyo dababka duurka.
Waxa uu sheegay in dadaallada fulinta sharcigu beegsan doonaan dambiyada abaabulan halkii ay beegsan lahaayeen shaqaalaha ka shaqeeya soo saarista khayraadka iyo beeralayda yaryar.
Xaalufinta kaymaha ee dhul-daaqsimeedka Cerrado ee Brazil ayaa sidoo kale hoos u dhacday muddadaas, iyadoo ku dhacday qiyaastii 24% ilaa ku dhowaad 5,517 kiiloomitir oo laba jibbaaran. Inpe waxay sheegtay in tani ahayd heerka ugu hooseeya ee lagu diiwaangeliyey taxanaha, kaas oo bilaabmay 2001.
