Kenya ayaa diiwaangelisay kiiskeedii ugu horreeyay ee Ebola kadib markii muwaadin ku noolaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo muddo toddoba sano ah uu ku geeriyooday Nairobi, sida ay sheegeen mas’uuliyiinta caafimaadka.
Wasiirka Caafimaadka Aden Duale ayaa sheegay in bukaanku uu xanuunsaday qiyaastii bil ka hor, islamarkaana lagu daaweeyay dhowr isbitaal oo ku yaalla DR Congo ka hor inta uusan u safrin Kenya. Wuxuu dhintay maalmo kadib markii uu gaaray caasimadda.
- Advertisement -
Duale ayaa sheegay in bukaanku uu diyaarad raacay Sabtidii, uu ka gudbay baaritaanka caadiga ah ee dadweynaha ee garoonka diyaaradaha ugu weyn Nairobi, kadibna uu qaraabo u qaaday isbitaal ku yaalla magaalada.
In ka badan 4,000 oo qof ayaa Ebola ugu dhintay DR Congo sannadkan, taas oo ka dhigaysa dillaacan cudurka kii labaad ee ugu dhimashada badnaa ee la yaqaan.
Uganda ayaa sidoo kale soo sheegtay kiisas Ebola ah wax yar kadib markii DR Congo ay bishii May ku dhawaaqday dillaaca cudurka. Laba qof ayaa halkaas ku dhintay, balse Ururka Caafimaadka Adduunka (WHO) ayaa bishii Agoosto ku dhawaaqay in dalkaasi ka xor yahay cudurka.
Dhammaan kiisaska la yaqaan tan iyo markaas waxaa lagu diiwaangeliyay DR Congo.
Ebola waxa lagu kala qaadaa taabashada dheecaannada jirka ee cudurka qaba, oo ay ku jiraan dhiigga iyo mataggu.
Dillaaca ka jira DR Congo ayaa lala xiriiriyay nooca Ebola ee Bundibugyo, oo ah nooc dhif ah oo aan weli loo ansixin tallaal ama daaweyn.
Si kastaba ha ahaatee, afar tallaal ayaa weli ku jira marxaladda horumarinta, waxaana tijaabooyin bani’aadamka ah oo midkood ah la bilaabay bishii Luulyo.
Duale ayaa sheegay in baaritaannadu xaqiijiyeen in bukaanka Kenyaanka ah uu qaaday nooca Bundibugyo.
Wasiirku wuxuu sheegay in bukaanku uu dhulka kaga soo safray DR Congo ilaa Kampala, caasimadda Uganda, ka hor inta uusan diyaarad ugu duulin Nairobi.
Kadib markii uu gaaray Isbitaalka Nairobi, bukaanka waxaa loo wareejiyay xarun go’doomin ah oo la dhisay xilligii faafitaanka Covid-19, sida uu sheegay Duale.
Xaruntaas, bukaanku wuxuu “yeeshay qandho, qabow, daal iyo tabardarri aad u daran, liqid xanuun leh, murqo xanuun iyo dhiig-bax maqaarka hoostiisa ah”.
“Dhakhaatiirtu waxay ka shakiyeen qandho fayras oo dhiig-bax leh, iyagoo ku salaynaya calaamadihiisa iyo taariikhdiisa safarka, waxayna qaadeen muunado baaritaan. Muunadda ayaa laga helay fayraska Ebola Bundibugyo,” ayuu Duale sheegay.
Bukaanku wuxuu dhintay 23:30 (20:30 GMT) fiidnimadii Isniinta. Mas’uuliyiintu waxay qorsheeyeen in la aaso Talaadadii dambe iyadoo la raacayo habraacyada badbaadada caafimaadka dadweynaha.
Mas’uuliyiinta caafimaadku waxay aqoonsadeen ugu yaraan 28 qof oo lala xiriirin karo bukaanka, oo ay ku jiraan qaraabo iyo shaqaalaha daryeelka caafimaadka, waxayna raadinayaan 23 rakaab ah iyo afar xubnood oo shaqaalaha diyaaradda ah oo saarnaa isla duulimaadkaas.
Sarkaal sare oo ka tirsan wasaaradda caafimaadka ayaa sheegay in daawooyinka uu qaatay bukaanku laga yaabo inay qariyeen calaamadihiisa intii lagu jiray baaritaanka garoonka diyaaradaha.
Kenya waxay xoojisay baaritaannada garoomada diyaaradaha iyo xuduudaha kadib markii dillaaca cudurka looga dhawaaqay DR Congo.
Wasiirka caafimaadka ayaa Kenyanka ugu baaqay “inaanay argagixin, maadaama dhammaan nidaamyadu ay diyaar u yihiin yareynta faafitaanka cudurka”.
Wuxuu sidoo kale shaqaalaha caafimaadka ugu baaqay inay “feejignaan dheeraad ah muujiyaan, ayna ilaaliyaan tallaabooyinka ugu sarreeya ee ka hortagga iyo xakamaynta caabuqa, iyada oo aan loo eegin xaaladda la daweynayo”.
WHO waxay diiwaangelisay 4,082 dhimasho oo ka mid ah 8,463 kiis oo dillaaca hadda jira ah, kaas oo ah kii ugu weynaa ee abid laga diiwaangeliyo DR Congo, halkaas oo Ebola markii ugu horreysay laga aqoonsaday.
Hay’adda samafalka caafimaadka ee Médecins Sans Frontières (MSF) ayaa sheegtay in tirada dhimashadu ay ka badan karto tan la diiwaangeliyay, maadaama kormeerka iyo baaritaannadu ay weli xaddidan yihiin dalka ay dagaalladu halakeeyeen.
Isniintii, MSF waxay sheegtay in fayrasku u faafayay “sida dab weyn”, iyadoo goobo cusub oo cudurku ka dillaacay ay ka soo baxeen gobolka Waqooyiga Kivu, oo xuduud la leh Ituri, oo ah deegaanka uu dillaacu ka billowday.
MSF waxay sheegtay in xaaladdu ay “si weyn uga dartay” tan iyo horraantii Sebtembar, iyadoo Waqooyiga Kivu hadda laga diiwaangeliyay ku dhowaad 40% kiisaska cusub ee la xaqiijiyay ee dalka oo dhan.
Bariga DR Congo ayaa la daalaa dhacayay colaado tobannaan sano socday, iyadoo kooxo badan oo fallaago ah ay ka hawlgalaan amid xiisado qowmiyadeed iyo loollan ku saabsan saamaynta siyaasadeed iyo gacan ku haynta khayraadka dabiiciga ah ee qiimaha leh.
Muddada dheer ee qalalaasuhu waxay dishay isla markaana barakicisay malaayiin qof, iyadoo wiiqday awoodda dalka ee dhisidda iyo joogteynta nidaamyo iyo kaabayaal daryeel caafimaad oo wax ku ool ah.
