Iska horimaad cusub oo u dhexeeya dowladda federaalka Itoobiya iyo Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray ayaa sare u qaadaya cabsi laga qabo in gobolka waqooyi ee dalka uu dib ugu noqdo dagaal buuxa.
Dowladda iyo TPLF-ta, oo maamusha Tigray, ayaa midba midka kale ku eedeeyay inuu bilaabay gulufyo militari, taas oo sii xoojisay xiisadaha bilo kaddib markii labada dhinac ay marar badan isku eedeeyeen jebinta heshiiskii nabadda ee soo afjaray khilaafkoodii laba sano socday.
- Advertisement -
Getachew Reda, oo ah wasiir ka tirsan golaha wasiirrada iyo la-taliye Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed, ayaa sheegay in ciidamada Tigray ay qabsadeen garoomo diyaaradeed oo federaalku maamulo oo ku yaalla Tigray, isla markaana ay weerarro ka geysteen gobollada deriska ah ee Canfarta iyo Amxaarada.
Hore, mas’uuliyiinta Tigray ayaa sheegay in ciidamadooda lagu khasbay inay galaan “dagaal isdifaac ah”, kaddib warbixino ku saabsan weerarro diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ay ka geysteen guud ahaan Tigray.
Dagaalkii Tigray wuxuu dhammaaday 2022, balse eedeymaha labada dhinac ee ku saabsan jebinta heshiiska nabadda ayaa sii xoogaystay bilihii la soo dhaafay.
Khilaafkan wuxuu ka mid ahaa kuwa ugu dhimashada badan qarnigan. Dhexdhexaadiyaha Midowga Afrika ayaa qiyaasay in ku dhowaad 600,000 oo qof ay dhinteen, iyadoo dagaalladu gobolka u riixeen dhinaca macluul.
Maalintii Axadda, TPLF waxay ku dhawaaqday isbahaysi ay la yeelatay lix kooxood oo hubaysan oo kale oo Itoobiya ka jira, kaas oo ujeeddadiisu tahay in xukuumadda Addis Ababa laga tuuro.
“Waa arrin aad u murugo badan in la ogaado in, inkastoo dadaallo ay sameeyeen dad badan oo ay ku jirto beesha caalamka si looga fogaado wareeg kale oo dagaal ah oo ka dhaca Tigray, hoggaanka TPLF uu saaka aroortii hore weerar buuxa ku qaaday saldhigyada dowladda ee Canfarta iyo Amxaarada,” ayuu Getachew ku yiri bayaan uu ku daabacay baraha bulshada.
Getachew ayaa hore u hoggaamin jiray maamulka ku-meelgaarka ah ee Tigray isagoo la-taliye u ah Ra’iisul Wasaare Abiy, balse wuxuu TPLF kala jabay 2025 ka hor inta uusan ku biirin dowladda federaalka.
Shirkadda Ethiopian Airlines ayaa joojisay dhammaan duulimaadyadii Tigray kaddib markii garoomada diyaaradaha la qabsaday.
Dadka deggan Mekelle, magaalada ugu weyn Tigray, ayaa BBC-da u sheegay in ciidamada gobolka ay aroornimadii hore ee Arbacada gacanta ku dhigeen garoonka diyaaradaha magaalada, iyagoo kala wareegay booliska qaranka.
La wareegista la sheegay ayaa timid kaddib eedeymo ku saabsan weerarro diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ay maalmo dhowr ah ka geysteen Tigray.
Sida ay sheegeen mas’uuliyiinta Tigray, ugu yaraan 14 qof ayaa la dilay, 22 kalena waa ay dhaawacmeen weerar Talaadadii lagu qaaday magaalada koonfureed ee Alamata.
Mogos Shiferaw, duqa magaalada, ayaa BBC-da u sheegay in in ka badan shan diyaaradood oo aan duuliye lahayn iyo hal diyaarad dagaal ay fuliyeen ugu yaraan 21 weerar, laga bilaabo qiyaastii 03:30.
“Tani waxay magaaladeenna iyo dadkeenna ku reebtay dhaawac nafsi ah oo badan, dadkeenuna waxay ku sugnaayeen xaalad argagax,” ayuu yiri.
Mogos wuxuu sheegay in dhammaan dhibbanayaashu ahaayeen rayid, wuxuuna ciidamada federaalka ku eedeeyay inay garaaceen laba dugsi sare.
Wuxuu sheegay in dugsiyada loo beegsan karay tuhun laga qabay in ciidamada Tigray ay isticmaalayeen.
Hase yeeshee, duqa magaalada ayaa sheegay in dhismayaashu madhnaayeen maadaama sannad-dugsiyeedku uusan bilaaban. Waxay saldhigyo militari oo federaal ah ahaan jireen intii lagu jiray dagaalkii sokeeye.
BBC-du si madax-bannaan uma xaqiijin sheegashooyinkan, dowladduna wax faallo ah kama bixin weerarrada lagu eedeeyay.
Maalintii Arbacada, mas’uuliyiinta Tigray waxay Addis Ababa ku eedeeyeen inay waddo “duullaan cad”, waxayna ugu baaqeen dadka deggan inay taageeraan ciidamada gobolka isla markaana ilaaliyaan midnimada.
Waxay sidoo kale dowladda ku eedeeyeen inay jebisay sharciga caalamiga ah ee bini’aadannimada iyo xuquuqda aadanaha, iyagoo sheegay in dagaalladu hakad geliyeen adeegyada dadweynaha isla markaana waxyeelleeyeen kaabeyaasha muhiimka ah.
Xafiiska Arrimaha Afrika ee Waaxda Arrimaha Dibadda Maraykanka ayaa si gaar ah u cambaareeyay waxa uu ku sheegay weerar diyaarad aan duuliye lahayn oo Isniintii lagu qaaday kolonyo gaadiid Kaatoolig ah oo siday gargaar cunto.
Xafiisku wuxuu dalbaday baaritaan, wuxuuna dhinacyada ku boorriyay inay khilaafaadkooda ku xalliyaan wadahadal, isla markaana ku cadaadiyay inay qaadaan tallaabooyin looga hortagayo dhacdooyin la mid ah.
Hoggaamiyeyaasha Addis Ababa iyo TPLF labaduba waxay la kulmeen dhaleeceyn ku saabsan dib-u-dhacyada hirgelinta qodobbo muhiim ah oo ka mid ah Heshiiska Pretoria, oo ah heshiis uu Midowga Afrika dhexdhexaadiyay kaas oo si rasmi ah u soo afjaray dagaalka bishii Nofeembar 2022.
Bishii Luulyo, Abiy ayaa baarlamaanka u sheegay in TPLF ay isu diyaarinaysay khilaaf dib u soo cusboonaada.
Wax yar ka hor doorashadii guud ee bishii May, oo aan ka dhicin Tigray xaaladda amni awgeed, TPLF waxay dib u soo celisay maamulkeedii ka hor dagaalka, waxayna kala dirtay xukuumaddii ku-meelgaarka ahayd ee uu Abiy magacaabay.
Waxa kale oo jiray warbixino sheegaya in TPLF ay si khasab ah u qoratay rag dhallinyaro ah si ay ugu adeegaan ciidamadeeda.
